Zdjęcie przedstawia wnętrze dużego pomieszczenia. Na środku stoi czerwony fotel z podłokietnikami. Z tyłu na ścianie wisi przekrzywiona, duża, zdobiona rama obrazu.
Zdjęcie przedstawia wnętrze dużego pomieszczenia. Na środku stoi czerwony fotel z podłokietnikami. Z tyłu na ścianie wisi przekrzywiona, duża, zdobiona rama obrazu.
Jak czytać dramaty? William Szekspir, Makbet
Źródło: Raphael Panhuber, Tron, dostępny w internecie: flickr.com, licencja: CC BY-SA 2.0.
Tron wekrwi Akira Kurosawa
MakbetWiliama Szekspira jest jednym z najbardziej uniwersalnych dzieł ukazujących naturę ludzką opętaną żądzą władzy. To jedno z najbardziej europejskich dzieł mistrza ze Stratfordu, a jednocześnie jest ono zrozumiałe pod każdą szerokością geograficzną. Dzieje się tak dlatego, że natura ludzka wszędzie jest... taka sama. Oczywiście nie bez znaczenia są czynniki kulturowe, kształtujące mieszkańców różnych państw i kontynentów, jednakże potrzeby, pragnienia i ludzkie namiętności są wszędzie identyczne. I nie ma znaczenia, czy dotyczą średniowiecznego tana, czy japońskiego samuraja. Udowodnił to Akira Kurosawa w filmie Tron we krwi.
O reżyserze
R43KART9VCRFF1
Zdjęcie przedstawia twarz Japończyka. Mężczyzna spogląda ukosem w górę, na głowie ma białą czapkę z małym rondem.
Akira Kurosawa
Źródło: domena publiczna.
Akira Kurosawa był japońskim reżyserem, scenarzystą i producentem filmowym. Urodził się w 1910 w Tokio. Zadebiutował w 1943 Sagą o judo. Akcja najbardziej znanych filmów Kurosawy toczy się w feudalnej Japonii. Fabułę ponad połowy jego obrazów stanowią adaptacjeadaptacjaadaptacje dzieł Szekspira, np.: Tron we krwi został oparty na Makbecie, Zły śpi spokojnie na Hamlecie, Ran na Królu Learze. Wyreżyserował również adaptacje kilku rosyjskich powieści, m.in. Idioty Dostojewskiego i Na dnie Gorkiego. Inne znane filmy Kurosawy to: Rashōmon, Siedmiu samurajów (na podstawie którego nakręcono później western Siedmiu wspaniałych), Madadayo, Sobowtór, Rudobrody, Niebo i piekło, Sanjūrō: samuraj znikąd, Ukryta forteca, Pojedynek w ciszy. Akira Kurosawa był laureatem wielu najważniejszych nagród w świecie filmu, m.in. dwóch Oscarów dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego, honorowego Oscara za całokształt twórczości. Zmarł w 1998 roku w Tokio.
Twórcza zdrada – adaptacja Makbeta
RHK35PLT1UKM91
Rysunek przedstawia postać samuraja. Twarz ma pociągłą, włosy zaczesane i spięte u góry. Ubrany jest w szeroki, długi strój przewiązany w pasie. Na nogach ma założone japonki.
Utagawa Kunisada, całopostaciowy portret młodego samuraja, ok. 1843–1845
Źródło: Ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, domena publiczna.
Tron we krwi Akiry Kurosawy to ta forma adaptacji MakbetaWiliama Szekspira, którą za Alicją HelmanAlicja HelmanAlicją Helman można nazwać twórczą zdradą. Japoński reżyser wykorzystuje fabułę i główną myśl Szekspira, ale przenosi akcję do średniowiecznej Japonii. Bohaterami filmu nie są średniowieczni rycerze, a samurajowiesamurajsamurajowie. Kurosawa, dokonując adaptacji dzieła Szekspira, nadał nowe imiona bohaterom literackim, wyeliminował postaci drugoplanowe, skrócił tekst oraz zmienił wymowę niektórych fragmentów, w tym zakończenia.
Alicja Helman
Alicja Helman, Twórcza zdrada: filmowe adaptacje literatury, Warszawa 1998.
Krzysztof LoskaAkira Kurosawa – współczucie i moralność
Tron we krwi, to alegoryczna opowieść o żądzy władzy, zazdrości i rywalizacji. Kurosawa stworzył epos historyczny wzorowany na przedstawieniach teatru nō , nie zrezygnował całkowicie z realizmu nawet w scenach stylizowanych na średniowieczne malarstwo tuszowe, wyróżniających się sugestywnością i pięknem wizualnym. Przeszłość jest dla Kurosawy kluczem do rozumienia współczesności, punktem wyjścia do refleksji nad naturą ludzką oraz problemem dobra i zła.
