Rzeczpospolita Polska - organizacja i funkcjonowanie
Organy władzy w Rzeczypospolitej Polskiej
Przeanalizujesz miejsce na scenie politycznej poszczególnych organów władzy w Polsce.
Scharakteryzujesz kompetencje, funkcje podstawowych mechanizmów sprawowania władzy.
Wyjaśnisz relacje między poszczególnymi władzami i ich organami.
Człowiek wielokrotnie zadaje sobie pytanie: jak funkcjonuje państwo? W jaki sposób wydawane są decyzje, które wpływają na nasze życie? Wtedy najczęściej pada odpowiedź, że tym wszystkim steruje aparat państwowy – czyli zespół organów, instytucji i urzędów, które są odpowiedzialne za sprawne funkcjonowanie państwa. To jednak jest odpowiedź, która nie wyjaśnia nam, czym on rzeczywiście jest.
Schemat ukazuje, że w Rzeczypospolitej Polskiej każdej z trzech władz odpowiadają dwa organy - a każdy z nich ma swoją rolę i charakter. Chcesz poznać, kto tu rządzi, kto pilnuje porządku, a kto rozstrzyga spory?
Władza ustawodawcza
Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 roku władzę ustawodawczą przekazała w ręce sejmu i senatu. Obie izby pracują według zasady permanencji, która oznacza, że są one stale aktywne; posiedzenie izb można zwołać zawsze, nie ma przerwy międzysesyjnej. Obrady parlamentu są jawne i każdy obywatel może je obserwować. Jedynie na wniosek Prezydium Sejmu lub Prezydium Senatu, lub grupy 30 posłów albo 10 senatorów można bezwzględną większością głosów utajnić obrady ze względu na dobro państwa.
Sejm RP
W Rzeczypospolitej Polskiej funkcjonuje dwuizbowy parlament, który składa się z izby niższej – Sejmu RP, oraz izby wyższej – Senatu RP. Sejm, mimo że jest izbą niższą, ma większe kompetencje od senatu. Geneza izby niższej sięga czasów sejmu walnego z 1493 roku. W 1505 roku została uchwalona konstytucja, na mocy której sejm stał się najwyższym organem władzy ustawodawczej w Polsce, i tak jest obecnie. Sejm obraduje zwyczajowo co drugi lub co trzeci tydzień. Urzędem wspierającym sejm i jego organy w pracy jest Kancelaria Sejmu.
Laska marszałkowska jest symbolem władzy marszałka sejmu, który stoi na czele Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej.
Konstytucja RP zakazuje łączenia pewnych funkcji publicznych, co określamy zasadą incompatibilitas. Dotyczy to mandatu poselskiego i senatorskiego, których nie wolno łączyć ze sobą i z innymi funkcjami państwowymi.
Senat RP
O poprawie RzeczpospolitejSenat jest tym, co pozostałe władze do szlachetnych działań pobudza, od nieuczciwych odwodzi, a namiętności studzi. Dlatego bez rady, opinii i kontroli Senatu nic w Rzeczpospolitej ani poza jej granicami czynić się nie godzi.
Źródło: Andrzej Frycz-Modrzewski, O poprawie Rzeczpospolitej, 1551.
Senat to druga izba parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej, tradycyjnie określana jako izba wyższa.
W okresie PRL instytucja senatu została zniesiona na podstawie wyników referendum z 1946 roku. Dopiero 4 czerwca 1989 roku wybrany został senat I kadencji. Stało się to możliwe dzięki postanowieniom Okrągłego Stołu.
Wybory do senatu I kadencji były wielkim sukcesem Solidarności, która zdobyła 99 spośród 100 miejsc w senacie.
Do senatu było wybieranych po dwóch senatorów z każdego województwa, z wyjątkiem warszawskiego i katowickiego, skąd wybierano po trzech senatorów.
Zapoznaj się ze schematami ukazującymi organy sejmu i senatu. Dzięki nim łatwiej dostrzec, kto nadaje ton obradom, kto przygotowuje projekty ustaw, a kto pilnuje regulaminowego porządku. To jak mapa politycznego mechanizmu, w którym każdy element ma swoją rolę i wpływa na bieg prac parlamentu.
