Warto zwrócić uwagę na dualizm świata przedstawionego — na to, jak poeta łączy motywy natury z obrazami cywilizacji.

1. Cywilizacja: takt maszyn i rymów, kotwica.
2. Natura: woda pola i pastwiska, deszcz.
3. Znaczenie: to, co człowiek stworzył w fabrykach, ma materialną, nieożywioną postać, natomiast elementy natury są ożywione i od zawsze towarzyszą człowiekowi.

Skojarz poezję jako “wiązaną mowę lin” z siecią powiązań, które słowa tworzą między sobą — tak, jak lina łączy maszty, tak słowa budują sensy.

W żeglowaniu trzymanie lin nadaje kierunek rejsu, w poezji słowa układają się w szereg, kolejno. Poeta jest rzemieślnikiem, który stwarza rzeczywistość.

O bogactwie metafor świadczą ich nagromadzenie i liczba. Nie wszystkie metafory dają się jednoznacznie i łatwo rozszyfrować.

Poeta buduje zdania tworząc nowe znaczenia zestawionych wyrazów, na przykład kotwica staje się i narzędziem do cumowania, ale też elementem wyznaczającym układ wertykalny - pion.

Zwróć uwagę na strofy i zastanów się, jak nazywamy ten typ wiersza. Przyjrzyj się również interpunkcji.

Wiersz Śmierć składa się z siedmiu strof o nieregularnej długości – kolejno: czterowersowej, ośmiowersowej, jednowersowej, siedmiowersowej, pięciowersowej, czterowersowej i trzywersowej. Jest to więc wiersz wolny. Pojawiają się rymy, ale ich układ jest nieregularny. Utwór pozbawiony jest interpunkcji, co jest cechą charakterystyczną dla twórczości Józefa Czechowicza. Wiersz został skomponowany w taki sposób, aby podkreślić, że podmiot liryczny przeczuwa ciągłą obecność śmierci.

Przeczytaj ponownie utwór i znajdź wszystkie nazwy miejsc, które wymienia podmiot. Zastanów się, gdzie najczęściej możemy odnaleźć te miejsca.

Sytuacja liryczna rozgrywa się w kilku przestrzeniach. Najpierw jest to mieszkanie podmiotu lirycznego, a następnie wieś i las. Podmiot liryczny ukazuje jednak przede wszystkim przestrzeń miejską – przywołuje kawiarnię, teatr, pociągi, ulice i jeżdżące po nich samochody. Poprzez taki zabieg, daje do zrozumienia odbiorcy, że myśli o zbliżającej się śmierci nie znikają nigdy, gdziekolwiek by się nie znalazł (Zgłuszyć nie mogę).

Znajdź w utworze fragment, w którym pojawia się figura kołysanki i zastanów się, do kogo jest ona adresowana. Pomyśl, w jakich sytuacjach na co dzień śpiewana jest kołysanka.

Figura kołysanki pojawia się na początku utworu. Może pokazywać, że życie toczy się swoim torem, nawet jeżeli za ścianą pojawia się śmierć – w przypadku sytuacji lirycznej mamy kołysankę śpiewaną dzieciom. Kołysanka może być również symbolem niewinności i bezradności człowieka wobec śmierci, podobnie jak w przypadku małego dziecka, które jest zależne od swojego opiekuna. Co więcej, może być również kołysanką śpiewaną przez śmierć – a więc w celu uśpienia na wieczność.

Znajdź w utworze fragmenty, które opisują śmierć. Zastanów się, w jakim celu zostały one przywołane. Przypomnij sobie również, w jakiej epoce literackiej pojawiał się podobny obraz śmierci.

Śmierć w utworze jest postacią o lodowym oddechu i cichym głosie. Jest ubrana w szumiące chusty. Przemieszczając się, wydaje dźwięk podobny do wiatru. Podąża zawsze za podmiotem lirycznym. Opis śmierci jest jednak bardzo subtelny, a sam podmiot kładzie nacisk przede wszystkim na własne odczucia związane z nieustającą obecnością śmierci w jego życiu. Opis wyglądu i zachowania śmierci przywołuje skojarzenia z jej średniowiecznym pierwowzorem.

Zastanów się, w jaki sposób opisany jest sposób poruszania się i mówienia śmierci. Ambiwalentne oznacza sprzeczne.

W wierszu ambiwalentnym elementem wizerunku śmierci są dźwięki, które wydaje – z jednej strony podmiot liryczny ciągle słyszy jej ruch podobny do wiatru, ale z drugiej strony śmierć mówi szeptem. Te ambiwalencje sprawiają, że pomiędzy podmiotem lirycznym a tytułową bohaterką wiersza wytwarza się nić porozumienia – słowa szeptane wprost do ucha podmiotu sprawiają, że wytwarza się między nimi intymność. Z kolei ciągły szum w czasie poruszania się śmierci sprawia, że podmiot czuje i słyszy ciągłą jej obecność, a więc nie jest w stanie o niej zapomnieć.

Zastanów się, czy odbiór utworu byłby podobny, gdyby podmiot liryczny odwoływał się do scenografii nietypowej, niezrozumiałej dla większości ludzi.

Do rzeczywistości wiersza zostały wprowadzone miejskie rekwizyty i scenografia, ponieważ pomaga to zrozumieć ciężar, z którym zmaga się podmiot liryczny. Odbiorca, dzięki odwołaniu się do znanych sobie miejsc i sytuacji, jest w stanie bardziej utożsamić się z podmiotem lirycznym i zastanowić się nad własnym miejscem w świecie. Samochody, fabryki i pociąg to dynamiczne elementy rzeczywistości związane z szybkim tempem życia w mieście i skontrastowane ze śmiercią. Wymienione wcześniej kawiarnia i teatr stanowią, razem z elementami przestrzeni wiejskiej, wyliczenie miejsc, które stanowią część codzienności. Człowiek, niezależnie od tego gdzie się znajduje, wciąż myśli o śmierci.