24. Partie polityczne w parlamencie Rzeczypospolitej Polskiej: definicje, finansowanie, instytucjonalizacja
R8US56GTP2JTX
Zdjęcie przedstawia mężczyznę w niebieskim garniturze. W rękach trzyma tablet. Nad ekranem tabletu unoszą się sześciokątne plastry z ikonkami.
Zdjęcie przedstawia mężczyznę w niebieskim garniturze. W rękach trzyma tablet. Nad ekranem tabletu unoszą się sześciokątne plastry z ikonkami.
Rzeczpospolita Polska - organizacja i funkcjonowanie
Źródło: Pixabay, licencja CC0 1.0.
Źródła dochodów budżetu państwa i kierunki wydatków
Twoje cele
Scharakteryzujesz procedurę uchwalania budżetu państwa i zasady dotyczące jego tworzenia.
Wskażesz organy odpowiedzialne za poszczególne etapy uchwalania budżetu i scharakteryzujesz ich rolę.
Przeanalizujesz strukturę dochodów i wydatków budżetowych.
bg‑gray2
Skąd państwo bierze pieniądze i na co je naprawdę wydaje? To pytania, które pojawiają się częściej, niż mogłoby się wydawać, a odpowiedzi na nie odsłaniają mechanizm działania współczesnego państwa. Dochody i wydatki budżetu to nie tylko tabelki i wykresy - to zestaw decyzji, które pokazują, jakie cele państwo stawia sobie na pierwszym miejscu i jak zamierza je realizować. Zrozumienie skąd biorą się środki publiczne i w jaki sposób są wykorzystywane, pozwala lepiej dostrzec, jak pieniądz publiczny wpływa na funkcjonowanie państwa i codzienne życie jego obywateli.
Budżet państwa
Dokument, w którym zatwierdzono rozpisane dochody i wydatki związane z finansami publicznymi, nosi nazwę Ustawy budżetowej, a potocznie zwany jest budżetem państwa. Ze względu na wyjątkowy charakter tej ustawy jej uchwalenie następuje w wyniku szczegółowej, wieloetapowej procedury. Nieuchwalenie ustawy w odpowiednim terminie może skłonić Prezydenta RP do skrócenia kadencji sejmu.
Budżet państwa obejmuje wszystkie dochody i wydatki na konkretny rok budżetowy trwający od 1 stycznia do 31 grudnia. Jest też jedynym tego typu dokumentem obejmującym całość finansów państwa. Jest obowiązkowo przedstawiany opinii publicznej, dzięki czemu społeczeństwo może kontrolować jego wykonywanie. Ponadto nie powinien być w trakcie roku zmieniany ani wydatki nie powinny przekraczać dochodów. Jednak zdarza się, że np. z powodu klęsk żywiołowych, jest nowelizowany w trakcie roku. Często też nie przestrzega się ostatniej przytoczonej zasady – zrównoważenia budżetu. W wielu państwach, m.in. w Polsce, latami wydatki przekraczają dochody, a tzw. dziura budżetowa jest łatana pożyczkami zagranicznymi i emisją papierów wartościowych dłużnych (obligacji skarbowych).
Procedura uchwalania budżetu
Procedurę uchwalania budżetu państwa rozpoczyna projekt przygotowany przez Radę Ministrów, która ma w tej sprawie monopol inicjatywy ustawodawczej. Oprócz sejmu i Rady Ministrów w procedurze budżetowej uczestniczą również Senat i Prezydent RP. Ustawa budżetowa uchwalana jest w ściśle określonych terminach dotyczących momentu dokonania inicjatywy oraz czasu, jaki na prace nad ustawą mają poszczególne zaangażowane w procedurę organy władzy. Nieuchwalenie ustawy budżetowej w wyznaczonym terminie może przynieść ważkie konsekwencje – Prezydent RP może nawet zdecydować w takich okolicznościach o skróceniu kadencji sejmu.
Ustawa budżetowa jest uchwalana na rok, jednak w wyjątkowych przypadkach dochody i wydatki budżetu państwa w okresie krótszym niż rok można określić w ustawie o prowizorium budżetowym.