– Komisję Budżetu i Finansów Publicznych;
– Komisję Gospodarki Narodowej i Innowacyjności;
– Komisję Infrastruktury;
– Komisję Kultury i Środków Przekazu;
– Komisję Nauki, Edukacji i Sportu;
– Komisję Obrony Narodowej;
– Komisję Praw Człowieka, Praworządności i Petycji;
– Komisję Regulaminową, Etyki i Spraw Senatorskich;
– Komisję Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej;
– Komisję Rolnictwa i Rozwoju Wsi;
– Komisję Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej;
– Komisję Spraw Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą;
– Komisję Spraw Zagranicznych i Unii Europejskiej;
– Komisję Środowiska;
– Komisję Ustawodawczą;
– Komisję Zdrowia. 6. Komisje nadzwyczajne. Senat może też powoływać komisje nadzwyczajne do rozpatrzenia spraw niepodlegających komisjom stałym. Do lipca 2020 roku powołano Komisję Nadzwyczajną do spraw Klimatu. Kancelaria Senatu RP posiada połączenie z Prezydium Senatu RP. Kancelaria Senatu RP zapewnia techniczno‑organizacyjne warunki, dostarcza opracowania, ekspertyzy. Prezydium Senatu RP. Marszałek, wicemarszałkowie. 3. Prezydium Senatu RP. Organ senatu, który zajmuje się interpretowaniem regulaminu senatu, zleca komisjom senackim rozpatrzenie spraw w danym zakresie, ustala zasady organizowania doradztwa naukowego na rzecz senatu, czuwa nad wykonywaniem przez senatorów ich obowiązków, opiniuje sprawy wniesione przez marszałka senatu. Składa się z marszałka senatu i wicemarszałków. Kancelaria Senatu RP posiada połączenie z Marszałkiem Senatu RP. Marszałek Senatu RP powołuje szefa Kancelarii; nadzoruje prace Kancelarii. 2. Marszałek Senatu RP. Stoi na straży praw i godności senatu i jest jego najwyższym przedstawicielem. Marszałka wybiera się na pierwszym posiedzeniu senatu w głosowaniu tajnym bezwzględną większością głosów. Przewodniczy obradom Senatu RP, jest trzecią osobą w państwie po Prezydencie RP i Marszałku Sejmu RP. Konwent Seniorów. Marszałek, wicemarszałkowie, przewodniczący klubów poselskich. 4. Konwent Seniorów. Jest to organ zapewniający współdziałanie klubów senackich i kół senackich w sprawach związanych z działalnością i tokiem prac senatu. Ma także funkcję doradczą wobec marszałka senatu i Prezydium Senatu RP. Składa się z marszałka senatu, wicemarszałków i przedstawicieli klubów parlamentarnych, klubów i porozumień senackich skupiających minimum 7 senatorów.
Zapoznaj się z fotografią i wykonaj polecenie.
Zapoznaj się z materiałem źródłowym i wykonaj polecenie.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.Art. 102.
Nie można być równocześnie posłem i senatorem.
Art. 103
1. Mandatu posła nie można łączyć z funkcją Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka i ich zastępców, członka Rady Polityki Pieniężnej, członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, ambasadora oraz z zatrudnieniem w Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej lub z zatrudnieniem w administracji rządowej. Zakaz ten nie dotyczy członków Rady Ministrów i sekretarzy stanu w administracji rządowej.
2. Sędzia, prokurator, urzędnik służby cywilnej, żołnierz pozostający w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariusz policji oraz funkcjonariusz służb ochrony państwa nie mogą sprawować mandatu poselskiego.
3. Inne przypadki zakazu łączenia mandatu poselskiego z funkcjami publicznymi oraz zakazu jego sprawowania może określić ustawa.
Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl [dostęp 21.05.2020].
Zgromadzenie Narodowe
W sytuacjach określonych przez Konstytucję RP posłowie i senatorowie obradują razem jako Zgromadzenie Narodowe pod przewodnictwem marszałka sejmu lub w jego zastępstwie – marszałka senatu. To nie jest okazja do powitania honorowego gościa ani moment na wspólne , pamiątkowe zdjęcie - tu na stole leżą sprawy ustrojowej wagi ciężkiej.
Schemat odsłania wszystkie sytuacje, w których mówimy o Zgromadzeniu Narodowym, bo nie każde wspólne spotkanie obu izb to ten wyjątkowy moment.
Zgromadzenie Narodowe przyjęło też 2 kwietnia 1997 roku Konstytucję RP.
