23. Źrodła dochodów budżetu państwa i kierunki wydatków
RmeWaqsamxo2f
Zdjęcie przedstawia leżący na blacie tablet z wykresem . Obok niego leżą pusta kartka papieru i ołówek.
Zdjęcie przedstawia leżący na blacie tablet z wykresem . Obok niego leżą pusta kartka papieru i ołówek.
Rzeczpospolita Polska - organizacja i funkcjonowanie
Źródło: Pexels, Pexels License.
Rodzaje polityk publicznych
Twoje cele
Wyjaśnisz pojęcie „polityka publiczna” w szerokim kontekście.
Scharakteryzujesz rodzaje polityk publicznych.
Przedstawisz korelację polityk publicznych z budżetem państwa.
bg‑gray2
Pojęcie „polityka” oznacza sztukę rządzenia państwem. Pisał już o tym Arystoteles, dla którego obowiązkiem obywatela Aten było zajmowanie się polityką. Z czasem definicja tego pojęcia zaczęła się zmieniać. Współcześnie jest ono wieloznaczne – obok polityki rozumianej w znaczeniu arystotelesowskim spotykamy pojęcie polityki publicznej, której zadaniem jest prowadzenie przez państwo działalności na rzecz swoich obywateli. Jednym z rodzajów polityki publicznej jest polityka gospodarcza realizowana przez państwo.
Polityka publiczna
Pojęcie „polityka publiczna” wywodzi się z angielskiego terminu public policy. W języku polskim polityka oznacza z jednej strony działalność władz państwowych, a z drugiej zaś działalność partii politycznych i polityków w walce o władzę. Politolodzy najczęściej wyróżniają cztery podstawowe znaczenia tego pojęcia:
R1cLClvJY4zvB1
Prezentacja.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Polityki publicznestanowią zorganizowaną działalność państwa ukierunkowaną na rozwiązywanie problemów społecznych, gospodarczych i instytucjonalnych. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że mogą one przyjmować zróżnicowane formy, w zależności od obszaru życia publicznego, którego dotyczą. Do najczęściej wyróżnianych należą polityki sektorowe, obejmujące m.in. politykę społeczną, zdrowotną, edukacyjną, mieszkaniową, gospodarczą, transportową czy bezpieczeństwa publicznego. Każda z nich odpowiada na odmienny zestaw potrzeb społecznych oraz wykorzystuje odrębne instrumenty prawne, finansowe i organizacyjne. W ujęciu funkcjonalnym polityki publiczne różnią się także zakresem interwencji państwa - od działań regulacyjnych i nadzorczych po świadczenie usług publicznych i redystrybucję środków publicznych. Sposób ich prowadzenia odzwierciedla przyjęty model państwa, jego priorytety rozwojowe oraz sposób rozumienia roli administracji publicznej we współczesnym porządku demokratycznym.
Celem polityki publicznej jest identyfikowanie i rozwiązywanie problemów, jakie pojawiają się w przestrzeni publicznej państwa. Można to przedstawić w następujący sposób:
RmpvGxScXX5lt
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Rodzaje polityk publicznych
Istnieje wiele podziałów polityki publicznej. W ramach polityki sektorowej (przedmiotowej) państwo rozwija wybrane dziedziny gospodarki kosztem pozostałych.
