Rzeczpospolita Polska - organizacja i funkcjonowanie
Pozaustawodawcze znaczenie parlamentu
Przeanalizujesz funkcje legislatywy.
Wyjaśnisz, w jaki sposób każda z tych funkcji realizowana jest przez organy władzy ustawodawczej w Polsce.
Scharakteryzujesz możliwe rozwiązania dotyczące sposobu organizacji parlamentu.
Parlament najczęściej kojarzymy z uchwalaniem ustaw, ale jego rola w demokratycznym państwie jest znacznie szersza. To właśnie tu sprawuje się kontrolę nad rządem, wybiera się osoby do najważniejszych urzędów i prowadzi publiczną debatę o kierunku, w jakim zmierza państwo. Pozaustawodawcze funkcje parlamentu sprawiają, że nie jest on jedynie „fabryką przepisów”, lecz miejscem, gdzie społeczeństwo - poprzez swoich przedstawicieli - realnie wpływa na władzę i może ją rozliczać.
Unikameralizm czy bikameralizm
Polski parlament jest dwuizbowy (bikameralny), podobnie jak parlamenty w Austrii, Czechach, Francji, Hiszpanii, Niderlandach, Niemczech, Rosji czy USA. W polskich warunkach jest to dwuizbowość niesymetryczna (zróżnicowana) – występuje przewaga jednej izby nad drugą w zakresie zadań i kompetencji. Podobnie jest w Wielkiej Brytanii. Polski parlament pracuje w myśl zasady permanencji, polegającej na tym, że parlament pozostaje w ciągłej gotowości do pracy. Oznacza to, że w każdej chwili może być zorganizowane posiedzenie parlamentu.
Przeczytaj fragment pracy Rafała Kalepki Zasadność funkcjonowania parlamentu dwuizbowego w demokratycznym państwie unitarnym – przypadek Polski i wykonaj zadanie.
Parlament – definicja
Parlament jest podstawowym organem władzy ustawodawczej, najwyższym organem przedstawicielskim w krajach demokratycznych oraz jednym z trzech filarów władzy w myśl trójpodziału władzy według Monteskiusza. W większości krajów europejskich istnieją parlamenty dwuizbowe. W niektórych państwach, np. Szwecji, Finlandii, Danii, Grecji i Portugalii, są jednak parlamenty jednoizbowe. W zależności od kraju kompetencje izb parlamentarnych są różne.
Funkcje Parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej
Zgromadzenie Narodowe w Polsce
Polski parlament tworzą dwie izby: Sejm RP i Senat RP. Razem tworzą one Zgromadzenie Narodowe, które zbiera się w celu wypełnienia konkretnych zadań. Na jego czele stoi marszałek sejmu, a w przypadku konieczności zastępstwa obraduje pod przewodnictwem marszałka senatu.
Kompetencje Zgromadzenia Narodowego są zawarte w Konstytucji RP:
Art. 130 – odebranie przysięgi od osoby wybranej na stanowisko Prezydenta RP;
Art. 131 – stwierdzenie trwałej niezdolności Prezydenta RP z powodów zdrowotnych do sprawowania urzędu;
Art. 140 – wysłuchanie orędzia Prezydenta RP;
Art. 145 – postawienie Prezydenta RP w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu.
Struktura polskiego parlamentu
Marszałkowie obu izb wybierani są na ich pierwszych posiedzeniach. Marszałek Sejmu RP jest drugą osobą w państwie po Prezydencie Rzeczypospolitej Polskiej i w razie konieczności pełni jego obowiązki. Ponadto zarządza wybory prezydenckie. Marszałkowie Sejmu/Senatu RP przewodniczą obradom izb i organizują ich pracę.
Prezydia izb tworzą marszałkowie oraz wicemarszałkowie. Do zadań prezydiów należy zwoływanie posiedzeń izb, przygotowanie porządku obrad i przedstawienie go izbom do zatwierdzenia. Konwenty Seniorów składają się z prezydiów izb oraz przewodniczących klubów parlamentarnych. Mają zapewnić współpracę między poszczególnymi klubami oraz są ciałami doradczymi dla prezydiów.
Komisje sejmowe i senackie to organy izb powoływane do rozpatrywania i przygotowywania spraw, które są przedmiotem prac sejmu i senatu.