Zapoznaj się z materiałem źródłowym i wykonaj polecenie.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.Art. 114
1. W przypadkach określonych w Konstytucji Sejm i Senat, obradując wspólnie pod przewodnictwem Marszałka Sejmu lub w jego zastępstwie Marszałka Senatu, działają jako Zgromadzenie Narodowe.
2. Zgromadzenie Narodowe uchwala swój regulamin.(…)
Art. 130
Prezydent Rzeczypospolitej obejmuje urząd po złożeniu wobec Zgromadzenia Narodowego następującej przysięgi:
„Obejmując z woli Narodu urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, uroczyście przysięgam, że dochowam wierności postanowieniom Konstytucji, będę strzegł niezłomnie godności Narodu, niepodległości i bezpieczeństwa Państwa, a dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem”.
Przysięga może być złożona z dodaniem zdania „Tak mi dopomóż Bóg”.
(…)
Art. 140
Prezydent Rzeczypospolitej może zwracać się z orędziem do Sejmu, do Senatu lub do Zgromadzenia Narodowego. Orędzia nie czyni się przedmiotem debaty.
Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl [dostęp 21.05.2020].
Władza wykonawcza
Władza wykonawcza w RP spoczywa w ręku Prezydenta RP i Rady Ministrów. W myśl Konstytucji RP prezydent jest najwyższym przedstawicielem państwa i gwarantem władzy państwowej. Ma władzę wykonawczą i pełni rolę zwierzchnika sił zbrojnych. Prezydent RP jest najwyższym reprezentantem państwa w stosunkach międzynarodowych. Ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe, mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli RP w innych państwach.
Prezydent RP jest wybierany przez naród w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym. Jego kadencja trwa 5 lat i może być raz powtórzona. Prezydentem RP może zostać obywatel polski, który w dniu wyborów ma ukończone 35 lat i korzysta z pełni praw wyborczych do Sejmu RP.
Kandydatów na Prezydenta RP mogą zgłaszać obywatele mający pełnię praw wyborczych. Muszą oni zebrać 100 tys. podpisów popierających danego kandydata na urząd Prezydenta RP. W wyborach uczestniczą wszyscy zarejestrowani kandydaci. Prezydentem zostaje ten, który w pierwszej turze otrzyma ponad połowę ważnie oddanych głosów. W polskich realiach dochodzi jednak z reguły do drugiej tury głosowania, w której uczestniczą dwaj kandydaci z największym poparciem z tury pierwszej. Kandydat, który zdobędzie więcej głosów, zostaje Prezydentem RP. Jego kadencja rozpoczyna się w dniu złożenia przysięgi przed Zgromadzeniem Narodowym i kończy się z chwilą złożenia jej przez nowo wybranego prezydenta. Organem doradczym Prezydenta RP w sprawach bezpieczeństwa jest Rada Bezpieczeństwa Narodowego. Kompetencją prezydenta jest nadawanie obywatelstwa polskiego i wyrażanie zgody na jego zrzeczenie się. Może stosować prawo łaski oraz zwracać się z orędziem do parlamentu. W sprawach ważnych Prezydent RP może zwołać Radę Gabinetową, czyli Radę Ministrów pod swoim przewodnictwem, z tym zaznaczeniem, że nie ma ona kompetencji Rady Ministrów.
Kompetencje Prezydenta RP dzielimy na własne, wymagające dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, oraz prerogatywy, które takiego wymogu nie mają. Prerogatywy są zawarte w art. 144 Konstytucji RP.
Rada Ministrów
Drugim organem władzy wykonawczej jest Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej, zwana rządem. Jest to kolegialny organ władzy wykonawczej składający się z Prezesa Rady Ministrów oraz ministrów. Dodatkowo mogą być powoływani wiceprezesi Rady Ministrów oraz przewodniczący określonych w ustawach komitetów.