W skład polityki publicznej sektorowej wchodzi:
Rs5RUdDMGgEJv
polityka gospodarcza (ekonomiczna) Polega na oddziaływaniu na gospodarkę narodową przez państwo przy pomocy instytucji, władz państwowych i organizacji międzynarodowych. Celem polityki gospodarczej jest osiągnięcie postępu społeczno‑gospodarczego, realizacja praw człowieka, sprawiedliwości. Aby te cele realizować, wykorzystuje się określone narzędzia i metody polityki ekonomicznej., polityka społeczna Polega na celowej działalności państwa i innych podmiotów w celu poprawy ogólnych warunków bytowych oraz pracy, a także na zaspokojeniu potrzeb społecznych i indywidualnych ludzi., polityka zdrowotna Polega na podejmowaniu systemowych działań w celu ochrony, poprawy, zachowania zdrowia i sprawności ludzi oraz zwiększenia jakości życia., polityka edukacyjna Polega na wyrównywaniu różnic edukacyjnych wśród ludzi na kolejnych etapach ich rozwoju, z uwzględnieniem osób i środowisk marginalizowanych społecznie, oraz na stwarzaniu szans rozwojowych dla najzdolniejszych., polityka zagraniczna Zespół działań podejmowanych przez państwo na arenie międzynarodowej w celu współpracy z innymi państwami i wywierania na nie nacisku, tak by chronić interes narodowy i zapewnić bezpieczeństwo., polityka finansowa Określa cele gospodarki finansowej państwa i metody jej realizacji., polityka przemysłowa Polega na ekonomicznym oddziaływaniu państwa na strukturę i rozwój przemysłu., polityka handlowa Wszelkie formy aktywności ekonomicznej państwa, które wpływają na rozmiar, kierunki i strukturę obrotów w handlu zagranicznym., polityka rolna Polega na kształtowaniu wielkości produkcji rolnej i utrzymywaniu jej opłacalności, rozwoju gospodarki rolnej i ochronie obszarów wiejskich.
polityka gospodarcza (ekonomiczna) Polega na oddziaływaniu na gospodarkę narodową przez państwo przy pomocy instytucji, władz państwowych i organizacji międzynarodowych. Celem polityki gospodarczej jest osiągnięcie postępu społeczno‑gospodarczego, realizacja praw człowieka, sprawiedliwości. Aby te cele realizować, wykorzystuje się określone narzędzia i metody polityki ekonomicznej., polityka społeczna Polega na celowej działalności państwa i innych podmiotów w celu poprawy ogólnych warunków bytowych oraz pracy, a także na zaspokojeniu potrzeb społecznych i indywidualnych ludzi., polityka zdrowotna Polega na podejmowaniu systemowych działań w celu ochrony, poprawy, zachowania zdrowia i sprawności ludzi oraz zwiększenia jakości życia., polityka edukacyjna Polega na wyrównywaniu różnic edukacyjnych wśród ludzi na kolejnych etapach ich rozwoju, z uwzględnieniem osób i środowisk marginalizowanych społecznie, oraz na stwarzaniu szans rozwojowych dla najzdolniejszych., polityka zagraniczna Zespół działań podejmowanych przez państwo na arenie międzynarodowej w celu współpracy z innymi państwami i wywierania na nie nacisku, tak by chronić interes narodowy i zapewnić bezpieczeństwo., polityka finansowa Określa cele gospodarki finansowej państwa i metody jej realizacji., polityka przemysłowa Polega na ekonomicznym oddziaływaniu państwa na strukturę i rozwój przemysłu., polityka handlowa Wszelkie formy aktywności ekonomicznej państwa, które wpływają na rozmiar, kierunki i strukturę obrotów w handlu zagranicznym., polityka rolna Polega na kształtowaniu wielkości produkcji rolnej i utrzymywaniu jej opłacalności, rozwoju gospodarki rolnej i ochronie obszarów wiejskich.
Do polityki horyzontalnej zaliczamy:
R1YyeseMuvEXM
politykę regionalną Polega na określaniu kierunków i sposobów oddziaływania na rozwój poszczególnych regionów kraju. Jest to część polityki społeczno‑ekonomicznej., politykę rodzinną Jest częścią polityki społecznej; zajmuje się tworzeniem rozwiązań prawnych w celu ochrony funkcjonowania rodziny, która jest podstawową grupą społeczną w państwie., politykę spójności społecznej Jej celem jest zmniejszenie dysproporcji rozwojowych w państwie.
politykę regionalną Polega na określaniu kierunków i sposobów oddziaływania na rozwój poszczególnych regionów kraju. Jest to część polityki społeczno‑ekonomicznej., politykę rodzinną Jest częścią polityki społecznej; zajmuje się tworzeniem rozwiązań prawnych w celu ochrony funkcjonowania rodziny, która jest podstawową grupą społeczną w państwie., politykę spójności społecznej Jej celem jest zmniejszenie dysproporcji rozwojowych w państwie.