Wykonaniem ustawy budżetowej, czyli dysponowaniem środkami budżetowymi zgodnie z określonymi w ustawie warunkami, zajmuje się Rada Ministrów. Rząd nie może przekroczyć wysokości deficytu określonego w ustawie budżetowej. W ciągu pięciu miesięcy od zakończenia roku budżetowego Rada Ministrów przedkłada sejmowi sprawozdanie z wykonania ustawy budżetowej oraz informację o aktualnym stanie zadłużenia państwa. Po rozpatrzeniu tego sprawozdania i po zapoznaniu się z opinią Najwyższej Izby Kontroli sejm dokonuje oceny wykonania budżetu pod kątem zachowania dyscypliny budżetowej i w ciągu 90 dni od dnia przedłożenia sprawozdania podejmuje uchwałę o udzieleniu lub odmowie udzielenia Radzie Ministrów absolutorium z wykonania budżetu państwa. Udzielanie absolutorium jest jedną z form kontrolnej funkcji, jaką sejm sprawuje względem rządu. Nieudzielenie przez sejm absolutorium dla Rady Ministrów może skutkować dymisją rządu. Konstytucja nie przewiduje automatycznej dymisji Rady Ministrów w razie nieudzielenia absolutorium.
Zasady tworzenia budżetu państwa
Rc21nF4osRgaO
Zasada jedności formalnej mówi o potrzebie objęcia w jednym akcie prawnym dochodów i wydatków budżetowych, Zasada jedności materialnej zgodnie z nią nie powinno się wiązać określonych dochodów budżetowych z konkretnymi zadaniami finansowanymi z budżetu, Zasada jawności sprowadza się do postulatu, by społeczeństwo było informowane o pracach nad ustawą budżetową i przebiegiem realizacji budżetu, Zasada przejrzystości wskazuje na potrzebę prezentacji finansów publicznych w układzie przejrzystym, czytelnym, aby widoczny był ściśle określony podział zadań i kompetencji, Zasada zupełności (powszechności) postuluje włączenie do budżetu wszystkich dochodów i wydatków państwa w pełnych kwotach, czyli finansowanie wszystkich jednostek sektora finansów publicznych metodą brutto, Zasada roczności wymaga, by budżet był opracowywany i uchwalany na jeden rok (nie musi być to rok kalendarzowy, jednak w Polsce budżet obejmuje okres od 1 stycznia do 31 grudnia), Zasada równowagi oznacza konieczność dopasowania dochodów i wydatków tak, by kwota planowanych wydatków nie była większa od kwoty oczekiwanych dochodów
Zasada jedności formalnej mówi o potrzebie objęcia w jednym akcie prawnym dochodów i wydatków budżetowych, Zasada jedności materialnej zgodnie z nią nie powinno się wiązać określonych dochodów budżetowych z konkretnymi zadaniami finansowanymi z budżetu, Zasada jawności sprowadza się do postulatu, by społeczeństwo było informowane o pracach nad ustawą budżetową i przebiegiem realizacji budżetu, Zasada przejrzystości wskazuje na potrzebę prezentacji finansów publicznych w układzie przejrzystym, czytelnym, aby widoczny był ściśle określony podział zadań i kompetencji, Zasada zupełności (powszechności) postuluje włączenie do budżetu wszystkich dochodów i wydatków państwa w pełnych kwotach, czyli finansowanie wszystkich jednostek sektora finansów publicznych metodą brutto, Zasada roczności wymaga, by budżet był opracowywany i uchwalany na jeden rok (nie musi być to rok kalendarzowy, jednak w Polsce budżet obejmuje okres od 1 stycznia do 31 grudnia), Zasada równowagi oznacza konieczność dopasowania dochodów i wydatków tak, by kwota planowanych wydatków nie była większa od kwoty oczekiwanych dochodów
R1CCFQEQN10t2
Ćwiczenie 1
Dopasuj zasadę tworzenia budżetu państwa do jej opisu. zasada jedności formalnej Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów. zasada jedności materialnej Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów. zasada jawności Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów. zasada przejrzystości Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów. zasada zupełności Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów. zasada roczności Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów. zasada równowagi Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów.
Dopasuj zasadę tworzenia budżetu państwa do jej opisu. zasada jedności formalnej Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów. zasada jedności materialnej Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów. zasada jawności Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów. zasada przejrzystości Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów. zasada zupełności Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów. zasada roczności Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów. zasada równowagi Możliwe odpowiedzi: 1. Określone wydatki budżetowe nie powinny być bezpośrednio powiązane z konkretnymi dochodami do budżetu państwa., 2. Budżet opracowuje się na jeden rok., 3. Społeczeństwo powinno być informowane o pracach nad ustawą budżetową i o przebiegu jego realizacji., 4. Budżet powinien uwzględniać wszystkie dochody i wydatki państwa w pełnych kwotach, tj. kwotach brutto., 5. Finanse publiczne należy przedstawiać w czytelnym układzie, jednoznacznie prezentującym podział zadań i sposób ich finansowania., 6. Wszystkie dochody i wydatki budżetowe powinny znaleźć się w jednym akcie prawnym., 7. Wydatki budżetowe należy planować tak, by możliwe było ich pokrycie z oczekiwanych dochodów.