Kompetencje Rady Ministrów w świetle Konstytucji RP, artykuł 146
Prowadzenie wewnętrznej i zagranicznej polityki RP:
1) zapewnienie wykonanie ustaw;
2) wydawanie rozporządzeń;
3) koordynacja i kontrola prac organów administracji rządowej;
4) ochrona interesów Skarbu Państwa;
5) uchwalanie projektu budżetu państwa;
6) kierowanie wykonaniem budżetu państwa, uchwalanie zamknięcia rachunków państwowych i sporządzanie sprawozdania z wykonania budżetu;
7) zapewnienie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa oraz porządku publicznego;
8) zapewnienie bezpieczeństwa zewnętrznego państwa;
9) sprawowanie ogólnego kierownictwa w dziedzinie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi;
10) zawieranie umów międzynarodowych wymagających ratyfikacji oraz zatwierdzanie i wypowiadanie innych umów międzynarodowych;
11) sprawowanie ogólnego kierownictwa w dziedzinie obronności kraju oraz określanie corocznie liczby obywateli powoływanych do czynnej służby wojskowej;
12) określanie organizacji i trybu swojej pracy.
Zadania Prezesa Rady Ministrów w świetle Konstytucji RP, artykuł 148
Prezes Rady Ministrów:
1) reprezentuje Radę Ministrów;
2) kieruje pracami Rady Ministrów;
3) wydaje rozporządzenia;
4) zapewnia wykonywanie polityki Rady Ministrów i określa sposoby jej wykonywania;
5) koordynuje i kontroluje pracę członków Rady Ministrów;
6) sprawuje nadzór nad samorządem terytorialnym w granicach i formach określonych w konstytucji i ustawach;
7) jest zwierzchnikiem służbowym pracowników administracji rządowej.
Ministrowie kierują poszczególnymi działami administracji rządowej lub wypełniają zadania powierzone im przez Prezesa Rady Ministrów. Członkowie Rady Ministrów za naruszenie konstytucji lub ustaw oraz przestępstwa popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem ponoszą odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu.
Kompetencje Rady Ministrów oraz Prezesa Rady Ministrów decydują o tym, jak państwo funkcjonuje na co dzień. Wyznaczają granice i kierunki działania rządu. Schematy pozwalają uchwycić pełen zakres tych uprawnień w przystępnej formie. Sprawdź, czy pamiętasz te zadania.
Skład Rady Ministrów
Skład Rady Ministrów określa konstytucja w sposób ramowy - wskazuje elementy niezbędne, pozostawiając jednocześnie możliwość kształtowania struktury rządu poprzez tworzenie, łączenie czy znoszenie poszczególnych ministerstw w zależności od potrzeb polityki państwa. Ta elastyczność sprawia, że rząd może dostosowywać się do wyzwań współczesności, zachowując zarazem konstytucyjny fundament.
Schemat przedstawia skład Rady Ministrów - warto zastanowić się, dlaczego jedne ministerstwa istnieją od lat, a inne pojawiają się i znikają w zależności od czasów?
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.Art. 147
1. Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów i ministrów.
2. W skład Rady Ministrów mogą być powoływani wiceprezesi Rady Ministrów.
3. Prezes i wiceprezes Rady Ministrów mogą pełnić także funkcję ministra.
4. W skład Rady Ministrów mogą być ponadto powoływani przewodniczący określonych w ustawach komitetów.
Art. 148
Prezes Rady Ministrów:
1. reprezentuje Radę Ministrów,
2. kieruje pracami Rady Ministrów,
3. wydaje rozporządzenia (…).
Art. 149
1. Ministrowie kierują określonymi działami administracji rządowej lub wypełniają zadania wyznaczone im przez Prezesa Rady Ministrów. Zakres działania ministra kierującego działem administracji rządowej określają ustawy.
2. Minister kierujący działem administracji rządowej wydaje rozporządzenia. Rada Ministrów, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, może uchylić rozporządzenie lub zarządzenie ministra.
3. Do przewodniczącego komitetu, o którym mowa w art. 147 ust. 4, stosuje się odpowiednio przepisy odnoszące się do ministra kierującego działem administracji rządowej.
Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl [dostęp 5.05.2020].
Powołanie Rady Ministrów
Powołanie Rady Ministrów odbywa się w kolejnych krokach. Każdy następny jest podejmowany tylko wtedy, gdy w kroku wcześniejszym Rada Ministrów nie uzyskała wotum zaufania.
Obejrzyj miniwykład dr Krzysztofa Kowaluka, który pomoże ci utrwalić procedurę powoływania Rady Ministrów i sprawdzić, czy rozumiesz jej konstytucyjne kroki. Jednocześnie materiał ukazuje relacje między prezydentem, sejmem i rządem. Czy głowa państwa wybiera premiera? A może to arytmetyka sejmowa decyduje o wszystkim? Zastanów się, kto w tej grze o rząd rozdaje karty.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/RK9myAjbSNBFx
Film nawiązujący do treści materiału - dotyczy formowania rządu.
