Odprawa posłów greckich - geneza powstania

W wieku 14 lat Kochanowski rozpoczął naukę w Akademii Krakowskiej, tam studiował sztuki wyzwolonesztuki wyzwolonesztuki wyzwolone, nie zdobywając jednak żadnych stopni naukowych. Kształcił się też w innych ośrodkach europejskich, podróżując przez następne 15 lat. Wraz z powrotem do Polski rozpoczął się w życiu Kochanowskiego okres dworski. Początkowo poeta przebywał na dworze Tarnowskich lub Tęczyńskich, a na przełomie lat 1563 i 1564 został jednym z sekretarzy i dworzan króla Zygmunta Augusta. Kraków przeżywał wówczas swój złoty wiek, był prężnym ośrodkiem kulturalnym, ważnym centrum umysłowym, politycznym i twórczym. Pobyt na dworze królewskim zaowocował wszechstronnym rozwojem twórczości Jana Kochanowskiego. Powstały wtedy utwory bardzo urozmaicone pod względem treści i gatunku: od epiki okolicznościowej, satyrycznej, elegijnej i publicystycznej oraz dialogów politycznych po twórczość liryczną. Właśnie wtedy powstała zupełnie wyjątkowa w polskiej literaturze tragedia w stylu antycznym: Odprawa postów greckich.

W czasie pobytu na dworze królewskim Jan Kochanowski poznał kulisy polityki i zetknął się z wieloma osobistościami życia politycznego ówczesnej Rzeczpospolitej. Towarzyszył Zygmuntowi Augustowi podczas manewrów wojskowych na Litwie, uczestniczył w sejmie unijnym w Lublinie. Po śmierci Zygmunta Augusta poparł kandydaturę Henryka Walezego podczas elekcji w 1573 roku. Rozczarowany nowym królem, zerwał ostatecznie stosunki z dworem i osiadł na stałe w Czarnolesie.

R1POVMU22BSJO

Obraz przedstawia scenę zbiorową w ogrodzie przed dworem. Pod ogromnym drzewem, z prawej strony obrazu, znajduje się rodzina z dziećmi. Przy stoliku siedzi dojrzały mężczyzna. Nosi czarny strój, ma ciemne włosy oraz długą brodę. Prawą ręką pisze piórem na kartce. Na kolanach trzyma małą dziewczynkę o blond włosach w niebiesko‑białej sukience. Dziewczynka gra na lutni. Obok stoi grupa pięciu kobiet w długich sukniach. Jedna, najstarsza, dotyka dziewczynki i podtrzymuje jej lutnię. Cztery pozostałe, to młode dziewczyny, jedna z nich opiera się o oparcie drewnianego krzesła. Przy stoliku stoi drewniana ławka, na której leży otwarta książka i kawałek wzorzystego materiału. Pod ławką ułożono dwie grube księgi. Po lewej stronie obrazu znajduje się grupa mężczyzn. Idą ścieżką w kierunku rodziny. Mężczyźni noszą żupany i kontusze oraz czapki z futra ozdobione piórami. Drogę pokazuje im młoda dziewczyna w różowej sukni z niebieskimi dodatkami, która wskazuje lewą ręką w stronę rodziny znajdującej się pod drzewem. Przodem idzie starszy mężczyzna z siwymi włosami i wąsami, w czerwonym żupanie i kontuszu, przy boku ma szablę, a na głowie futrzaną czapkę z piórkiem. Obok drugi mężczyzna, jest o wiele młodszy, ma brązowe włosy i bujną brodę. Również nosi kontusz i czapkę z piórkiem, na ramionach ma narzucone futro. Za nimi kroczą słudzy, jest ich sześciu. Jeden jedzie na białym koniu.

Odprawa posłów greckich została opublikowana przez Jana Kochanowskiego w 1578 roku. Poeta napisał ten dramat z okazji uroczystości zaślubin kanclerza Jana Zamoyskiego z Krystyną Radziwiłłówną. Czas powstawania dzieła szacuje się na okres pomiędzy 1564 a 1577 rokiem. Do napisania utworu Kochanowski został namówiony przez kanclerza Zamoyskiego, który fascynował się antykiem. Sam Kochanowski także wykazywał zainteresowanie tym okresem, czego dowodem są np. jego Elegiarum – elegie pisane po łacinie. Bliżej przyglądał się również historii wojny trojańskiej. Dał temu wyraz m.in. pisząc fraszkę Na Historyją trojańską, która w ironiczny sposób opisuje osobistą klęskę Parysa spowodowaną miłością do Heleny.

Gatunek dzieła

Odprawa posłów greckich to uniwersalny traktat o moralno‑politycznych problemach funkcjonowania państwa: m. in. o słabym władcy niepotrafiącym udźwignąć odpowiedzialności za losy państwa, o chaosie, jaki wprowadzają demagodzydemagogiademagodzy i złe prawa, o egoizmie i przedkładaniu własnego interesu nad dobro ojczyzny.

Jan Kochanowski stworzył Odprawę posłów greckich na wzór tragedii greckiej, jak również jej rzymskiego odpowiednika. Dzieło zawiera podział na: prologos, epeisodiony (5), stasimony (pieśni chóru) oraz epilog. Zachowana jest także zasada trzech jedności:

• miejsca (pałacowy dziedziniec w Troi),

• czasu (akcja trwa tutaj od sześciu do ośmiu godzin),

• akcji (jednej wątek: żadanie wydania Heleny).

R1V5KGX2NU1O5

Zdjęcie przedstawia pomnik dojrzałego mężczyzny na tle parterowego dworku ustyuowanego wśród drzew. Mężczyzna ma pociągłą twarz, krótkie włosy oraz gęstą brodę z wąsami. Ubrany jest w długi żupan i płaszcz z szerokim kołnierzem, na szyi ma bogaty łańcuch. Mężczyzna trzyma ręce za plecami, jest wyprostowany. Pomnik stoi na betonowej podstawie, otaczają go niskie krzaki.

Poeta doctus zatroskany o losy ojczyzny

Postawa twórcza i światopoglądowa Jana Kochanowskiego odpowiada wzorcom renesansu. To wykształcony poeta doctus, otwarty na świat, oczytany, zwłaszcza w literaturze antycznej. Idąc za tradycją zapoczątkowaną przez Homera, Kochanowski był zwolennikiem monarchii, uważał, że na czele państwa powinien stać mądry, dobry i sprawiedliwy władca. Na drugim miejscu, po miłości do Boga, stawiał miłość do ojczyzny, która otwiera człowiekowi drogę do nieba. W swojej twórczości wielokrotnie zwracał się do rządzących, przypominając o odpowiedzialności, jaka na nich ciąży, o zasadach moralnych, którymi powinni się kierować. Upominał, że władza królewska to nie tylko przywileje i prawa, ale także obowiązki. Władca stoi na straży prawa, jest zobowiązany do opieki nad poddanymi, dlatego powinien rzetelnie i sprawiedliwie ją wykonywać. Według poety niegodziwość i niedociągnięcia osób będących w służbie publicznej są szczególnie szkodliwe, ponieważ mogą zgubić całe społeczeństwa.

Słownik