Preambuła do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

Na pierwszy zrzut oka to tylko uroczysty wstęp. Kilka wzniosłych zdań, z którymi  - jak sądzi wielu - nie trzeba się specjalnie zapoznawać. Tymczasem preambuła Konstytucji RP to coś znacznie więcej niż ceremonialna formuła. Choć nie zawiera przepisów o charakterze kazuistycznym, pełni ważną rolę normatywną - kształtuje kontekst aksjologiczny i wpływa na interpretację całej konstytucji.                               Zapisane w niej wartości - wolność, sprawiedliwość, dialog, godność osoby ludzkiej - nie są pustymi deklaracjami. To punkty odniesienia, do których odwołuje się zarówno ustawodawca, jak i sądy konstytucyjne. Preambuła wiąże, choć nie nakazuje wprost. Umożliwia czytanie konstytucji nie tylko litery, ale i ducha prawa. Właśnie dlatego zasługuje na uwagę - jako klucz interpretacyjny do rozumienia ustroju demokratycznego państwa prawa.

RN44CvDMzIhEC

Zdjęcie przedstawia ścianę, na której umieszczona jest tablica z tekstem Preambuły Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tekst obramowany jest czerwoną wstążką. Po prawej stronie widnieje biało‑czerwona szarfa.

Preambuła

Preambuła jest to uroczysty wstęp do Konstytucji, który ukazuje jej historyczne znaczenie dla Polski po odzyskaniu suwerenności w 1989 roku. Odwołuje się do tradycji polskiego parlamentaryzmu, polskich tradycji narodowych. Ukazuje wartości ważne dla polskiego społeczeństwa. Zawiera też Invocatio Dei, czyli bezpośrednie odwołanie się do Boga.

Preambuła do polskiej konstytucji, podobnie jak w przypadku wielu innych konstytucji,  zawiera swoje ratio legis, wskazując motywy jej uchwalenia oraz zamierzone cele i podstawowe wartości. Preambuła Konstytucji RP przedstawia historyczne i polityczne podstawy aktu i pozwala na wskazanie ważniejszych wydarzeń towarzyszących jej uchwalaniu. Stanowi swego rodzaju wskazówkę dla obywateli, na jakich wartościach i jakiej tradycji została ufundowana. Wyraźnie można w niej także wyodrębnić niektóre zasady ustroju RP.

Zanim przeczytasz preambułę konstytucji, spróbuj zadać sobie pytanie: co sprawia, że wspólnota narodowa staje się czymś więcej niż tylko zbiorem obywateli? Jak ująć w jednym tekście pamięć o przeszłości, odpowiedzialność za teraźniejszość i nadzieję na przyszłość?                                                                                                                               Jak ująć w jednym tekście pamięć o przeszłości, odpowiedzialność za teraźniejszość i nadzieję na przyszłość?                                                                                                           To w preambule zawarte są słowa, które mają połączyć różne doświadczenia, wartości i przekonania - wspólny mianownik państwowości i obywatelskiego współistnienia. Przed tobą tekst, który nie tylko otwiera konstytucję - on ją uzasadnia, tłumaczy i nadaje jej sens.                                                                                                    Przeczytaj uważnie - nie jak wstęp, ale jak zobowiązanie.

Wartości, które łączą - odkryj sens preambuły

W treści preambuły zwracają szczególną uwagę następujące kwestie:

1. Odniesienie się do Boga oraz do wartości uniwersalnych wywodzonych z innych źródeł: „(…) My, Naród Polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej, zarówno wierzący w Boga, będącego źródłem prawdy, sprawiedliwości i piękna, jak i nie podzielający tej wiary, a te uniwersalne wartości wywodzący z innych źródeł (…), w poczuciu odpowiedzialności przed Bogiem lub przed własnym sumieniem, ustanawiamy Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej”.

2. Wyrażenie oceny charakteru państwowości polskiej w latach panowania PRL: „W trosce o byt i przyszłość naszej ojczyzny, odzyskawszy w 1989 r. możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia o Jej losie”.

3. Definicja „narodu” w sensie politycznym: „(…) My, Naród Polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej”.

4. Wskazanie podstawowych wartości ustrojowych Rzeczypospolitej: „Pomni gorzkich doświadczeń z czasów, gdy prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane, chcemy na zawsze zagwarantować prawa obywatelskie, a ustrój Rzeczypospolitej opierać na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, współdziałaniu władz, dialogu społecznym oraz na zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot”.

5. Podkreślenie roli dziedzictwa historycznego i tradycji narodowej: „Wszystkich, którzy dla odzyskania niepodległości Polski poświęcili swoje życie, a także tych, którzy walczyli o wolność i suwerenność, otaczamy pamięcią i szacunkiem. W poczuciu więzi z naszymi przodkami, świadomi naszej odpowiedzialności wobec przyszłych pokoleń, chcemy strzec narodowego dziedzictwa i przekazywać je następnym pokoleniom”.