Rozważ, czy prezydent może doprowadzić do wyboru premiera bez poparcia większości sejmowej.
Zastanów się, jaki organ władzy ma realny wpływ na zatwierdzenie składu Rady Ministrów poprzez zablokowanie powołania rządu na każdym etapie.
Odwołanie Rady Ministrów i jej poszczególnych członków
Odwołania Rady Ministrów dokonuje prezydent w następujących przypadkach:
uchwalenia przez sejm konstruktywnego wotum nieufności;
złożenia dymisji przez Prezesa Rady Ministrów;
odmowy udzielenia przez sejm wotum zaufania dla Rady Ministrów (Rada Ministrów niezależnie od obowiązku posiadania wotum zaufania wyrażanego na początku swego urzędowania może w każdej chwili zwrócić się do sejmu za pośrednictwem Prezesa Rady Ministrów o wyrażenie wotum zaufania);
śmierci Prezesa Rady Ministrów.
Odwołania poszczególnych członków Rady Ministrów dokonuje prezydent w następujących przypadkach:
złożenia dymisji przez ministra za pośrednictwem Prezesa Rady Ministrów;
uchwalenia dla ministra wotum nieufności przez sejm (wymagane jest przegłosowanie takiego wniosku większością głosów ustawowej liczby posłów);
złożenia przez Prezesa Rady Ministrów wniosku o odwołanie ministra (przychylenie się przez prezydenta do wniosku premiera jest konstytucyjnym obowiązkiem).
Odpowiedzialność konstytucyjna członków Rady Ministrów
Członkowie Rady Ministrów ponoszą indywidualną odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu za naruszenie konstytucji lub ustaw oraz za popełnienie przestępstwa w związku z zajmowanym stanowiskiem tzw. delikt konstytucyjny. Z wnioskiem o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej wystąpić może co najmniej 115 posłów, a sejm pociąga do odpowiedzialności większością 3/5 głosów ustawowej liczby posłów.
Zapoznaj się z materiałem źródłowym i wykonaj polecenie.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.Art. 98
1. Sejm i Senat są wybierane na czteroletnie kadencje. Kadencje Sejmu i Senatu rozpoczynają się z dniem zebrania się Sejmu na pierwsze posiedzenie i trwają do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji.
2. Wybory do Sejmu i Senatu zarządza Prezydent Rzeczypospolitej nie później niż na 90 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji Sejmu i Senatu, wyznaczając wybory na dzień wolny od pracy, przypadający w ciągu 30 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji Sejmu i Senatu.
3. Sejm może skrócić swoją kadencję uchwałą podjętą większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby posłów. Skrócenie kadencji Sejmu oznacza jednoczesne skrócenie kadencji Senatu. Przepis ust. 5 stosuje się odpowiednio.
4. Prezydent Rzeczypospolitej, po zasięgnięciu opinii Marszałka Sejmu i Marszałka Senatu, może w przypadkach określonych w Konstytucji zarządzić skrócenie kadencji Sejmu. Wraz ze skróceniem kadencji Sejmu skrócona zostaje również kadencja Senatu.
5. Prezydent Rzeczypospolitej, zarządzając skrócenie kadencji Sejmu, zarządza jednocześnie wybory do Sejmu i Senatu i wyznacza ich datę na dzień przypadający nie później niż w ciągu 45 dni od dnia zarządzenia skrócenia kadencji Sejmu. Prezydent Rzeczypospolitej zwołuje pierwsze posiedzenie nowo wybranego Sejmu nie później niż na 15. dzień po dniu przeprowadzenia wyborów.
6. W razie skrócenia kadencji Sejmu stosuje się odpowiednio przepis ust. 1.
(…)
Art. 155
1. W razie niepowołania Rady Ministrów w trybie art. 154 ust. 3 Prezydent Rzeczypospolitej w ciągu 14 dni powołuje Prezesa Rady Ministrów i na jego wniosek pozostałych członków Rady Ministrów oraz odbiera od nich przysięgę. Sejm w ciągu 14 dni od dnia powołania Rady Ministrów przez Prezydenta Rzeczypospolitej udziela jej wotum zaufania większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
2. W razie nieudzielenia Radzie Ministrów wotum zaufania w trybie określonym w ust. 1, Prezydent Rzeczypospolitej skraca kadencję Sejmu i zarządza wybory.
