Jan Kochanowski Pieśń V, Księgi wtóre

Wieczna sromotasromotasromota i nienagrodzona
Szkoda, Polaku! Ziemia spustoszona
Podolska leży, a pohaniecpohaniecpohaniec sprosny,
Nad NiestremNiestremNiestrem siedząc, dzieli łup żałosnyżałosnyżałosny.

Niewierny Turczyn psy zapuścił swoje,
Którzy zagnali piękne łanie twoje
Z dziećmi pospołu a nie masz nadzieje,
By kiedy miały nawiedzić swe knieje.

JednyjednyJedny za Dunaj Turkom zaprzedano,
Drugie do hordy dalekiej zagnano;
Córy szlacheckie (żal sie mocny Boże!)
Psom bisurmańskimbisurmańskimbisurmańskim brzydkie ścielą łoże. 

Zbójce, niestety, zbójce nas wojują,
Którzy ani miast, ani wsi budują;
Pod kotarzamikotarzamikotarzami tylko w polach siedzą,
A nas nierządne, ach, nierządne, jedzą! 

Tak odbieżałeodbieżałeodbieżałe stado więc drapajądrapajądrapają
Rozbójce wilcy, gdy po woli mająpo woli mająpo woli mają,
Że ani pasterz nad owcami chodzi,
Ani ostrożnych psów za sobą wodzi.

Jakiego serca Turkowi dodamy,
Jesli tak lekkimlekkimlekkim ludziom nie zdołamy?
Ledwieć nam i tak króla nie podawakróla nie podawakróla nie podawa;
Kto sie przypatrzy, mała nie dostawamała nie dostawamała nie dostawa. 

Zetrzy sen z oczu a czuj w czasczuj w czas czuj w czas o sobie,
Cny Lachu! Kto wie, jemu czyliczyliczyli tobie
Szczęście chce służyć? A dokąd wyrokudokąd wyroku Mars nie uczynidokąd wyroku
Mars nie uczynidokąd wyroku Mars nie uczyniMars nie uczyni, nie ustępuj kroku.

A teraz k’ temu obróć myśli swoje
Jakobyć szkody nieprzyjaciel twoje
Krwią swą nagrodził i omył tę zmazęzmazęzmazę,
Której dziś niesiesz prze swej ziemie skazęprze swej ziemie skazę prze swej ziemie skazę.

Wsiadamy? Czy nas półmiski trzymają?
Biedne półmiski, czego te czekają?
To pan, i jadać na śrebrze godniejszy,
Komu żelazny Mars będzie chętniejszy.

Skujmy talerze na talerytalerytalery, skujmy,
A żołnierzowi pieniądze gotujmy.
Inszy to darmo po drogach miotaliInszy to darmo po drogach miotaliInszy to darmo po drogach miotali,
A my nie damy, bychmy w cale trwali?

Dajmy, a naprzód dajmy! Sami siebie
Ku gwałtowniejszej chowajmy potrzebie.
TarczejTarczejTarczej niż piersi pierwej nastawiają,
Pozno puklerza przebici macająPozno puklerza przebici macająPozno puklerza przebici macają.

Cieszy mię ten rymrymrym: «Polak mądr po szkodzie»;
Lecz jesli prawda i z tego nas zbodzieLecz jesli prawda i z tego nas zbodzieecz jesli prawda i z tego nas zbodzie,
Nową przypowieść Polak sobie kupi,
Że i przed szkodą, i po szkodzie głupi.

CART1 Źródło: Jan Kochanowski, Pieśń V, Księgi wtóre, [w:] Jan Kochanowski, Fraszki, Pieśni, Treny, Psalmy, Kraków 2019, s. 84–85.

Jan Kochanowski Pieśń XIX, Księgi wtóre

Jest kto, co by wzgardziwszy te doczesne rzeczy
Chciał ze mną dobrą tylko sławę mieć na pieczy
A starać się (ponieważ musi zniszczeć ciało),
Aby imię przynamniej po nas tu zostało?

I szkoda zwać człowiekiem, kto bydlęce3bydlęce żyje
Tkając4Tkając, lejąc w się wszytko, póki zstawa szyje5póki zstawa szyje;
Nie chciał nas Bóg położyć równo6położyć równo z bestyjami:
Dał nam rozum, dał mowę, a nikomu z nami.

Przeto chciejmy wziąć przed się7wziąć przed się myśli godne siebie,
Myśli ważne na ziemi, myśli ważne w niebie;
Służmy poczciwej8poczciwej sławie, a jako kto może,
Niech ku pożytku dobra spólnego pomoże.

Komu dowcipu9dowcipu równo z wymową dostaje
Niech szczepi miedzy ludźmi dobre obyczaje,
Niechaj czyni porządek10czyni porządek, rozterkom zabiega11rozterkom zabiega,
Praw ojczystych i pięknej swobody przestrzega.

A ty, coć12coć Bóg dał siłę i serce13serce po temu,
Uderz się14Uderz się z poganinem, jako słusze cnemu15jako słusze cnemu.
Prostak16Prostak to, który wojsko z wielkości szacuje:
Zwycięstwo liczby nie chce, męstwa potrzebuje.

Śmiałemu wszędy równo17Śmiałemu wszędy równo, a o wolność miłą18o wolność miłą
Godzi sie oprzeć18Godzi sie oprzeć, by więc i ostatnią siłą.
Nie przegra, kto frymarczy na sławę żywotem19kto frymarczy na sławę żywotem:
Azaby go lepiej dał w cieniu darmo potem20Azaby go lepiej dał w cieniu darmo potem?

sromota Źródło: Jan Kochanowski, Pieśń XIX, Księgi wtóre, [w:] Jan Kochanowski, Fraszki, Pieśni, Treny, Psalmy, Kraków 2019, s. 47.