Sprawdź, czy są momenty w życiu Baryki, które można uznać za przełomowe. Możesz skorzystać ze schematu zamieszczonego w poprzedniej części materiału.

Przykłady: bunt przeciw matce i jej zasadom, nieposłuszeństwo wobec nauczycieli, pierwsze fascynacje rewolucją - po śmierci ojca następuje zmiana: dostrzega stratę, zauważa bezsens rewolucji.

Zastanów się, jak zmienia się stosunek Baryki do ojczyzny na przestrzeni całej powieści.

Zwróć uwagę, jak stopniowo rozwijał się w Cezarym Baryce patriotyzm: początkowo postrzegał Polskę jedynie przez sentymentalne opowieści matki, następnie ojciec wykreował przed nim futurystyczną wizję „szklanych domów”, a dopiero po przyjeździe do niepodległego kraju – zderzając mit z jego surową rzeczywistością – poczuł rozczarowanie, które stało się podstawą jego dojrzewania i zaczęło kształtować jego prawdziwą polskość.

Zwróć uwagę szczególnie na momenty przełomowe dla kształtowania się psychiki bohatera. 

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi zostały przywołane następujące wydarzenia:

• śmierć matki,

• wyjazd ojca na wojnę,

• śmierć ojca,

• ocalenie Wielosławskiego,

• romans z Laurą,

• szarpanina,

• dyskusje ideowe,

• spotkanie komunistów.

Pomocne mogą być materiały z bloku tekstowego.

Impulsywność, np. uderzenie dyrektora szkoły;
egoizm, np. stosunek do Karoliny;
brak konsekwencji, np. korzystanie z uroków Nawłoci;
odwaga, np. ocalenie Wielosławskiego;
skłonność do ulegania wpływom, np. uleganie wpływom Lulka.

Przeanalizuj relacje Baryki z matką, Laurą Kościeniecką, Karoliną Szarłatowiczówną i Wandą Okszyńską.

Sprawdź, czy w twojej odpowiedzi znalazły się wnioski o niestałości, egoizmie, kapryśności, nieodpowiedzialności Cezarego Baryki.

Zastanów się, jakie motywy mogły kierować bohaterem przy podejmowaniu wyborów życiowych. Weź pod uwagę sytuację społeczno‑polityczną, w jakiej się znajdował.

We wczesnej młodości Baryka był buntownikiem, zachłysnął się ideą rewolucji, przeciwstawił matce; jego wybory były podyktowane wpływem rówieśników. Po przyjeździe do Polski szukał swojego miejsca, kolejne wybory wynikały z wydarzeń historycznych, którym biernie się poddawał, splotów okoliczności, poznanych ludzi (jak np. Hipolit). W wyborach, jakich dokonywał w Nawłoci, kierował się popędem i ciekawością wobec nowo poznanych ludzi, szczególnie kobiet. Na wszystkich etapach życia, jakie zostały przedstawione w powieści Żeromskiego, Baryka szuka swojej drogi, wyborów dokonuje często przypadkowo, zderza się z ideałami, w które wierzył, wizją, która została mu wpojona m.in. przez zmarłego ojca.

Przypomnij sobie relacje z Hipolitem Wielosławskim.

Po zakończonej wojnie Baryka skorzystał z zaproszenia przyjaciela poznanego na froncie – Hipolita Wielosławskiego i zamieszkał w jego rodzinnej posiadłości – Nawłoci.

Zwróć uwagę, że postawa Cezarego wobec wizji Gajowca ujawnia jego wewnętrzny konflikt — między młodzieńczym entuzjazmem a dojrzewającym rozumieniem potrzeby racjonalnych zmian.

Cezary Baryka odnosi się do wizji Szymona Gajowca z mieszanką uznania i krytycyzmu. Dostrzega zalety projektu: reformy gospodarcze, walutowe, edukacyjne, dbałość o utrzymanie granic i rozwój państwa. Przekonany zwłaszcza podczas pracy jako jego asystent, że Gajowiec działa rozsądnie i metodycznie, zauważając cel — jednak zarzuca mu zbyt wolne tempo i brak zdecydowanych, rewolucyjnych działań. Z tej relacji wyłania się charakter Cezarego jako osoby dynamicznej, emocjonalnej i impulsywnej gotowej do natychmiastowych zmian, świadomie odrzucającej martyrologiczny obraz Polski i szukającej solidnych, konstruktywnych rozwiązań narodowych.

Zwróć uwagę, że Cezary, choć bierze udział w robotniczym wiecu, odchodzi od tłumu i idzie samodzielnie – ten gest ujawnia w nim wewnętrzne rozdarcie, impulsywny bunt, ale i świadomy patriotyzm oraz krytycyzm wobec skrajnych ideologii.

Zakończenie powieści ma charakter otwarty. Cezary Baryka ubrany w polski mundur przyłącza się do manifestacji robotników z zamkniętej fabryki i wyrusza z nimi w stronę Belwederu. Obok niego idzie Lulek, jednak gdy uzbrojone służby usiłują powstrzymać pochód, Baryka decyduje się na konfrontację z nimi. Czytelnik nie wie, czy bohater przeżył. Jego zachowanie można traktować jako rozdarcie między różnymi koncepcjami naprawy kraju i ostatecznie wybranie własnej drogi.

Cechy charakteru ujawniające się w tej scenie:

- wewnętrzne rozdarcie – maszeruje z tłumem, ale jednocześnie odchodzi od niego, co symbolizuje jego niejednoznaczność i wewnętrzny konflikt dotyczący tego, co jest słuszne;

- emocjonalność i impulsywność– do manifestacji dołącza pod wpływem silnych emocji (rozstanie z Laurą, bunt osobisty), co świadczy o jego tragicznej niemocy i wewnętrznej turbulencji;

- patriotyzm i świadomość społeczna– ubiera mundur polskiego żołnierza i manifestuje sprzeciw wobec niesprawiedliwości, co ukazuje jego troskę o kraj;

- odrzucenie skrajnych ideologii– symbolicznie przestaje iść razem z tłumem, poszukując własnej drogi – świadomego działania zamiast ślepego podążania za rewolucyjnymi hasłami.