1
Ćwiczenie 2
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Art. 220
Zwiększenie wydatków lub ograniczenie dochodów planowanych przez Radę Ministrów nie może powodować ustalenia przez Sejm większego deficytu budżetowego niż przewidziany w projekcie ustawy budżetowej.
CART64 Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl [dostęp 2.04.2021].
RrlOY2pUObUV0
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie)
Uzasadnienie: (Uzupełnij).
Przypomnij sobie, czego dotyczy zasada równowagi budżetowej.
Rozstrzygnięcie: nie. Uzasadnienie: W przytoczonym przepisie mowa jest o tym, że deficyt budżetowy ustalony przez sejm nie może być większy niż przewidziany w projekcie ustawy budżetowej przedstawionym przez Radę Ministrów, zasada równowagi budżetowej natomiast przewiduje, że deficyt budżetowy w ogóle nie powinien wystąpić.
Ćwiczenie 3
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych
Art. 36
1. Minister Finansów podaje do publicznej wiadomości zbiorcze dane dotyczące: 1) ogółu operacji finansowych sektora finansów publicznych, obejmujące w szczególności dochody i wydatki, przychody i rozchody, zobowiązania i należności, gwarancje i poręczenia; 2) wykonania budżetu państwa za okresy miesięczne, w tym kwotę deficytu lub nadwyżki.
CART65 Źródło: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, dostępny w internecie: isap.sejm.gov.pl [dostęp 2.04.2021].
Pochodzenie dochodów budżetowych według ustawy o finansach publicznych
Dochody budżetu państwa tworzy zróżnicowany katalog wpływów publicznoprawnych i majątkowych, określony w ustawie o finansach publicznych. Obejmuje on zarówno daniny publiczne, jak i wpływy z działalności państwowych jednostek oraz mienia Skarbu Państwa.
Podstawowe źródła dochodów:
R1SK3R9T1SM3Z
Prezentacja.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Przeznaczenie wydatków budżetowych (wszelkich środków publicznych)
R1A13fzYOituK
Prezentacja.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Animacja prezentuje konstytucyjny tryb uchwalania ustawy budżetowej, dlatego warto zwrócić uwagę na to, które organy państwa uczestniczą w całym procesie, jakie mają kompetencje oraz w jakich terminach powinny działać. Istotne jest także dostrzeżenie, w jaki sposób przyjęte rozwiązania prawne mają chronić stabilność finansów publicznych i zapewniać odpowiedzialność rządu za wykonanie budżetu.
R13F6M6tDzMFH
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Droga ustawy budżetowej.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Droga ustawy budżetowej.
Film edukacyjny Droga ustawy budżetowej.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Źródło: Englishsquare.pl sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
Nagranie filmowe lekcji pod tytułem Droga ustawy budżetowej.
Polecenie 1
R9H9NCX4XM2SO
Zajmij stanowisko: czy twoim zdaniem prezydent powinien mieć prawo weta w stosunku do ustawy budżetowej? Swoje zdanie uzasadnij minimum dwoma argumentami. (Uzupełnij).
Pomyśl, jaka jest rola budżetu państwa w funkcjonowaniu gospodarki oraz jak duże znaczenie ma jego uchwalenie na czas. Zastanów się, jakie skutki miałoby weto prezydenta: czy zwiększałoby kontrolę demokratyczną, czy mogłoby blokować działanie państwa.
Ćwiczenie 4
Oceń, jak konstytucyjne ograniczenia prac nad budżetem - monopol rządu na inicjatywę ustawodawczą i zakaz zwiększania deficytu przez sejm - wpływają na relacje między organami państwa. Podaj dwa argumenty.
R1AJT3VDOL8OH
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
Zastanów się dlaczego rząd jest jedynym organem, który zna pełne dane ekonomiczne potrzebne do przygotowania budżetu, oraz co by się stało, gdyby sejm mógł dowolnie zwiększać deficyt. Pomyśl, czy ograniczenia te wzmacniają współpracę, czy raczej równowagę władzy między organami.
Konstytucyjne ograniczenia prac nad budżetem wzmacniają rolę rzadu i stabilizują relacje między organami państwa. Po pierwsze, monopol rządu na inicjatywę ustawodawczą w sprawie budżetu zapewnia spójność polityki finansowej państwa, ponieważ tylko rząd dysponuje pełnymi danymi makroekonomicznymi i odpowiada za wykonanie budżetu. Po drugie, zakaz zwiększania deficytu przez sejm zapobiega populistycznym zmianom i ogranicza ryzyko nieodpowiedzialnych decyzji politycznych - dzięki temu utrzymana jest równowaga między władzą ustawodawczą a wykonawczą.
