Wacław Potocki Na Ogród nie wyplewiony

W las idąc, czytelniku, słuszna wprzódy, że się
Sprawiszj0000000CXB1v38_000tp002Sprawisz ode mnie, co w tym zawiera się lesie.
Im dalej weń, więcej drew przypowieści wedle,
Są tam buki, są dęby, są sośnie, są jedle.
Po staremu wszytko drwa, co ten plac osięgły,
Chociaż jedne na wąglej0000000CXB1v38_000tp003wągle, a drugie na węgłyj0000000CXB1v38_000tp004węgły.
Nie trzeba lekceważyć i leśnej jabłoni;
Są maliny do smaku, są róże do woni.
Tylko ostrożnie siągać, bo to nie na stole;
W ostatku też odpuścisz, choć cię i zakole.
Te usta i smakiem swym nasycają kiszki,
Drugie albo nic, albo płonę rodzą szyszki.
Jak się pięknie w orzeszku jądro zaskorupi!
Lecz pozór smak przechodzi, skoro go rozłupi.
Czasem też będzie i czczy. Jeśli się to przyda
Naturze, nikt się pewnie za fraszki nie wstyda,
Gdy prócz papieru tylko a prócz inkaustuj0000000CXB1v38_000tp005inkaustu,
Jeśli ją mądry zgryzie, nie znajdzie w niej gustu.
Trzeba znać rodzaj bedłekj0000000CXB1v38_000tp006bedłek, kto chce grzyby zbierać,
Bo jedne tuczą, trzeba od drugich umierać;
Kto błazen, ten nie ujdzie pewnie samołówkij0000000CXB1v38_000tp007samołówki:
Insze rydze i biele, a insze wężówkij0000000CXB1v38_000tp008Insze rydze i biele, a insze wężówki.
Wżdy i tych bez potrzeby Bóg w lesie nie sadzi,
Ale tylko lekarz wie, na co, i poradzi.
Zdybiesz łanuszkęj0000000CXB1v38_000tp009łanuszkę, uszczkni, daleko szmer z lichemj0000000CXB1v38_000tp00Aszmer z lichem
Mijaj, ma rada, szaleć nie chceszli opichemj0000000CXB1v38_000tp00Bszaleć nie chceszli opichem;
Bo kto się na czym nie zna, tego niech nie liźnie:
Dobry jest wąż dryjakwi, dobry i truciźniej0000000CXB1v38_000tp00CDobry jest wąż dryjakwi, dobry i truciźnie.
Znajdziesz pczoły, jest tam miód pewny; a w mrowisku
Na co gmerać, na co się dać kąsać bez zysku?
Wszytko to jako w lesie, wszytko jako w boru.
W mym ogrodzie, baczywszy nie tylko koloru,
Smaku radzę najpierwej patrzyć, pogotowiuj0000000CXB1v38_000tp00Dpogotowiu
Nie słuchać apetytu, ma‑li szkodzić zdrowiu.
Wszędzieć, lecz i w potrawach potrzebny rozsądek,
Bo nie każdy jednako strawny ma żołądek.
Do lassaj0000000CXB1v38_000tp00EDo lassa, czytelniku, idziesz, nie do raju,
Tam same tylko fruktyj0000000CXB1v38_000tp00Ffrukty, drzewa biorą w gaju.
Ścinaj, coć się zda, i bierz, nie uczynisz szkody.
Jednak cię w tym przestrzegam: nie wal przez pień kłodyj0000000CXB1v38_000tp00Gnie wal przez pień kłody.
Krzywo li gdzie, nie w skok się miej do nieprzyjaźni,
Wielka pomsta poecie – odpisać mu raźniéjj0000000CXB1v38_000tp00Hraźniéj.

potocki Źródło: Wacław Potocki, Na Ogród nie wyplewiony, [w:] tegoż, Wiersze wybrane, oprac. Janusz S. Gruchała, Wrocław 1992, s. 118–119.

Wacław Potocki Na Ogród nie wyplewiony

Świat turmaj0000000CXB1v38_000tp00Iturma
O, mizernaż tego jest kondycyja świata,
Jako złoczyńca w turmie, czeka po sięj0000000CXB1v38_000tp00Jpo się kata.
Czeka, śmierci przysądzon, swej roboty płace,
Rano czy wieczór – nie wie, gdy poń zakołace.
Tak komukolwiek rodzić zdarzyło się losem,
Już jest w turmie niestotyż, już jest pod profosemj0000000CXB1v38_000tp00Kprofosem.
Nie wie dnia i godziny od kolebki aże
Do siwizny, kiedy mu śmierć klęknąć rozkaże
Czeka we dnie i w nocy, z wieczora i z rana.
Cóż tedy jest ten żywot ludzki? Śmierć czekana.
Strach śmierci ustawicznej, który jeszcze gorzej,
Aniżeli sama śmierć, serce ludzkie morzy.

potocki1 Źródło: Na Ogród nie wyplewiony, [w:] Wacław Potocki, Wiersze wybrane, oprac. Janusz S. Gruchała, Wrocław 1992, s. 119–120.