R1CJXE54K7DTP
Zdjęcie przedstawia dziesięciu samurajów, którzy analizują mapę. Trzech z siedzi i trzyma na kolanach mapę, pozostali otaczają siedzących. Samuraje są młodzi, mają długie włosy związane nad czołem w węzełek. Sześciu samurajów ma wygolone czoła. Mężczyźni noszą przy boku miecze samurajskie. Ubrani są w luźne szaty. W tle znajduje się ściana domu z oknem z żaluzjami, po bokach rosną krzewy.
Grupa samurajów (XIX wiek).
Źródło: domena publiczna.
Scenariusz Tronu we krwi jest wierny duchowi dramatu, choć nie padają w nim żadne kwestie napisane przez angielskiego dramaturga. Reżyser skrócił niektóre wątki poboczne. Pierwsze sceny służą wprowadzeniu zasadniczych tematów i głównych postaci dramatu; pokazują jednocześnie, w jaki sposób Kurosawa zamierza czytać Szekspira, przekonują o jego oryginalnym podejściu do pierwowzoru. Kurosawa przetważa tekst dramatu, wchodzi w dialog z tekstem, wypracowując własny język wizualny.
loska Źródło: Krzysztof Loska, Akira Kurosawa – współczucie i moralność, dostępny w internecie: www.academia.edu.
Audiobook
R8KTMVSK3VBAR
Nagranie dźwiękowe lekcji dotyczące Makbeta i jego japońskiej ekranizacji.
Nagranie dźwiękowe lekcji dotyczące Makbeta i jego japońskiej ekranizacji.
Polecenie 1
Wysłuchaj tekstów o teatrze japońskim i napisz, które z cech charakterystycznych teatru nō można odnaleźć w Tronie we krwi.
Zapoznaj się z treścią tekstów o teatrze japońskim i napisz, które z cech charakterystycznych teatru nō można odnaleźć w Tronie we krwi.
R1JE1N4SOS7U6
(Uzupełnij).
Polecenie 2
Akira Kurosawa w Tronie we krwi inspirował się elementami tradycyjnego, japońskiego teatru nō. Wskaż, które sceny filmowe wskazują na te inspiracje.
RSF5ARM3XS8GG
(Uzupełnij).
R1KA5Q7TANSOS
Zdjęcie przedstawia fragment parku z zielonymi klombami oraz kwitnącymi drzewami wiśni. Z tyłu wysoki kamienny mur, nad którym wznosi się kilkupoziomowy biały budynek ze spadzistymi dachami, typowy dla architektury japońskiej.
Kwitnące drzewa wiśni sakura – japoński symbol nadejścia wiosny.
Źródło: licencja: CC BY-SA 4.0.
1
Ćwiczenie 1
W Tronie we krwi pojawia się motyw błądzenia, który symbolicznie odzwierciedlać ma człowieczy los. Wskaż scenę, w której błądzenie staje się istotnym elementem świata przedstawionego.
R8HOFSSBL8999
(Uzupełnij).
RUTHZL5FO236U
Czarno‑białe zdjęcie przedstawia dwóch samurajów na koniach. Są ubrani w samurajskie zbroje na głowach mają hełmy w ręku piki, a na plecach przymocowane chorągwie. Mężczyźni błądzą w gęstej mgle.
Wędrówka we mgle. Powracanie wciąż do tego samego miejsca w lesie.
RCECVBL98VO6V
Ćwiczenie 2
Ważną przestrzenią symboliczną, która w Tronie we krwi odgrywa olbrzymią rolę, jest las. To właśnie w nim już na początku filmu Washizu i Miki gubią się i spotykają prządkę. Czego symbolem może być filmowy las? Zaznacz prawidłowe odpowiedzi. Możliwe odpowiedzi: 1. Ekosystemu Japonii, 2. Źródła zła, 3. Śmierci, 4. Zagubienia człowieka
shintoizm
(także: szintoizm) – politeistyczny kult religijny w Japonii, wywodzący się z animistycznej czci dla zjawisk przyrody i zmarłych przodków
okres Edo
okres w historii Japonii (1603–1868), gdy władzę sprawowali sioguni (wodzowie) z rodu Tokugawa
androginia/androgynia
upodobnienie zewnętrznych cech płciowych mężczyzny do cech kobiecych
1
Ćwiczenie 3
Zgodnie z tekstem Szekspira wiedźmy mają wygląd androgynicznyandroginia/androgyniaandrogyniczny i przepowiadają Makbetowi przyszłość. Jednak od samego bohatera zależy, czy ich przepowiednie sprawdzą się. Makbet ma więc wybór. Prządka‑starzec w filmie Tron we krwi przypomina antyczną wyrocznię, która na kołowrotku tka symboliczną nić życia. Jest interpretowana jako uosobienie poznania, wiedzy i ukrytej przed żywymi prawdy. Zastanów się i zanotuj, jaki element antycznej tragedii obalił Szekspir, a przywrócił Kurosawa.