Słownik
naczelny organ przedstawicielski w państwie, pochodzący z wyborów powszechnych, sprawujący głównie funkcję ustawodawczą, kontrolujący działalność rządu i administracji oraz egzekwujący polityczną odpowiedzialność rządu, premiera i ministrów
organ ustawodawczy RP, jedna z dwóch izb parlamentu; składa się z 460 posłów wybieranych w wyborach powszechnych na czteroletnią kadencję
organ władzy ustawodawczej RP, jedna z dwóch izb parlamentu; składa się ze 100 senatorów wybieranych w wyborach powszechnych na czteroletnią kadencję; do jego kompetencji należy korekta procesu legislacyjnego ustaw uchwalanych przez sejm
Parlamenty wybranych krajów
Polski parlament jest... Możliwe odpowiedzi: 1. jednoizbowy., 2. dwuizbowy., 3. trójdzielny., 4. wielorodzajowy.
Zapoznaj się z danymi w tabeli i wykonaj ćwiczenie.
Wyszczególnienie | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | Ogółem |
|---|---|---|---|---|---|---|
Posiedzenia Prezydium Sejmu | 22 | 65 | 51 | 49 | 32 | 219 |
Posiedzenia Konwentu Seniorów | 32 | 92 | 82 | 69 | 51 | 326 |
Posiedzenia sejmu | 7 | 26 | 21 | 21 | 11 | 86 |
Dni obrad sejmu | 17 | 71 | 62 | 53 | 32 | 235 |
Wniesione projekty ustaw, którym nadano nr druku | 62 | 359 | 338 | 352 | 231 | 1342 |
Uchwalone ustawy | 29 | 217 | 207 | 272 | 198 | 923 |
Ustawy, do których Senat zgłosił poprawki lub wnioski o odrzucenie | 3 | 61 | 50 | 54 | 40 | 208 |
Wniesione projekty uchwał (rezolucji, deklaracji, apeli i oświadczeń), którym nadano nr druku | 35 | 89 | 75 | 46 | 49 | 294 |
Podjęte uchwały (rezolucje, deklaracje, apele i oświadczenia) | 55 | 103 | 89 | 75 | 68 | 390 |
Wystąpienia poselskie na posiedzeniach sejmu (w tym jako członek Rady Ministrów) | 2212 (90) | 13022 (638) | 11611 (544) | 9592 (501) | 5724 (288) | 42161 (2061) |
Interpelacje poselskie (wg daty wpływu) | 367 | 8669 | 9343 | 10168 | 5496 | 34043 |
Zapytania poselskie (wg daty wpływu) | 52 | 1752 | 4670 | 1733 | 1748 | 9955 |
Pytania w sprawach bieżących | 54 | 260 | 215 | 197 | 109 | 835 |
Informacja bieżąca | 5 | 24 | 20 | 18 | 9 | 76 |
Oświadczenia poselskie | 45 | 536 | 510 | 390 | 325 | 1806 |
Posiedzenia komisji stałych, nadzwyczajnych i śledczych | 158 | 1493 | 1506 | 1435 | 1008 | 5600 |
Posiedzenia komisji stałych | 155 | 1441 | 1416 | 1328 | 901 | 5241 |
Posiedzenia komisji nadzwyczajnych | 3 | 33 | 38 | 37 | 31 | 142 |
Posiedzenia komisji śledczych | 0 | 19 | 52 | 70 | 76 | 217 |
Posiedzenia prezydiów komisji stałych i nadzwyczajnych i śledczych | 51 | 239 | 182 | 201 | 119 | 792 |
Posiedzenia podkomisji komisji stałych i nadzwyczajnych | 15 | 334 | 259 | 197 | 127 | 932 |
Uchwalone dezyderaty komisji stałych i nadzwyczajnych | 2 | 41 | 85 | 80 | 73 | 281 |
Uchwalone opinie komisji stałych i nadzwyczajnych | 49 | 407 | 381 | 349 | 230 | 1416 |
Posiedzenia Zgromadzenia Narodowego | 0 | 1 | 1 | 1 | - | 3 |
Indeks dolny Źródło: Prace Sejmu. Podstawowe dane statystyczne dotyczące prac Sejmu (12 listopada 2015 r. – 11 listopada 2019 r.), sejm.gov.pl [dostęp 27.05.2020 r.]. Indeks dolny koniecŹródło: Prace Sejmu. Podstawowe dane statystyczne dotyczące prac Sejmu (12 listopada 2015 r. – 11 listopada 2019 r.), sejm.gov.pl [dostęp 27.05.2020 r.].
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.Art. 103
Mandatu posła nie można łączyć z funkcją Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka i ich zastępców, członka Rady Polityki Pieniężnej, członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, ambasadora oraz z zatrudnieniem w Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej lub z zatrudnieniem w administracji rządowej. Zakaz ten nie dotyczy członków Rady Ministrów i sekretarzy stanu w administracji rządowej.