Wacław Potocki Na Ogród nie wyplewiony

Nie tak oracz w letny znój, kiedy zagorzałej0000000CXB1v38_000tp00Nzagorzałe
Przyspieszają ku żniwu zagony nieźrałej0000000CXB1v38_000tp00Onieźrałe,
Utęskniony więc oczy podnosi do góry
Z pożądanym deszczykiem wyglądając chmury,
Nie tak w długie wygląda niepogody słońca,
Jako ja Ciebie pragnę, Boże, mój obrońcaj0000000CXB1v38_000tp00Pmój obrońca.
Nie ma nigdy firmament pięknych gwiazd tak wiele
Ani po wszytkiej ziemi tak jest liczne ziele,
Nie mają wszytkie wody tylo piasku w sobie,
Panie, co miłosierdzia, co litości w Tobie:
Tego pełne jest niebo, pełna ziemia, morze;
Racz tylko dać u siebie miejsce mej pokorze.
Troski mnie ze wszytkich stron żałosne ścisnęły,
Nieszczęśliwe kłopoty wskroś serce przejęły;
Niskądj0000000CXB1v38_000tp00QNiskąd nie masz pociechy, każdy patrzy krzywo,
Wszyscy mię prześladują, urąga, co żywoj0000000CXB1v38_000tp00Rco żywo;
Dzień li niebo oświeca, ciemna li noc mroczy,
Nie osychają moje przed żałością oczy.
A co mnie barzo trapi, że w takiej potrzebie
Nie śmiem westchnąć, jedyna pociecho, do Ciebie:
Smucą mnie grzechy moje i w każde trapienie
Regiestrj0000000CXB1v38_000tp00SRegiestr ich wystawia mi przed oczy sumnienie.
Boże mój, twierdzo moja, w wieczne zapomnienie
Racz prze twą dobroć puścić moje przewinienie,
A zmiłuj się nad swoim niewolnikiem smutnym
I przybywaj na pomoc w ucisku okrutnym.

potocki Źródło: Wacław Potocki, Na Ogród nie wyplewiony, [w:] tegoż, Wiersze wybrane, oprac. Janusz S. Gruchała, Wrocław 1992, s. 118–119.

Wacław Potocki Człowiek

Co jest głowa? gęstego pełen garniec błota.
Co nos? odchód plugastwa, że mówić sromotaj0000000CXB1v38_000tp00Lsromota.
Oczy? bańki łez, które rzewnym płaczem cedzą,
Ledwie się o frasunku od serca dowiedzą.
Cóż uszy? dziury na wiatr; gęba? do wychodu.
Brzuch? beczka pełna gnoju i zgniłego smrodu.
I czegóż się tedy, z czego, głupi, pysznisz, człecze?
I stąd cię śmierć do grobu leda w dzień wywlecze,
Gdzie dognijesz do ostatka, ani z tobą dary
I tytuły fortuny nie pójdą na maryj0000000CXB1v38_000tp00Mmary.
Inszy się rozpościerać w tym będzie po tobie,
A ty, jakoś był ziemią, ziemią będziesz w grobie.

potocki2 Źródło: Człowiek, [w:] Wacław Potocki, Dzieła, t. 1, oprac. Leszek Kukulski, Warszawa 1987, s. 406.

Maria Wichowa „Omnis caro faenum” (Iz 40,6). Refleksje o nędznej kondycji człowieka cielesnego w literaturze polskiego baroku

Wacław Potocki (…) podkreśla, że ciało jest okryciem dla duszy, ale po rozstaniu się ich jako „poplugawione” przez grzech pierworodny jest bez wartości, obraca się w „gnój brzydki”, ulega rozkładowi, budzi odrazę, a za życia też źle się sprawuje, mianowicie „w sadzach grzechu nieczystego bruce”, że to zamyka człowiekowi bramy zbawienia:

Ciałoć człowiecze chusta i ta jest łokutsza,
W której, póki na świecie żyjesz, chodzi dusza;
Skoro się ubrukawszy w drobne pójdzie nitki –
Dusza, gdzie się obieca, a ciało w gnój brzydki;
Które acz Bóg był biało i chędogo sprawił,
Zaraz go diabeł w raju jabłkiem poplugawił
I tak go w sadach grzechu nieczystego brucze
Że wyrzuciwszy w skrzynie, cisnął w morze klucze.

4 Źródło: Maria Wichowa, „Omnis caro faenum” (Iz 40,6). Refleksje o nędznej kondycji człowieka cielesnego w literaturze polskiego baroku, s. 11.

Wacław Potocki Nowy zaciąg pod chorągiew starą triumfującego Jezusa

Toż do mioteł, do biczów oni srodzy kaci,
Zwłaszcza, kiedy ich urząd żydowski przepłaci
Dwaj a dwaj na przemiany, ściąwszy z gniewem zęby,
W subtelnym ciele robią okrutne poręby;
Sieką, biją, chlustają, aże do ocinku,
Świeżej brzozy echo się rozlega po rynku;
Wspinają się na palce, zmierzając do góry,
Że już ledwie na Pańskim ciele co znać skóry:
Od głowy aż do stopy krwią się zlał rumianą,
Wszytkie się jego rany jedną zdadzą raną.

zaciag Źródło: Wacław Potocki, Nowy zaciąg pod chorągiew starą triumfującego Jezusa.