Polityka i kultura polityczna
Polityka
Poznasz różne rozumienia pojęcia „polityka”.
Wyjaśnisz historyczne pochodzenie pojęcia „polityka”.
Wskażesz twórców pojęcia polityki.
Współcześnie słowo „polityka” jest odmieniane przez wszystkie możliwe przypadki. Spotykamy się z nią w różnorodnych mediach, życiu społecznym, rozmowach rodzinnych czy towarzyskich. Polityka towarzyszy nam na każdym kroku. Można wysunąć wniosek, że wszystko jest polityką.
Od polis do polityki
W starożytnej Grecji istniały państwa‑miasta, zwane polis. Ich mieszkańcy to polites, czyli obywatele, obarczeni licznymi obowiązkami względem państwa. Polites musieli uczestniczyć w zgromadzeniach, sądach, naradach, pełnić funkcje publiczne oraz zajmować się kultem. Wszystkie te zadania określono mianem politika. Stąd początkowo polityka odnosiła się do greckiej formy funkcjonowania państwa i była zbiorem obowiązków, jakie polis nakłada na swoich obywateli.
Politeja Platona
Jako pierwszy problematyką polityki zajął się Platon (427–347 p.n.e.), który był Ateńczykiem i pod wpływem wybitnego filozofa Sokratesa (469‑399 p.n.e.) zajął się filozofią. Po licznych podróżach powrócił do Aten i założył tam swoją szkołę filozoficzną, zwaną Akademią. Najważniejszym dziełem Platona jest Politeja (Państwo). Możemy w nim przeczytać, że władzę w państwie powinni sprawować filozofowie wspomagani przez wojowników. Pozostali mieszkańcy winni zajmować się swoimi obowiązkami, uprawą roli, rzemiosłem, handlem itp.
W innym dziele – Polityk, Platon dokonał klasyfikacji ustrojów politycznych, dzieląc je na: królestwo, arystokrację, demokrację, oligarchię i tyranię. Autor uznał, że najlepszym ustrojem politycznym jest monarchia rządzona przez króla‑mędrca, który będzie kierował się sprawiedliwością.
Polityka Arystotelesa
Najwybitniejszym uczniem Platona był Arystoteles (384/383–322 p.n.e.) pochodzący ze Stagiry. Wstąpił on do platońskiej Akademii, a po śmierci Platona przebywał na dworze Filipa Macedońskiego. Był wychowawcą jego syna Aleksandra Macedońskiego. Po powrocie do Aten założył własną szkołę filozoficzną w pobliżu świątyni Apollina Likejosa, zwaną lykeion.
W Polityce Arystoteles przedstawił genezę państwa, uznając, że powstaje ono na drodze naturalnego rozwoju. Pisał: Okazuje się z tego, że państwo należy do tworów natury, że człowiek jest z natury stworzony do życia w państwie
. Oznacza to, że człowiek jest „zwierzęciem politycznym” (gr. zoon politikon ).
Podobnie jak Platon Arystoteles dokonał klasyfikacji ustrojów politycznych, dzieląc je na sprawiedliwe oraz zwyrodniałe.
– monarchia,
– arystokracja,
– politeja., 2. Ustroje zwyrodniałe:
– tyrania,
– oligarchia,
– demokracja.
W swojej filozofii Arystoteles politykę rozumiał jako sztukę rządzenia państwem, której celem jest wspólne dobro. Natomiast za polityka uważał osobę, która tą sztuką się posługuje.
Ewolucja znaczenia pojęcia polityka
Na zamieszczone poniżej linii chronologicznej, obok już znanych z lekcji przykładów definiowania polityki zaznaczono inne koncepcje jej rozwoju. Przeanalizuj poglądy na politykę poszczególnych uczonych.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj zadanie.
Skoro widzimy, że każde państwo jest pewną wspólnotą, a każda wspólnota powstaje dla osiągnięcia jakiegoś dobra (wszyscy w każdym działaniu powodują się tym, co im się dobrem wydaje), to jasną jest rzeczą, że wprawdzie wszystkie [wspólnoty] dążą do pewnego dobra, lecz przede wszystkim czyni to najprzedniejsza ze wszystkich, która ma najważniejsze ze wszystkich zadanie i wszystkie inne obejmuje. Jest nią tzw. państwo i wspólnota państwowa”.
/Źródło: Arystoteles, Polityka, przeł. L. Piotrowicz, Wrocław 2005, s. 6./
Rozstrzygnij, co autor uważa za główny cel państwa. Uzasadnij swoją opinię.
Polityka współcześnie
Koncepcje polityki
Antyczne rozumienie polityki zostało zweryfikowane we współczesnym świecie, otrzymało inne treści i znaczenie. Hannah Arendt wskazała, że dla nowożytnego rozumienia polityki ważne jest istnienie różnic między ludźmi i grupami ludzkimi. To fakt zasadniczy dla polityki, która jest działaniem dotyczącym spraw porządku współżycia i życia zbiorowego jednostek oraz grup różnych, odmiennych, a jednak mających żyć wspólnie. Obecnie nie można mówić o jednej polityce w stylu Platona. Mamy do czynienia z wieloma politykami: społeczną, zagraniczną, regionalną, finansową, edukacyjną czy też zatrudnienia.
Polityka we współczesnym ujęciu nie musi być rozumiana wyłącznie w kontekście władzy państwowej. Polityka jest także:
– sztuką rządzenia państwem,
– wiedzą o instytucjach władzy,
– działaniami instytucji państwowych,
– umiejętnością kierowania jednostkami i grupami społecznymi.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj zadanie.