W polskich realiach po 1989 r. bardzo ważną rolę odgrywała polityka rozwojowa, czyli zespół działań podejmowanych w celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju państwa. W ramach niej występują elementy polityki: ekonomicznej, regionalnej, przemysłowej lub rolnej.
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów jest centralnym ośrodkiem koordynacji polityk publicznych w Polsce. Jej gmach stanowi symbol miejsca, w którym strategiczne decyzje przybierają formę konkretnych działań publicznych.
RGLO8Z8XU4T1S
Fasada Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w Warszawie. Monumentalny, jasny budynek w stylu klasycyzującym z kolumnowym portykiem - widoczny od strony Alej Ujazdowskich. Budynek otoczony zielenią i z elementami ogrodzenia w kadrze.
Kancelaria Prezesa rady Ministrów w Warszawie.
Źródło: Adrian Grycuk, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 3.0 pl.
40
Artykuł 146 Konstytucji RP określa fundamentalny zakres działania RadyMinistrów, ustanawiając ją głównym organem odpowiedzialnym za prowadzenie polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa.
Przepis ten precyzuje, że to rząd odpowiada zarówno za przygotowanie i realizację budżetu, jak i za wykonanie ustaw, wydawanie rozporządzeń oraz koordynowanie pracy całej administracji rządowej.
Rada Ministrów ponosi również odpowiedzialność za bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne państwa, reprezentację RP na arenie międzynarodowej oraz zawieranie umów międzynarodowych.
Artykuł ten ukazuje rząd jako centrum decyzyjne państwa, którego działania wyznaczają kierunek polityk publicznych i przesądzają o funkcjonowaniu kluczowych obszarów życia publicznego.
1
Ćwiczenie 1
R1QGRSB3PUL9C
Wyjaśnij, jakie są cele polityki publicznej realizowanej przez państwo. (Uzupełnij).
Pomyśl, jakie zadania państwo musi realizować, żeby społeczeństwo funkcjonowało bezpiecznie, sprawnie i sprawiedliwie.
Podstawowym celem polityki publicznej realizowanej przez państwo jest rozpoznanie ewentualnych problemów oraz ich rozwiązywanie przez wdrażanie najdogodniejszych dla państwa rozwiązań. Cele polityki publicznej obejmują zapewnienie obywatelom bezpieczeństwa, sprawnego funkcjonowania usług publicznych oraz warunków do rozwoju społecznego i gospodarczego. Państwo dąży do wyrównywania szans, ochrony praw i wolności, wspierania grup wymagających pomocy oraz tworzenia stabilnego otoczenia prawnego i ekonomicznego.
Ćwiczenie 2
R1YWfuIOuCqUN
Dopasuj rodzaje polityki publicznej do polityki sektorowej lub horyzontalnej. polityka sektorowa Możliwe odpowiedzi: 1. polityka finansowa, 2. polityka regionalna, 3. polityka rodzinna, 4. polityka spójności społecznej, 5. polityka gospodarcza, 6. polityka zdrowotna polityka horyzontalna Możliwe odpowiedzi: 1. polityka finansowa, 2. polityka regionalna, 3. polityka rodzinna, 4. polityka spójności społecznej, 5. polityka gospodarcza, 6. polityka zdrowotna
Dopasuj rodzaje polityki publicznej do polityki sektorowej lub horyzontalnej. polityka sektorowa Możliwe odpowiedzi: 1. polityka finansowa, 2. polityka regionalna, 3. polityka rodzinna, 4. polityka spójności społecznej, 5. polityka gospodarcza, 6. polityka zdrowotna polityka horyzontalna Możliwe odpowiedzi: 1. polityka finansowa, 2. polityka regionalna, 3. polityka rodzinna, 4. polityka spójności społecznej, 5. polityka gospodarcza, 6. polityka zdrowotna
1
Ćwiczenie 3
RDgjpae50RpGq
Scharakteryzuj cele polityki pieniężnej. (Uzupełnij).