R48LNFCBBV4M3
(Uzupełnij).
Przypomnij sobie cechy teatru antycznego.
Szekspir w swych dziełach zrezygnował z fatum. Kurosawa powrócił do koncepcji antycznego fatum, jako czegoś, co jest nierozerwalnie związane z naturą ludzką.
1
Ćwiczenie 4
Wypisz sceny z filmu Tron we krwi, w których dominuje uporczywa cisza, i określ, jaką pełnią funkcję.
R1JFP821QE5U2
(Uzupełnij).
1
Cisza, w której wrażliwe ucho odnajduje zapowiedź żywiołu, to może najtrudniejszy do zdefiniowania element poetyki filmów Kurosawy (...). Wiatr, gwałtowne ulewy powracają w całej jego twórczości na podobieństwo tematu w utworze muzycznym. (...) „Podskórne” zdarzenia prowadzą do scen, w których eksplodują ludzkie namiętności. Przed tym, jak Makbet zabije księcia, w ciszy rozlegnie się krzyk ptaka.
Cisza w Tronie we krwi buduje napięcie dramaturgiczne. Widz przyzwyczajony do dźwięków w filmie wyczekuje właśnie dźwięków. Jest to wyczekiwanie pełne grozy, napięcia. Gwałtowne przerwanie ciszy wybija widza ze stanu oczekiwania i wyostrza jego uwagę, tym samym podkreśla znaczenie scen.
Sceny: Chwila przed zbrodnią, gdy Asaji wręcza Washizu broń; następująca po niej scena, gdy Asaji pozostaje sama, a kamera zbliża się do niej; scena, w której Washizu ma ręce umazane we krwi.
maligna
zaburzenie świadomości, majaczenie
Polecenie 3
Po obejrzeniu filmu Tron we krwi napisz jego recenzję. Weź pod uwagę wszystkie informacje i wnioski z wykonanych poleceń i ćwiczeń.
Po zapoznaniu się z filmem Tron we krwi napisz jego recenzję. Weź pod uwagę wszystkie informacje i wnioski z wykonanych poleceń i ćwiczeń.
R1LSU66GKJU19
(Uzupełnij).
Dla zainteresowanych
Więcej materiałów o tekstach kultury nawiązujących do Makbeta W. Szekspira znajdziesz na stronie https://zpe.gov.pl/
Tematy lekcji:
Tron we krwi. Japońska wersja Makbeta. Makbet – europejski czy japoński? Tron we krwi, reż. A. Kurosawa. Ponadczasowość tekstów Szekspira. Szekspir Forever! w reżyserii Andrzeja Seweryna. Dramaty Szekspira inspiracją dla kompozytorów. Szekspir na ekranie. Krótki przegląd filmowych adaptacji.
Słownik
adaptacja
adaptacja
(łac. adaptatio – przystosowanie) – przystosowanie utworu literackiego do wystawienia na scenie lub do sfilmowania; również utwór literacki w ten sposób przystosowany
Bushidō
Bushidō
(jap. bushi – feudalny rycerz japoński) niepisany zbiór zasad etycznych samurajów
psychoanaliza
psychoanaliza
(gr. psyche - dusza, analuein - rozwiązywać, rozplatać) – nurt w psychologii dwudziestowiecznej zapoczątkowany przez austriackiego psychiatrę Zygmunta Freuda; główne założenie psychoanalizy głosi, że psychiczne i społeczne funkcjonowanie człowieka jest zdeterminowane przez treści zgromadzone w jego nieświadomości, pozostające poza kontrolą rozumu: wyparte traumy, nagromadzone wskutek przeszłych doświadczeń wzorce reagowania, mechanizmy obronne i kompleksy, a także wrodzone popędy
samuraj
samuraj
(jap. samuraj) nazwa feudalnego rycerza japońskiego, w Japonii nazywanego bushi
sutra
sutra
(sanskr. sūtra – nić, sznur) nazwa religijnych ksiąg buddyjskich, zawierających nauki Buddy
teatr nō
teatr nō
(jap. nō – umiejętność, talent, sztuka) jest jednym z głównych gatunków klasycznego teatru japońskiego, który skrystalizował się na przełomie XIV i XV wieku. Cechą charakterystyczną tej formy teatralnej jest występowanie aktorów w maskach, które symbolizują określony typ postaci, a także bogato zdobione stroje i peruki