R1AGQJBTJFJ57

Ilustracja przedstawia otwarty zeszyt w linie. Zeszyt leży na drewnianej ławce. Na zeszycie leżą dwa kwiaty o fioletowych/różowych płatkach i żółtych środkach.

Notatka syntetyzująca jest ważna nie tylko na maturze

Wyobraź sobie, że masz przed sobą dwa różne raporty i tylko minutę, by przekazać szefowi konkretną esencję. Pamiętaj, że w tak krótkim czasie twoim największym wrogiem są przymiotniki  „wypełniacze tekstu” – liczą się tylko fakty oraz ich wpływ na przyszłość. Szef nie chce wiedzieć, że „raporty są interesujące”, ale czy dzięki nim firma zarobi pieniądze, czy może właśnie musi zacząć je oszczędzać.  Umiejętność syntezy informacji, potrzebna w życiu zawodowym, jest jedną z najbardziej pożądanych kompetencji, którą wykażesz się  już na początku egzaminu maturalnego, w części 1. „ Język polski w użyciu”.  

Jak napisać notatkę, która zdobędzie komplet punktów? 

1. Rozszyfruj polecenie – zanim zaczniesz czytać, sprawdź dokładnie, o jaki temat pyta egzaminator. To twój kompas.

2. Zrób selekcję – czytając oba teksty, zaznaczaj tylko te fragmenty, które bezpośrednio dotyczą tematu zadania. Resztę odrzuć jako „szum informacyjny”.

3. Zderz stanowiska autorów – określ, co na temat zagadnienia określonego w temacie notatki mówią obaj autorzy, czyli, co o danym problemie myśli autor pierwszego tekstu, a co autor drugiego.

4. Szukaj powiązań – jakie punkty wspólne i/lub jakie rozbieżności można zauważyć w stanowiskach autorów obu tekstów. 

5. Zredaguj całość – połącz swoje wnioski w spójny tekst ciągły.

Złote zasady Mistrza syntezy

Notatka syntetyzująca to test twojej inteligencji analitycznej. Pokaż egzaminatorowi, że potrafisz wznieść się ponad szczegóły i precyzyjnie nazwać wspólny mianownik dla dwóch różnych tekstów.

Poniżej przykład notatki syntetyzującej zamieszczonej w „Informatorze o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego (część ustna oraz część pisemna na poziomie podstawowym) od roku szkolnego 2024/2025”, Centralna Komisja Egzaminacyjna Warszawa 2024, ocenionej na 3 pkt. za treść. Warto przeanalizować, czy notatka ta spełnia zasady wymienione w ilustracji interaktywnej. 

Kryteria oceniania notatki syntetyzującej

notatka spełnia kryteria A, B i C określone dla 2 pkt., ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów

R13F5Q5GJS1R61

Zdjęcie przedstawia tabelę kryteriów oceniania notatki syntetyzującej, zorganizowaną w cztery kolumny punktowe i cztery wiersze kryteriów. Struktura Tabeli Tabela składa się z czterech kolumn odpowiadających punktacji: 3 pkt (najwyższa ocena) 2 pkt 1 pkt 0 pkt (brak punktów) oraz czterech wierszy, z których każdy opisuje jedno kryterium oceny: A. Przedstawienie stanowiska każdego autora 3 pkt: Notatka przedstawia – oparte na kluczowych dla tematu informacjach – stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, na odpowiednim poziomie uogólnienia; spełnia kryteria B i C, ale nie przekracza limitu słów. 2 pkt: Notatka przedstawia – oparte na kluczowych dla tematu informacjach – stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, ale poziom uogólnienia jest zaburzony; spełnia kryteria B i C, ale nie przekracza limitu słów. 1 pkt: Notatka przedstawia stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście; spełnia kryterium C, ale nie przekracza limitu słów. 0 pkt: Notatka nie spełnia żadnego z kryteriów określonych dla 1 pkt. B. Zestawienie stanowisk obu autorów 3 pkt: W notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów. 2 pkt: W notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów. 1 pkt: Stanowisk obu autorów nie zestawiono albo zestawiono je niepoprawnie; nie wskazano np. punktów wspólnych/rozbieżnych albo różnych aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów. 0 pkt: Stanowisk obu autorów nie zestawiono albo zestawiono je niepoprawnie; nie wskazano np. punktów wspólnych/rozbieżnych albo różnych aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów. C. Spójność 3 pkt: Notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość. 2 pkt: Notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość ALBO w notatce występują usterki w spójności. 1 pkt: Notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość ALBO w notatce występują usterki w spójności. 0 pkt: Notatka nie spełnia kryterium spójności. D. Długość notatki 3 pkt: 60‑90 wyrazów (Adnotacja: notatka spełnia kryteria A, B i C, ale została przekroczona dozwolona liczba wyrazów). 2 pkt: 60‑90 wyrazów (Adnotacja: notatka spełnia kryteria A i C, ale została przekroczona dozwolona liczba wyrazów). 1 pkt: 60‑90 wyrazów (Adnotacja: notatka spełnia kryteria A i C, ale została przekroczona dozwolona liczba wyrazów). 0 pkt: Długość notatki nie została określona w tej kolumnie, co sugeruje, że przy 0 punktach długość nie ma znaczenia.