Przypomnij sobie, czym się zajmuje polityka monetarna. Zastanów się, jak bank centralny wpływa na wartość pieniądza, poziom cen i stabilność gospodarki.
Jest to jeden z podstawowych rodzajów polityki państwa polegający na wpływaniu na relacje między popytem i podażą pieniądza za pomocą stóp procentowych, kursów walutowych w wykonaniu banku centralnego lub innej instytucji rządowej. Celem polityki pieniężnej jest utrzymanie stabilnego poziomu cen i ochrona siły nabywczej pieniądza.
RlGsy8UT0EkAf
Zdjęcie przedstawia pięć stosów monet. Są one ustawione od lewej strony, od najmniejszego stosu, do prawej, do największego stosu.
Zastanów się, skąd państwo bierze pieniądze na swoje funkcjonowanie
Źródło: Pixabay, licencja CC0 1.0.
Choć budżet państwa będzie przedmiotem osobnych rozważań, warto już teraz zobaczyć jego praktyczne znaczenie dla polityk publicznych. Każda polityka - społeczna, edukacyjna, zdrowotna, gospodarcza czy bezpieczeństwa - wymaga finansowania. To właśnie budżet państwa określa, które działania publiczne zostaną zrealizowane, w jakiej skali i z jakim priorytetem.
Ćwiczenie 4
Wyjaśnij, w jaki sposób struktura wydatków budżetowych odzwierciedla priorytety państwa. W odpowiedzi wskaż dwa obszary i pokaż, jak ich finansowanie wpisuje się w funkcje państwa.
R1AJT3VDOL8OH
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Weź pod uwagę wydatki obowiązkowe (np. świadczenia społeczne) i uznaniowe.
Wysoki udział wydatków na świadczenia społeczne odzwierciedla priorytet państwa w zakresie bezpieczeństwa socjalnego i ochrony obywateli. Kolejne obszary to: ochrona zdrowia, edukacja, infrastruktura, spłata długu państwa.
Ćwiczenie 5
Rozważ konsekwencje utrzymywania wysokiego deficytu budżetowego przez wiele lat. Odnieś się zarówno do finansów państwa, jak i życia obywateli.
R1AJT3VDOL8OH
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Weź pod uwagę takie kwestie jak: koszty obsługi długu, ograniczenia wydatków publicznych, inflacja, wiarygodność państwa i ich wpływ na codzienne życie obywateli.
Długotrwały wysoki deficyt prowadzi do narastania długu publicznego i zwiększenia kosztów jego obsługi, co ogranicza możliwości finansowania przyszłych zadań państwa. Jednocześnie może osłabiać wiarygodność finansową państwa i podnosić koszty pożyczania. Dla obywateli skutkiem może być wzrost podatków, ograniczenie jakości usług publicznych oraz ryzyko wyższej inflacji, która obniża realną wartość dochodów i oszczędności.
Polecenie 1
Rozważ, czy państwo ma moralne prawo finansować bieżącą konsumpcję na kredyt, skoro koszty takich decyzji poniosą przede wszystkim obywatele, którzy się jeszcze nie urodzili. Czy zadłużenie publiczne może być formą naruszenia sprawiedliwości międzypokoleniowej?
R1AJT3VDOL8OH
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zastanów się, jak wyglądałby kontrakt społeczny, gdyby przyszłe pokolenia mogły współdecydować. Pomyśl o różnicy między długiem, który tworzy wartość (np. inwestycje), a długiem, który przesuwa ciężary w czasie.
R1CHZ6GJPZ7RH
Ćwiczenie 6
1
Ćwiczenie 7
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj polecenie.
