Sprawdź definicję paralelizmu składniowego oraz leksykalnego. Zwróć uwagę zwłaszcza na fragmenty pieśni I 1 Kochanowskiego:

Sprawdź, czy twoja odpowiedź udowadnia, że w pieśni I 1 Jana Kochanowskiego znajdują się (sąsiadujące ze sobą) wersy lub dwuwersy zbudowane w podobny sposób, rozpoczynające się takim samym wyrazem i podejmujące analogiczne tematy.

Zwróć uwagę, kto, do kogo i jakim celu mówi w każdym z tych wierszy.

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi pojawiły się informacje o płci, prawdopodobnym wieku i zamiarach podmiotu lirycznego wobec adresatki jego słów.

Zwróć uwagę na to, że:

• w utworze Horacego: bohaterka ma na imię Chloe; lękliwa w tym wierszu jest matka, która towarzyszy córce; wydarzenia rozgrywają się w lesie; podmiot porównuje się do egzotycznych zwierząt,

• w pieśni Kochanowskiego: bohaterką ma na imię Agnieszka; lękliwe w tym wierszu jest dziecko, które zgubiło matkę; wydarzenia dzieją się w górach; podmiot porównuje się do dzikich zwierząt.

Sprawdź, czy z twojej odpowiedzi wynika, że Jan Kochanowski wprowadził w stosunku do wiersza Horacego pewne zmiany w treści utworu, zachowując przy tym ogólny sens oraz formę literacką.

Przeczytaj uważnie ostatni wers drugiej zwrotki oraz trzecią, czwartą i piątą strofę.

Ideę utworu oddaje fragment:

Nie umrę i Styksowe nie skryją mnie fale.
Oto już chropowata porasta mi skóra
Na goleniach, już z wierzchu jawią się znamiona
śnieżnego ptaka, już mi palce i ramiona
Zaczynają ocieniać delikatne pióra.
Pewniejszym niźli Ikar, syn Dedala, lotem
Wzbiję się, śpiewny łabędź, ponad Syrt głębiny,
Obaczę lud Getulów, północne równiny
I brzegi, w które Bosfor uderza z łoskotem.
Usłyszą o mnie Kolchy i Daków narody,
Które przed kohortami Marsów trwogę tają,
I Gelony najdalsze, me pienia poznają
Hiszpan i lud pijący Rodanowe wody.

Zwróć uwagę na metaforę przemiany poety w łabędzia, który jest atrybutem Apolla, boga poezji i muzyki.

Główną ideą utworu jest nieśmiertelność poety i jego twórczości. Artysta jako jednostka wybitna wznosi się ponad zwykłych śmiertelników, co w obrazowy sposób ukazuje przemiana poety w łabędzia. Jako uskrzydlona istota jest nieśmiertelny. Wylicza kraje i narody, aby pokazać jak rozległa będzie jego sława.

Przeczytaj uważnie ostatni wers drugiej zwrotki oraz trzecią, czwartą i piątą strofę.

Potwierdzeniem idei jest fragment:
Nie umrę i Styksowe nie skryją mnie fale.

Oto już chropowata porasta mi skóra
Na goleniach, już z wierzchu jawią się znamiona
śnieżnego ptaka, już mi palce i ramiona
Zaczynają ocieniać delikatne pióra.

Pewniejszym niźli Ikar, syn Dedala, lotem
Wzbiję się, śpiewny łabędź, ponad Syrt głębiny,
Obaczę lud Getulów, północne równiny
I brzegi, w które Bosfor uderza z łoskotem.

Usłyszą o mnie Kolchy i Daków narody,
Które przed kohortami Marsów trwogę tają,
I Gelony najdalsze, me pienia poznają
Hiszpan i lud pijący Rodanowe wody.

Przeczytaj uważnie oba utwory. Zwróć uwagę na apostrofę i nazwy geograficzne.

Kochanowski zwraca się do biskupa Myszkowskiego, a Horacy do Mecenasa. Poeta z Czarnolasu uwspółcześnił nazwy geograficzne, zastępując Kolchidę i Dację – Moskwą i Tatarami, Rodan – Tybrem. Drobne zmiany były podyktowane dbałością o należyty odbór dzieła przez czytelników.

Tłumaczenie to wierne odwzorowanie tekstu w innym języku. W dużej mierze przypomina więc oryginał.

Utwór Kochanowskiego jest parafrazą wiersza Horacego, ponieważ poeta z Czarnolasu zachował konstrukcję utworu i porównania, lecz uwspółcześnił nazwy geograficzne i  nazwy ludów. Kochanowski zwraca się do swojego opiekuna Piotra Myszkowskiego, zaś Horacy do Gajusza Cilniusza Mecenasa. Ważna jest koncepcja poety obdarzonego nieśmiertelną sławą.

Zwróć uwagę na wyliczenie krajów i narodów w zwrotce trzeciej i czwartej obu utworów.

Sława obu poetów, którzy mają obszerną wiedzę geograficzną, obejmie wszystkie zakątki ziemi. Będą to tereny położone poza Europą: Bosfor – cieśnina oddzielająca Europę od Azji, Syrty Cyrenejskie  – zatoki w Afryce Północnej, Tryjony – ziemie na północy i narody: Tatarzy, Anglicy, Niemcy, Hiszpanie, lud nad Tybrem i Rodanem, Getulowie, Kolchy, Dakowie, Gelony oraz stolica Rosji – Moskwa.