Sędzia, prokurator, urzędnik służby cywilnej, żołnierz pozostający w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariusz policji oraz funkcjonariusz służb ochrony państwa nie mogą sprawować mandatu poselskiego.
Inne przypadki zakazu łączenia mandatu poselskiego z funkcjami publicznymi oraz zakazu jego sprawowania może określić ustawa.
Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl [dostęp 27.05.2020].
Funkcja kreacyjna
Funkcja kreacyjna sprowadza się do powoływania i odwoływania określonych organów państwowych bądź też wpływu na ich częściowy skład. Funkcja ta może być realizowana:
b) wybór sędziów Trybunału Konstytucyjnego;
c) wybór Prezesa Rady Ministrów oraz proponowanych przez niego członków Rady Ministrów;
d) wybór nowego Prezesa Rady Ministrów w ramach konstruktywnego wotum nieufności udzielonego rządowi., przez sejm za zgodą senatu Powołanie:
a) Prezesa Najwyższej Izby Kontroli;
b) Rzecznika Praw Obywatelskich;
c) Rzecznika Praw Dziecka;
d) Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych;
e) Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.
, przez sejm na wniosek prezydenta a) powołanie Prezesa Narodowego Banku Polskiego., odrębnie przez sejm i senat poprzez wybór części składu osobowego określonego organu a) Krajowej Rady Sądownictwa (4 członków sejm, 2 senat);
b) Krajowej Rady Prokuratury (4 sejm, 2 senat);
c) Rady Polityki Pieniężnej (po 3 członków);
d) Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (2 sejm, 1 senat);
e) Rady Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (5 członków sejm, 2 senat).
Funkcja współuczestniczenia w kształtowaniu podstawowych kierunków działalności państwa
Część badaczy polskiego prawa konstytucyjnego uznaje, że parlament przez uchwalanie ustawy budżetowej wpływa na politykę państwa. Dodatkowo wynika to z zapisu zawartego w preambule o współdziałaniu władz.
Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 roku została uchwalona przez… Możliwe odpowiedzi: 1. Sejm RP., 2. Senat RP., 3. Trybunał Konstytucyjny., 4. Zgromadzenie Narodowe.
Czy są granice nietykalności poselskiej?Prof. Stanisław Gebethner, prawo konstytucyjne
Nietykalność poselska oznacza, że poseł nie może być bez zgody Sejmu lub marszałka Sejmu zatrzymany ani aresztowany przez policję czy decyzją sądu po popełnieniu przestępstwa. W Sejmie natomiast podlega władzy marszałka. Nietykalność nie jest absolutna. Marszałek odpowiada za ład i porządek w Sejmie. Z regulaminu wynika, iż może użyć przymusu, straży marszałkowskiej. Nie oceniam zasadności działania wobec posła Janowskiego, tylko stwierdzam, iż usuwała go straż marszałkowska, nie policja.
Maciej Graniecki, b. szef Kancelarii Sejmu, szef Biura Trybunału Konstytucyjnego
Tą sprawą zajmowała się pod koniec poprzedniej kadencji Sejmu Komisja Regulaminowa. Jej opinia w tej sprawie jest bardzo precyzyjna i stała się wykładnią w stosunku do środowiska poselskiego. Granicą nietykalności jest ewidentne złamanie prawa, wówczas władza publiczna musi działać i przywracać porządek nawet pod przymusem. Tak też postąpiono przy wyprowadzaniu posła Janowskiego z Ministerstwa Skarbu. Granicą nietykalności są sytuacje ekstremalne, bo nie jest to wartość absolutna.
Prof. Adam Zieliński, prawnik, b. rzecznik praw obywatelskich
Granicą jest z całą pewnością naruszenie prawa. Poseł ma zagwarantowaną nietykalność do momentu, gdy zostanie przyłapany na gorącym uczynku naruszenia prawa, przestępstwa. Istnieje problem, w którym momencie rozpoczyna się przestępstwo, bo np. manifestacja niezagrażająca nikomu nie będzie przestępstwem, lecz zajęcie lokalu państwowego i uniemożliwienie normalnego funkcjonowania już nim jest. Rozmawiamy tutaj o dość niejasno zarysowanych granicach nietykalności, ale one istnieją. Gdy zostaje zastosowany przymus wobec posła złapanego na gorącym uczynku, nie może on powoływać się na zasadę nietykalności.
Źródło: Bronisław Tumiłowicz, Czy są granice nietykalności poselskiej?, 21.10.2002, dostępny w internecie: tygodnikprzeglad.pl [dostęp 1.11.2019].