1
Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2020
Bezpieczeństwo energetyczne
4. Zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego państwa, opartego o tradycyjne źródła energii, poprzez tworzenie warunków do rozwoju ich alternatyw:
4.1. Rozbudować i zmodernizować moce wytwórcze oraz sieci przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej na rzecz zapewnienia ciągłości dostaw, w tym zapobiegania nieoczekiwanym przerwom w dostawach. Rozwijać rozproszone źródła energii elektrycznej, w sposób zrównoważony, z dostosowaniem Krajowego Systemu Elektroenergetycznego do charakterystyki pracy tych źródeł.
4.2. Zwiększyć dywersyfikację źródeł dostaw ropy naftowej i gazu ziemnego. Rozbudować istniejące zdolności importu gazu ziemnego (m.in. podniesienie zdolności odbiorczych terminala LNG w Świnoujściu) i budować nowe punkty wejścia do polskiego systemu przesyłowego (budowa gazociągu Baltic Pipe, budowa terminala LNG w Zatoce Gdańskiej). Kontynuować prace nad projektami dywersyfikującymi dostawy paliwa gazowego do państw regionu, w tym Trójmorza. Kontynuować prace związane z rozbudową systemów przesyłowego oraz magazynowania gazu ziemnego, w tym zakończyć budowę szlaku Północ–Południe, umożliwiając stworzenie w Polsce podstaw do funkcjonowania hubu gazowego.
4.3. Zwiększyć przepustowość, bezpieczeństwo pracy i zasięg rurociągów naftowych i paliwowych, a także pojemności baz paliw i ropy.
4.4. Kontynuować działania dyplomatyczne, prawne i administracyjne na rzecz powstrzymania budowy infrastruktury przesyłowej zwiększającej uzależnienie regionu Europy Środkowej od dostaw gazu z Federacji Rosyjskiej, wzmacniać odporność tego regionu na ryzyko wykorzystywania dostaw gazu jako instrumentu nacisku politycznego.
CART85 Źródło: Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej 2020, dostępny w internecie: bbn.gov.pl [dostęp 26.08.2020].
R1Bp3wFj3RRL7
Wyjaśnij rolę bezpieczeństwa energetycznego w polityce gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej. (Uzupełnij).
Przypomnij sobie, jaką funkcję pełni energia w funkcjonowaniu gospodarki państwa.
Zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego jest jednym z podstawowych zadań państwa, ponieważ decyduje o funkcjonowaniu gospodarki. Dlatego bardzo istotne jest uniezależnienie się od dostaw gazu i ropy z Federacji Rosyjskiej przez budowę gazoportu lub budowę gazociągu Baltic Pipe oraz stawianie na alternatywne źródła energii.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Aliquam maximus, odio vel iaculis lobortis, est leo cursus nulla, at ornare elit ante non sem.
Podsumowanie
Polityki publiczne stanowią zorganizowane działania państwa ukierunkowane na rozwiązywanie problemów społecznych oraz realizację konkretnych zadań administracji publicznej. Ich różnorodność odzwierciedla wielowymiarowy charakter współczesnego państwa. Każda z polityk posługuje się odmiennymi instrumentami, ale wszystkie wymagają skoordynowanego planowania oraz zapewnienia środków budżetowych. Właściwe projektowanie i prowadzenie polityk publicznych decyduje o skuteczności państwa w zaspokajaniu potrzeb obywateli i kształtowaniu długofalowego rozwoju społeczno‑gospodarczego.
R1OG1QCZ4E8EC
Ćwiczenie 8
Słownik
polityka
polityka
sztuka rządzenia państwem i wywierania wpływu na obywateli, którzy tej władzy podlegają
polityka gospodarcza
polityka gospodarcza
działalność państwa polegająca na określaniu celów gospodarczych bieżących i przyszłych oraz metod i środków ich realizacji; świadome oddziaływanie władzy publicznej na procesy gospodarcze w państwie oraz relacje gospodarcze z zagranicą
deficyt budżetowy
deficyt budżetowy
różnica między wydatkami a dochodami budżetu państwa w danym roku budżetowym, polegająca na przewadze wydatków nad dochodami, wymagająca pokrycia zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o finansach publicznych
ekonomia
ekonomia
umiejętność racjonalnego, oszczędnego i efektywnego zarządzania określonymi zasobami