Przeczytaj uważnie oba utwory, zwróć uwagę na pojawiające się nazwy geograficzne, mitologiczne: Styks, Ikar i łabędź jako atrybut Apollina, boga poezji i muzyki.

Kochanowski i Horacy mają obszerną wiedzę, która dotyczy geografii, obaj podają nazwy miejsc, gdzie ich sława dotrze. Znają tradycję starożytną, ponieważ przywołują postać Ikara, rzekę Styks i  nawiązują do atrybutu Apollina, czyli łabędzia.

Poeta uczony – łac. poeta doctus, pojęcie oznaczające twórcę o dużej erudycji, wiedzy, która dotyczy kultury i literatury antycznej, Biblii, nowinek literackich.

Służy to podkreśleniu, że są poetami uczonymi, czyli twórcami wszechstronnie wykształconymi.

Zwróć uwagę na epitety, anafory, metafory itp.

Środki stylistyczne:

• epitety, np. 'piórem opatrzony', 'sążeniste skrzydła', 'ptaka białego';

• anafora, np. ''Już mi skóra chropawa padnie na goleni, Już mi w ptaka białego wierzch sie głowy mieni';

• metafory, np. '...ani mię czarnymi Styks niewesoła zamknie odnogami swymi', 'Niezwykłym i nie leda piórem opatrzony polecę precz';

• aliteracje, np. 'Polecę precz, poeta', 'przy próznym pogrzebie';

• apostrofa, np. 'wielce ulubiony Mój Myszkowski';

• przerzutnie, np. 'ze dwojej złożony Natury', 'wielce ulubiony Mój Myszkowski'.

Odszukaj w słowniku terminów literackich definicję i funkcję zastosowanych środków stylistycznych w utworze.

Epitety wzmacniają plastykę opisu. Metafory określają stosunek emocjonalny podmiotu lirycznego do opisywanego zjawiska, wzbogacają również wartość artystyczną pieśni. Aliteracje uwypuklają walory języka. Apostrofa nadaje wzniosły i patetyczny ton wypowiedzi. Przerzutnie podkreślają istotną część wypowiedzi.  Zastosowane środki stylistyczne podkreślają oryginalność i niepowtarzalność utworu.

Apollo to grecki bóg poezji, muzyki, wróżb i tańca. Opiekun dziewięciu muz.

Fragment, w którym pojawia się łabędź:

Oto już chropowata porasta mi skóra
Na goleniach, już z wierzchu jawią się znamiona
śnieżnego ptaka, już mi palce i ramiona
Zaczynają ocieniać delikatne pióra.

Łabędź był atrybutem boga Apollo.

Odszukaj w słowniku frazeologicznym wyrażenie 'łabędzi śpiew'.

Frazeologizm 'łabędzi śpiew' oznacza ostatnie słowo, ostatnia myśl, ostatnie przejawy czyjejś działalności w jakiejś dziedzinie, np. ostatnie dzieło autora; w bajce Ezopa 'łabędzi śpiew' – ostatni, żałobny krzyk łabędzia, pieśń przedśmiertna.

Możesz sięgnąć do Słownika mitów i tradycji kultury Władysława Kopalińskiego.

Związek frazeologiczny 'łabędzi śpiew' ma swoje źródło w bajce Ezopa 'Kucharz, gęsi i łabędź'. Utwór opowiada o bogatym gospodarzu, który kupił sobie kilka gęsi i łabędzia na targu. Te pierwsze po jakimiś czasie miały być przyrządzone na obiad; łabędzia trzymał dla celów dekoracyjnych. Pewnej nocy gospodarz przyszedł do kurnika z zamiarem zabicia gęsi. Po ciemku jednak nie był w stanie odróżnić od siebie ptaków i chwycił łabędzia. Ten się przeraził, że za chwilę zginie. Wydał więc z siebie przepiękne dźwięki, które zlały się w pieśń. Kiedy usłyszał to gospodarz zostawił łabędzia w spokoju.

Przeczytaj uważnie przedostatnie zdanie w tekście Jana Kochanowskiego pieśń poety....

Oryginalność Kochanowskiego polegała na czerpaniu z tradycji i próbie rywalizacji z mistrzami starożytności.

Przypomnij sobie odpowiedni fragment wykładu prof. Pawła Stępnia na temat współzawodnictwa humanistów z antycznymi twórcami.

Zwróć uwagę na różnice w treści pomiędzy poznanymi przez ciebie utworami Horacego a przekładami i parafrazami autorstwa Jana Kochanowskiego.

Sprawdź, czy twój plan zawiera punkty dotyczące:

• powodów, dla których humaniści (w tym – Jan Kochanowski) sięgali do dzieł antycznych,

• powodów, dla których humaniści (w tym – Jan Kochanowski) nie kopiowali dzieł antycznych, lecz twórczo się nimi inspirowali,

• różnice w treści pomiędzy poznanymi przez ciebie utworami Horacego a przekładami i parafrazami autorstwa Jana Kochanowskiego.