6. Ukierunkowanie na dobro wspólne i wspólną odpowiedzialność:  „Ustanawiamy Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej jako prawa podstawowe dla dobra wspólnego - dla wszystkich obywateli, którzy tworzą wspólnotę państwową”.

7. Otwarcie na ład międzynarodowy i wartości europejskie: „Pragnąc na zawsze  zagwarantować prawa obywatelskie i uczynić Polskę częścią demokratycznego ładu europejskiego, deklarujemy wolę współpracy z innymi państwami w budowaniu świata opartego na poszanowaniu prawa, solidarności i pokoju”.

Chociaż preambuła nie mówi wprost o „prawach kolektywnych”, zawiera wyraźne odwołania do wartości wspólnotowych i dobra wspólnego, które są fundamentem rozważań nad relacją jednostka - społeczeństwo- państwo.

Przeczytaj uważnie poniższe wypowiedzi i rozważ, w jaki sposób ukazują one funkcję konstytucji jako normatywnego fundamentu państwa oraz jak wpisują się w aksjologiczne przesłanie preambuły:

R1KtIpckNmzmp

Ilustracja przedstawia medal okolicznościowy upamiętniający Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej. Po jednej stronie medalu znajduje się orzeł w koronie, po drugiej stronie medalu znajduje się napis: My naród polski – wszyscy obywatele Rzeczypospolitej ustanawiamy Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa, 2 kwietnia 1997 r.

Cytaty doskonale wpisują się w refleksję nad rolą preambuły konstytucji - nie jako ozdobnika, lecz jako znaczącego aktu deklaratywnego. Preambuła wyznacza ramy aksjologiczne całego ustroju, stanowiąc punkt odniesienia dla rozumienia norm konstytucyjnych. Jej treść pełna odniesień do wspólnoty, odpowiedzialności i wartości - potwierdza, że konstytucja nie jest jedynie dokumentem prawnym.

Naród

Pojęcie narodu jest zjawiskiem ze sfery świadomości, ponieważ istnienie narodu jest możliwe tylko wtedy, gdy dana zbiorowość ludzi uważa się za odrębny naród. Dlatego bardzo ważną rolę odgrywa poczucie przynależności do określonej społeczności, które nazywamy świadomością narodową. Jest ona kształtowana przez rodzinę, otoczenie społeczne oraz instytucje państwowe i społeczne. Świadome swojego pochodzenia jednostki tworzą naród, czyli wielką grupę społeczną, której członkowie mają poczucie wspólnej historii, kultury, tradycji, pochodzenia etnicznego, języka oraz terytorium, które zamieszkują i które nazywają swoją ojczyzną.

W preambule Konstytucji RP naród ukazany jest jako wspólnota wszystkich obywateli - bez względu na pochodzenie, wyznanie czy przekonania. To nowoczesna, polityczna definicja narodu, który sam ustanawia konstytucję, stając się suwerenem i źródłem legitymacji władzy. Nie jest to więc zbiorowość etniczna, lecz świadoma wspólnota odpowiedzialna za przeszłość i przyszłość państwa.                                                            Z takiego ujęcia wynikają ważne konsekwencje: po pierwsze, każdy obywatel współtworzy naród i ma udział w ustroju państwa. Po drugie, wspólnota narodowa jest fundamentem demokracji, ale także zobowiązaniem - do działania na rzecz dobra wspólnego, do pielęgnowania tradycji i kształtowania przyszłości. Naród w rozumieniu konstytucji nie wyklucza, lecz łączy - w imię wspólnych wartości i konstytucyjnego porządku. 

Polskie symbole narodowe

Slajd 1 z 3

Rfmng08hzqy7a

Grafika przedstawia polską flagę. Jest ona dwukolorowa biało-czerwona.

RWJYuqtO5sbS9

Grafika przedstawia polskie godło. To biały orzeł w koronie na czerwonym tle. Ptak ma głowę odkręconą w swoją prawą stronę.

R1dVsi4Nw6TKM

Zdjęcie przedstawia rękopis Pieśni Legionów Polskich.

RluRLdwHIzKjT

Zdjęcie przedstawia preambułę Konstytucji Rzeczypospolitej w języku polskim i kazubskim.

Ry0ToMnyG3raB

Ilustracja przedstawia okładkę Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Na okładce znajduje się tytuł oraz godło polskie — orzeł w koronie.

Podsumowanie

Preambuła to nie tylko wstęp do konstytucji - to manifest wolności, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej. Stanowi punkt odniesienia dla rozumienia całej ustawy zasadniczej, ale także ukazuje, jak ustawodawca widzi wspólnotę narodową, jej historię, odpowiedzialność i cele. To tekst, który łączy prawo z tożsamością zbiorową. Właśnie dlatego preambuła nie powinna być pomijana - to klucz do zrozumienia konstytucji jako dokumentu żywego, zakorzenionego w doświadczeniu społecznym.

Słownik