Art. 225
Jeżeli w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia Sejmowi projektu ustawy budżetowej nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi Rzeczypospolitej do podpisu, Prezydent Rzeczypospolitej może w ciągu 14 dni zarządzić skrócenie kadencji Sejmu.
Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: sejm.gov.pl [dostęp 21.05.2020].
1. Sejm RP, 2. Rada Ministrów, 3. Zgromadzenie Narodowe, 4. Kolegium Sejmu, 5. Rada Polityki Zagranicznej, 6. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej.
Art. 146
1. Sejm RP, 2. Rada Ministrów, 3. Zgromadzenie Narodowe, 4. Kolegium Sejmu, 5. Rada Polityki Zagranicznej, 6. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 95
1. Sejm RP, 2. Rada Ministrów, 3. Zgromadzenie Narodowe, 4. Kolegium Sejmu, 5. Rada Polityki Zagranicznej, 6. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej sprawuje kontrolę nad działalnością Rady Ministrów w zakresie określonym przepisami Konstytucji i ustaw.
Władza sądownicza
Według artykułu 173 Konstytucji RP władzę sądowniczą w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują sądy i trybunały, które są władzą niezależną od innych władz. Wydają one wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.
Władza sądownicza jest niezależna od władzy ustawodawczej i wykonawczej , a jej podstawowym zadaniem jest wymierzanie sprawiedliwości oraz kontrola zgodności działań organów państwa z prawem. Tworzą ją m.in. Sąd Najwyższy, sprawujący nadzór nad orzecznictwem sądów powszechnych i wojskowych, Trybunał Konstytucyjny, badający zgodność aktów normatywnych z konstytucją, oraz Trybunał Stanu, rozpatrujący sprawy odpowiedzialności najwyższych urzędników państwowych. Jak głosi znana zasada Monteskiusza: „Sędziowie nie są panami, lecz ustami prawa”. A jak przypomniał Martin Luter King Jr: „Niesprawiedliwość w jakimkolwiek miejscu jest zagrożeniem dla sprawiedliwości wszędzie”
Władza sądownicza to nie tylko nazwy instytucji - to miejsca, w których zapadają decyzje mające wpływ na każdego z nas. Kto tak naprawdę rozdaje karty w grze o sprawiedliwość? Odpowiedź kryje schemat.
– prawa cywilnego, gospodarczego oraz rodzinnego i opiekuńczego;
– prawa karnego;
– prawa pracy i ubezpieczeń społecznych z obszaru działania co najmniej dwóch podległych mu sądów okręgowych (obszar apelacji)., 3. Sąd okręgowy. Sąd powszechny w Polsce orzekający zarówno w pierwszej, jak i drugiej instancji., 4. Sąd rejonowy. W polskim systemie wymiaru sprawiedliwości jeden z sądów powszechnych powołanych do rozpoznawania wszystkich spraw należących do sądów powszechnych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych dla sądów wyższych instancji., 5. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA). Organ sądowy sprawujący kontrolę funkcjonowania i bezczynności lokalnej i regionalnej administracji publicznej pod względem zgodności z Konstytucją RP, prawem unijnym i ustawami. Kontroli tej podlegają organy samorządu terytorialnego i zawodowego, terenowe organy administracji rządowej oraz inne podmioty w zakresie wykonywania funkcji administracji publicznej (np. rektor uniwersytetu)., 6. Wojewódzki sąd administracyjny. Pierwsza instancja sądownictwa administracyjnego w Polsce., 7. Wojskowy sąd okręgowy. Odpowiada sądowi okręgowemu, a zatem rozpoznaje apelacje i zażalenia na orzeczenia lub zarządzenia wydane w wojskowym sądzie garnizonowym. Wojskowy sąd okręgowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach o przestępstwa:
– popełnione przez żołnierzy w stopniu wojskowym majora i wyższy (tj. wszystkich oficerów starszych, generałów i admirałów oraz marszałka Polski);
– podlegające w postępowaniu przed sądami powszechnymi właściwości sądu okręgowego oraz w szczególnym przypadku dezercji, a także czynnej napaści na przełożonego z użyciem broni;
– popełnione przez żołnierzy sił zbrojnych państw obcych oraz ich personel cywilny;