RD5969719L4ME
Ćwiczenie 5
Uzupełnij zdania, wpisując daty związane z procedurą budżetową. Rada Ministrów powinna przedłożyć sejmowi projekt ustawy budżetowej na 2022 rok najpóźniej do 1. 30 września 2021 roku, 2. 11 stycznia 2022 roku, 3. 7 lutego 2022 roku, 4. 31 stycznia 2022 roku. Jeśli uczyni to w tym właśnie dniu, uchwalona przez sejm ustawa budżetowa powinna najpóźniej 1. 30 września 2021 roku, 2. 11 stycznia 2022 roku, 3. 7 lutego 2022 roku, 4. 31 stycznia 2022 roku trafić do senatu, a 1. 30 września 2021 roku, 2. 11 stycznia 2022 roku, 3. 7 lutego 2022 roku, 4. 31 stycznia 2022 roku do Prezydenta RP do podpisu. Jeśli tak się stanie, najpóźniej 1. 30 września 2021 roku, 2. 11 stycznia 2022 roku, 3. 7 lutego 2022 roku, 4. 31 stycznia 2022 roku podpisaną przez Prezydenta RP ustawę będzie można już opublikować w Dzienniku Ustaw, o ile Prezydent RP nie zdecyduje się skierować ustawy budżetowej do Trybunału Konstytucyjnego.
Uzupełnij zdania, wpisując daty związane z procedurą budżetową. Rada Ministrów powinna przedłożyć sejmowi projekt ustawy budżetowej na 2022 rok najpóźniej do 1. 30 września 2021 roku, 2. 11 stycznia 2022 roku, 3. 7 lutego 2022 roku, 4. 31 stycznia 2022 roku. Jeśli uczyni to w tym właśnie dniu, uchwalona przez sejm ustawa budżetowa powinna najpóźniej 1. 30 września 2021 roku, 2. 11 stycznia 2022 roku, 3. 7 lutego 2022 roku, 4. 31 stycznia 2022 roku trafić do senatu, a 1. 30 września 2021 roku, 2. 11 stycznia 2022 roku, 3. 7 lutego 2022 roku, 4. 31 stycznia 2022 roku do Prezydenta RP do podpisu. Jeśli tak się stanie, najpóźniej 1. 30 września 2021 roku, 2. 11 stycznia 2022 roku, 3. 7 lutego 2022 roku, 4. 31 stycznia 2022 roku podpisaną przez Prezydenta RP ustawę będzie można już opublikować w Dzienniku Ustaw, o ile Prezydent RP nie zdecyduje się skierować ustawy budżetowej do Trybunału Konstytucyjnego.
1
Ćwiczenie 6
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Art. 118
Inicjatywa ustawodawcza przysługuje posłom, Senatowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej i Radzie Ministrów.
Inicjatywa ustawodawcza przysługuje również grupie co najmniej 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. Tryb postępowania w tej sprawie określa ustawa. (…)
Art. 119
Sejm rozpatruje projekt ustawy w trzech czytaniach. (…)
Art. 120
Sejm uchwala ustawy zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, chyba że Konstytucja przewiduje inną większość. W tym samym trybie Sejm podejmuje uchwały, jeżeli ustawa lub uchwała Sejmu nie stanowi inaczej.
Art. 121
Ustawę uchwaloną przez Sejm Marszałek Sejmu przekazuje Senatowi.
Senat w ciągu 30 dni od dnia przekazania ustawy może ją przyjąć bez zmian, uchwalić poprawki albo uchwalić odrzucenie jej w całości. Jeżeli Senat w ciągu 30 dni od dnia przekazania ustawy nie podejmie stosownej uchwały, ustawę uznaje się za uchwaloną w brzmieniu przyjętym przez Sejm.
Uchwałę Senatu odrzucającą ustawę albo poprawkę zaproponowaną w uchwale Senatu, uważa się za przyjętą, jeżeli Sejm nie odrzuci jej bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
Art. 122
Po zakończeniu postępowania określonego w art. 121 Marszałek Sejmu przedstawia uchwaloną ustawę do podpisu Prezydentowi Rzeczypospolitej.
Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje ustawę w ciągu 21 dni od dnia przedstawienia i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Przed podpisaniem ustawy Prezydent Rzeczypospolitej może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności ustawy z Konstytucją. Prezydent Rzeczypospolitej nie może odmówić podpisania ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za zgodną z Konstytucją.
