Zofia Nałkowska Granica

Taki dom to jest rzecz zadziwiająca. Czy to nie szczególne, że ludzie zdecydowali się żyć na sobie warstwami? Co dla jednych jest podłogą, to dla innych staje się sufitem.

R1H5ZN9OU1R5R

(Uzupełnij).

3 Źródło: Zofia Nałkowska, Granica, Warszawa 1988, s. 69.

Zofia Nałkowska Granica

Zenon odsunął się trochę i z głęboką przykrością spytał:
– To w Boleborzy nie wypłacili ci wszystkiego? Justyna poważnie zaprzeczyła głową.
– Nie, drugie tyle jeszcze zostało. Ale pani powiedziała, że zaraz odeśle, żeby jej tylko z miasta napisać adres, gdzie ma odesłać.
– Poczekaj – powiedział prędko myśląc – jutro nie, lepiej pojutrze, żebyś tu przyszła o tej samej porze, to będę ci mógł oddać te pieniądze. Będziesz w mieście?
Justyna powiedziała, że może przyjść w poniedziałek, jak będzie tędy znowu wracała z targu. [...]
– No więc w poniedziałek pamiętaj, o tej samej porze tu do mnie wstąpisz i ja to załatwię. Nie ma sensu, żebyś czekała i miała tu kłopoty, kiedy ci się pieniądze należą. Dziś mogę ci dać tylko trochę.
– Teraz to nie pilne – powiedziała – bo teraz mam i gdzie spać, i co jeść. Tylko z początku było mi ciężko, teraz nie.
Uśmiechnęła się i z wdzięcznością na niego popatrzyła. Jej młoda twarz nie zbrzydła od płaczu, tylko zrobiła się pełniejsza i różowa. Jasne, proste i suche włosy zesypywały się na czoło i skronie, jak dawniej.
– A ja wiedziałam, że się wrócisz – powiedziała z cichą radością
– Ciągle o tobie wtedy myślałam, nawet w sam dzień maminej śmierci mi się śniłeś. Wiedziałam, że się wrócisz, że już nie będę taka sama na świecie. Teraz znowu ona przysunęła się i przytuliła do niego.
– No co mi powiesz, Zenon, co mi powiesz. Nie było ci nic żal, jak wtedy pojechałeś z Boleborzy, co, no powiedz! Nie było ci żal?
– Było mi żal, naturalnie – odpowiedział. – Tylko widzisz, Justyno, teraz już wiele rzeczy się zmieniło, już dzisiaj...
Chciał mówić dalej, ale nie mógł. Justyna dawnym, znajomym gestem objęła go mocno w pasie obiema rękami i małą głowę z całej siły przyciskała mu do piersi. – Ty mój kochany – mówiła – ty mój kochany, jak już ty jesteś, to już teraz wszystko jest dobrze.
Była bardzo stęskniona, udręczona i kochająca, była znowu miła, dobra i młoda. Nie mógł jej odepchnąć i już nie chciał. [...] Wystarczyło pociągnąć ją głębiej na to łóżko hotelowe, duże i płaskie, wygniecione przez wszelką cudzą, nieważną, przelotną miłość. Odchodziła szczęśliwa, śmiejąca się na przemian i przerażona.
[...] 
Zenon nie zapomniał dać jej trochę pieniędzy, chociaż powiedziała znowu, że teraz wcale nie są jej potrzebne, bo wszystko ma.
Wzięła z ziemi swój koszyk, ale jeszcze ode drzwi wróciła, by go pożegnać. –  To w poniedziałek przyjść, prawda? – spytała nieśmiało.
– Tak, naturalnie – odrzekł.
Odeszła wreszcie do tego swego jakiegoś malutkiego, nieznanego, żałosnego życia, a Zenon został sam.

4 Źródło: Zofia Nałkowska, Granica, Warszawa 1988, s. 101–102.

Zofia Nałkowska Granica

Elżbieta wstała i przeszła do kąta salonu, w rogu od ulicy, zajętym małą kanapką. [...] Zenon zbliżył się do niej z wahaniem. - Niechże pani mi powie, co pani robi. Co pani robiła przez cały ten czas? - Nic nie robiłam - odpowiedziała i roześmiała się niechętnie. - Naprzód miałam posadę tutaj w starostwie. Ale to się nie dało utrzymać, odkąd ciocia jest chora. Chciałam tej jakiejś niezależności, i ja także, jak pan. Wobec tych wszystkich „starszych”, którzy są winni, że świat jest zły, ponieważ się na to godzą i ciążą tą swoją zgodą nad naszym dzieciństwem. Chcemy odkłamać się od nich najgłębiej jak można. A później się okazuje, że to samo jest w nas. Bo nie jesteśmy tak bardzo inni, nie możemy ich się całkowicie wyprzeć. - To jest trudne, ale to jest możliwe - powiedział Zenon. Zaprzeczyła głową, jak gdyby miała więcej doświadczenia.

CART2 Źródło: Zofia Nałkowska, Granica, s. 68.

Zofia Nałkowska Granica

- Zenonie - powiedziała - ja wiem, że się męczysz. Ale tak nie powinieneś mówić...

- Więc co? - przerwał. - Więc miałem się tu dać zatłuc, dlatego że oni mają idee? Państwo jest także ideą. Jest to ostatecznie sposób, w jaki chcą być ze sobą ludzie. To jest zrobione przez ludzi dla ludzi. Krzyczą tu o przemocy, o dyktaturze i więzieniach. Czy nie jest śmieszne, że mówią to właśnie oni? A co czynią sami z chwilą, gdy dorwą się do władzy? Robią sobie i wojsko, i policję, i więzienie, robią te same rzeczy z innymi nazwami. I przede wszystkim robią państwo.

- Zenonie, Zenonie - przerwała z lękiem. - Ty nie widzisz tego, ty zapomniałeś. Ale wszystko, czego nie chciałeś, jest teraz po tej samej stronie co ty.

Zupełnie już spokojnie wyjaśnił: - Jeżeli chcesz, świat jest rzeczą okropną. Dobrze. Świat jest miejscem zbrodni. Tak. To masz wszędzie, i tu, i tam, wszędzie na ziemi. Cóż z tego? Po obu stronach, po tej i po tamtej, są znowu ludzie, zwyczajni ludzie, chcący tego samego, władzy i krwi.

- Ach, nie o to chodzi.

[...]

- Nie, chodzi o to, że musi coś przecież istnieć. Jakaś granica, za którą nie wolno przejść, za którą przestaje się być sobą.

- Granica - mruknął i wzruszył ramionami. - Granica. – Roześmiał się. 

[...]

Popatrzył na zegarek, spieszył się. - Można być tylko tym, czym się jest, moja droga - nic więcej nie można.

4 Źródło: Zofia Nałkowska, Granica, Warszawa 1988, s. 101–102.