Konstytucja RP
Art. 21
1. Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia.
2. Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj zadanie.
Postpolityka tworzy nową scenę demokracji, nową architekturę, sprzęga politykę z technikami komunikacyjnymi. W swojej postaci nie posiada pośredników - translatorów, tłumaczących, co polityk miał na myśli. Nie ma już autorytetów i elit w dotychczasowym rozumieniu tego słowa. (...)
Politycy muszą dotrzeć do jak największej publiki, która charakteryzuje się zróżnicowaniem pod wieloma względami, dlatego przekaz przestał być «ekspercki», przedstawiany za pomocą tabel wzrostu gospodarczego. Trzeba było skończyć z bezbarwnością i nijakością skierowaną w stronę specjalistów, osób interesujących się polityką, których ulubioną formą spędzania wolnego czasu jest oglądanie kilkugodzinnych debat politycznych.
/Źródło: Bartłomiej Machnik, Postpolityka – Idee nieważne. Ważna władza, „Nowa Politologia”, nowapolitologia.pl, 20.05.2011 [online, dostęp: 28.10.2019]./
Podsumowanie
Polityka to działalność polegająca na przezwyciężaniu sprzeczności interesów i uzgadnianiu zachowań współzależnych grup społecznych i wewnątrz nich za pomocą perswazji, manipulacji, przymusu i przemocy, kontestacji, negocjacji i kompromisów, służąca kształtowaniu i ochronie ładu społecznego korzystnego dla tych grup stosownie do siły ich ekonomicznej pozycji i politycznych wpływów. Realia dziejów ludzkości i współczesności dowodzą, że polityki korzystnej dla wszystkich po równo zazwyczaj nie ma.
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
Polityka i moralność – między cynizmem a moralizmemCzy skuteczność stanowi główne kryterium oceny działań polityka? Polityka to niewątpliwie praxis, technika sprawowania władzy. Stąd uzasadnione jest ocenianie polityków w kategoriach sprawności działania. Jak mówi przysłowie: dobrymi chęciami jest piekło wybrukowane. Powstaje jednak pytanie, czy jest to jedyne i najważniejsze kryterium oceny. Gdyby bowiem tak było, to za ideał polityka mógłby uchodzić np. Josif Wissarionowicz Stalin, który z pewnością rządził długo i skutecznie.
Źródło: Piotr Mazurkiewicz, Polityka i moralność – między cynizmem a moralizmem, „Saeculum Christianum: pismo historyczno-społeczne” 1999, nr 6/2, dostępny w internecie: researchgate.net [dostęp 15.02.2021].
Zapoznaj się z tekstem źródłowym i wykonaj ćwiczenie.
Traktat o KsięciuRoztropny książę nie może i nie powinien dotrzymać słowa, jeśliby to było ze szkodą dla niego i skoro ustały powody, które go do dania słowa skłoniły. Gdyby wszyscy ludzie byli uczciwi, rada ta nie byłaby na swoim miejscu, lecz gdy są przewrotni i na dane tobie słowo nie zważają, więc i ty nie powinieneś dotrzymać twego słowa, a nigdy nie zabraknie księciu dowodnych przyczyn ku ubarwieniu wiarołomstwa. Można by wiele nowych przykładów przytoczyć, aby okazać, ile traktatów, ile przyrzeczeń zniweczyła niewierność książąt, i że tym dalej zajdziemy, im lepiej lisa naśladujemy. Ale ten przymiot trzeba umieć doskonale zamaskować oraz być niepospolitym zmyślaczem i obłudnikiem; ludzie bowiem są do tyla dobroduszni, a chwilowa potrzeba tak dalece na nich wpływa, że zwodziciel zawżdy znajdzie tego, co się da oszukać. (…)
Książę, mianowicie nowy, nie może zawsze tego wszystkiego przestrzegać, co inni za dobre uznają; owszem dla utrzymania państwa musi czasem działać wbrew przepisom wiary, miłosierdzia, ludzkości i religii; umysł jego musi się odmieniać stosownie do wietrznych obrotów i zmian losu, wszakże tak, aby nie przy każdej sposobności zaraz zbaczał z drogi, lecz jeśli potrzeba, aby umiał manowcami chodzić. Dlatego musi się mieć na ostrożności, aby mu się nie wymknęło z ust takie słowo, które by się nie zgadzało z pomienionymi pięcioma cnotami. Postawa jego i mowa muszą tchnąć samą pobożnością, samą rzetelnością, samą ludzkością, prawością i bogobojnością, i nic potrzebniejszego nad pozór tej ostatniej cnoty, ponieważ ludzie więcej z pozoru niż gruntownie sądzą, bo każdy ma oczy do widzenia, a mało kto umysł do zgłębiania; każdy widzi, kim się być wydajesz, lecz rzadki zauważa, kim istotnie jesteś, i nawet ten rzadki nie odważy się sprzeciwiać ogólnej opinii, która stanowi majestat państwa.
Źródło: Niccolò Machiavelli, Traktat o Księciu, tłum. Antoni Sozański, dostępny w internecie: wolnelektury.pl [dostęp 15.02.2021].
Słownik
koncepcja polityczna zalecająca stosowanie zasady „cel uświęca środki”
w starożytnej Grecji: miasto‑państwo, w którym wszelkie istotne decyzje były podejmowane przez zgromadzenie ludowe
działalność jakiejś grupy społecznej lub partii mająca na celu zdobycie i utrzymanie władzy państwowej; też: cele i zadania takiej działalności oraz metody realizacji takich zadań