Prezydent Rzeczypospolitej odmawia podpisania ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodną z Konstytucją. (…)
Jeżeli Prezydent Rzeczypospolitej nie wystąpił z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego w trybie ust. 3, może z umotywowanym wnioskiem przekazać ustawę Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym uchwaleniu ustawy przez Sejm większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów Prezydent Rzeczypospolitej w ciągu 7 dni podpisuje ustawę i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W razie ponownego uchwalenia ustawy przez Sejm Prezydentowi Rzeczypospolitej nie przysługuje prawo wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego w trybie ust. 3. (…)
CART64 Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl [dostęp 2.04.2021].
R1eoG0GHcAd0B
Przeanalizuj przytoczone przepisy Konstytucji RP regulujące uchwalanie ustawy zwykłej i porównaj je z procesem legislacyjnym, jakim objęta jest ustawa budżetowa. Wskaż pięć różnic. (Uzupełnij).
Zwróć uwagę na podmioty inicjatywy ustawodawczej, terminy obowiązujące Senat i Prezydenta RP oraz zakres kompetencji Senatu i Prezydenta RP w odniesieniu do omawianych rodzajów ustaw.
Inicjatywa ustawodawcza w odniesieniu do ustawy budżetowej przysługuje wyłącznie Radzie Ministrów (nie przysługuje posłom, senatowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej ani grupie 100 tys. obywateli).
Uchwałę w sprawie ustawy budżetowej senat podejmuje w ciągu 20 dni od dnia jej przekazania (a nie 30 dni, jak w przypadku ustawy zwykłej).
Senat nie ma możliwości podjęcia uchwały o odrzuceniu ustawy budżetowej w całości.
Prezydent RP podpisuje ustawę budżetową w ciągu 7 dni (a nie 21, jak w przypadku ustawy zwykłej).
Prezydent RP nie dysponuje prawem weta względem ustawy budżetowej (nie może przekazać ustawy budżetowej do ponownego rozpatrzenia przez sejm).
Podsumowanie
Budżet państwa to coroczny test sprawności instytucji publicznych i jasny sygnał, jakie działania państwo uznaje za priorytetowe. Zestawienie kierunków wydatków pokazuje, w jakim stopniu państwo inwestuje w bezpieczeństwo, edukację, ochronę zdrowia, infrastrukturę czy politykę społeczną - oraz jak równoważy te potrzeby z obowiązkiem utrzymania. stabilności finansów publicznych. Analiza struktury wydatków pozwala dostrzec, jak decyzje prawne i polityczne przekładają się na konkretne alokacje środków i jak państwo reaguje. na bieżące wyzwania gospodarcze. To właśnie w budżecie najlepiej widać, jak prawo finansowe działa w praktyce i jakie konsekwencje mają podejmowane przez władze decyzje fiskalne.
1
Ćwiczenie 7
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Art. 225
Jeżeli w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia Sejmowi projektu ustawy budżetowej nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi Rzeczypospolitej do podpisu, Prezydent Rzeczypospolitej może w ciągu 14 dni zarządzić skrócenie kadencji Sejmu.
CART64 Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl [dostęp 2.04.2021].
Rozważ, czy Prezydent RP może w opisanej sytuacji zadecydować o nieskracaniu kadencji sejmu.
Rozstrzygnięcie: fakultatywny. Uzasadnienie: Prezydent RP może, ale nie musi, skracać kadencji sejmu w przypadku nieuchwalenia ustawy budżetowej w przewidzianym w przytoczonym przepisie terminie.
Słownik
dotacja
dotacja
podlegające szczególnym zasadom rozliczania środki z budżetu państwa przeznaczone na finansowanie lub dofinansowanie realizacji określonych zadań publicznych, np. dotacja celowa z budżetu państwa na zakup podręczników i materiałów edukacyjnych
subwencja
subwencja
świadczenia publicznoprawne państwa na rzecz innych podmiotów publicznych o charakterze bezzwrotnym, ogólnym, bezwarunkowym i nieodpłatnym, np. subwencja oświatowa (środki przekazywane jednostkom samorządu terytorialnego z budżetu państwa na finansowanie prowadzenia szkół na terenie danej jednostki samorządu)
prowizorium budżetowe
prowizorium budżetowe
tymczasowy plan dochodów i wydatków państwa, uchwalany w formie ustawy na okres krótszy niż rok, gdy w szczególnych przypadkach nie można uchwalić budżetu na cały rok
Skarb Państwa
Skarb Państwa
osoba prawna, która w stosunkach cywilnoprawnych jest podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia państwowego nienależącego do innych państwowych osób prawnych