Punktacja	3 pkt.	2 pkt.	1 pkt.	0 pkt.
		notatka spełnia kryteria A, B i C określone dla 3 pkt., ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów		spełnia kryteria A i C określone dla 1 pkt., ALE nie została zachowana dozwolona liczba wyrazów
Kryteria		ALBO	ALBO	ALBO
A. przedstawienie stanowiska każdego autora	notatka przedstawia – oparte na kluczowych dla tematu informacjach – stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, na odpowiednim poziomie uogólnienia	notatka przedstawia – oparte na kluczowych dla tematu informacjach – stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście, ale poziom uogólnienia jest zaburzony	notatka przedstawia stanowisko każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście	notatka nie spełnia żadnego z kryteriów określonego dla 1 pkt.
B.  zestawienie stanowisk obu autorów	w notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/ rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów	w notatce zestawiono stanowiska obu autorów; poprawnie wskazano np. punkty wspólne/ rozbieżne albo różnorodność aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów	stanowisk obu autorów nie zestawiono albo zestawiono je niepoprawnie; nie wskazano np. punktów wspólnych/rozbieżnych albo różnych aspektów zagadnienia określonego w temacie notatki ujętych w tekstach obu autorów
C.  spójność	notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość	notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość ALBO w notatce występują usterki w spójności	notatka stanowi logiczną i zorganizowaną całość ALBO w notatce występują usterki w spójności
D. długość notatki	60–90 wyrazów	60–90 wyrazów	60–90 wyrazów

Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna:

1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt. – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). 

Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt., wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.

Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna w przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią):

1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt. – cztery i więcej błędów językowych.  0 pkt. – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). 

Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię albo dysgrafię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej.

Cechy stylu popularnonaukowego

Zrozumienie cech stylu popularnonaukowego jest niezbędne przy pisaniu notatki syntetyzującej, ponieważ to właśnie teksty popularnonaukowe najczęściej pojawiają się w arkuszach maturalnych jako materiał źródłowy. Wypracowanie umiejętności ich sprawnego przetwarzania jest kluczem do sukcesu na egzaminie.

Teksty popularnonaukowe są jedną z odmian stylu naukowego. Ich nadawcą jest fachowiec w jakiejś dziedzinie, np. fizyki, językoznawstwa, medycyny, prawa, czyli najczęściej naukowiec - popularyzator lub dziennikarz naukowy, a odbiorcą – zwykle niespecjalista, a więc osoba z niewielkimi doświadczeniami naukowymi w danej dziedzinie (lub całkowicie bez nich), a z różnych powodów pragnąca pogłębić lub uporządkować swoją wiedzę na wybrany temat. Jednak należy mieć na uwadze, że teksty popularnonaukowe zawierają elementy charakterystyczne zarówno dla stylu naukowego, jak i publicystycznego, artystycznego, a nawet potocznego. Celem tych zabiegów jest wpływanie na wyobraźnię odbiorcy i – co się z tym wiąże – jego intelekt. Wszelkie środki typowe dla stylu publicystycznego, artystycznego i potocznego, takie jak metafory, frazeologia czy słownictwo ekspresywne, sprzyjają przyswojeniu wiedzy, stąd teksty popularnonaukowe możemy zatem określić jako pomost łączący profesjonalną komunikację naukowców z codziennymi sposobami dzielenia się wiedzą. Ważne jest też, żeby nadawca dostosował komunikat do odbiorcy, którym może być grupa osób zróżnicowana pod względem wieku, wykształcenia i poziomu intelektualnego. 

Najważniejsze cechy tekstów popularnonaukowych:

Słownik