– inne na podstawie przepisów szczególnych., 8. Wojskowy sąd garnizonowy. Odpowiada sądowi rejonowemu. Orzeka w pierwszej instancji we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw przekazanych ustawą do właściwości innego sądu. Rozpoznaje także środki odwoławcze (zażalenia) od orzeczeń i zarządzeń wydanych w postępowaniu przygotowawczym przez prokuratora wojskowego lub inne upoważnione organy wojskowe (np. żołnierza Żandarmerii Wojskowej)., 9. Trybunał Konstytucyjny (TK). Polski sąd konstytucyjny, organ władzy sądowniczej. Został utworzony w 1982 roku i rozpoczął działalność orzeczniczą w 1986 roku. Jego podstawowym zadaniem jest sądowa kontrola konstytucyjności prawa: kontrolowanie zgodności norm prawnych niższego rzędu (rangi ustawowej lub podustawowej) z normami prawnymi wyższego rzędu, przede wszystkim z konstytucją i niektórymi umowami międzynarodowymi (tzw. sąd prawa)., 10. Trybunał Stanu (TS). Konstytucyjny organ władzy sądowniczej w Polsce, którego główne zadanie polega na egzekwowaniu odpowiedzialności najwyższych organów i urzędników państwowych za naruszenie konstytucji lub ustawy, w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie swojego urzędowania, jeśli czyn ten nie wyczerpuje znamion przestępstwa (inaczej: popełnienie deliktu konstytucyjnego) oraz za przestępstwa pospolite i skarbowe w przypadku Prezydenta RP.
Judykatywa to... Możliwe odpowiedzi: 1. władza wykonawcza., 2. władza ustawodawcza., 3. zasada niezawisłości sądów., 4. władza sądownicza.
Akty prawne Rady Ministrów
Wyróżnia się następujące akty prawne Rady Ministrów:
Akty normatywne będące źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Są to tzw. rozporządzenia wydawane na podstawie i w celu wykonania ustaw.
Akty normatywne mające charakter wewnętrzny, obowiązujące tylko jednostki organizacyjne podległe Radzie Ministrów. Są to uchwały Rady Ministrów, zwane zarządzeniami.
Akty prawne Prezesa Rady Ministrów, które dzielą się podobnie jak akty prawne Rady Ministrów.
Ministrowie kierujący działem administracji rządowej mają w granicach swoich kompetencji prawo wydawania analogicznych rozporządzeń i zarządzeń.
Przeanalizuj materiał źródłowy i wykonaj polecenie.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.Art. 157
1. Członkowie Rady Ministrów ponoszą przed Sejmem solidarną odpowiedzialność za działalność Rady Ministrów.
2. Członkowie Rady Ministrów ponoszą przed Sejmem również odpowiedzialność indywidualną za sprawy należące do ich kompetencji lub powierzone im przez Prezesa Rady Ministrów.
Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl [dostęp 5.05.2020].
Przeanalizuj materiał źródłowy i wykonaj polecenie.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.Art. 158
1. Sejm wyraża Radzie Ministrów wotum nieufności większością ustawowej liczby posłów na wniosek zgłoszony przez co najmniej 46 posłów i wskazujący imiennie kandydata na Prezesa Rady Ministrów. Jeżeli uchwała została przyjęta przez Sejm, Prezydent Rzeczypospolitej przyjmuje dymisję Rady Ministrów i powołuje wybranego przez Sejm nowego Prezesa Rady Ministrów, a na jego wniosek pozostałych członków Rady Ministrów oraz odbiera od nich przysięgę.
Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., dostępny w internecie: prawo.sejm.gov.pl [dostęp 5.05.2020].
Podsumowanie
Organy władzy w Polsce tworzą spójny system oparty na konstytucyjnej zasadzie trójpodziału władzy. Podział kompetencji - klarowny na papierze, w praktyce wymaga politycznej precyzji i konstytucyjnej równowagi. Sejm uchwala ustawy, powołuje rząd i sprawuje nad nim kontrolę. Rada Ministrów, zgodnie z art. 146 Konstytucji RP, prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną, kieruje administracją rządową oraz odpowiada za bezpieczeństwo państwa i gospodarkę. To ona faktycznie sprawuje władze wykonawczą. Prezydent reprezentuje państwo, stoi na straży konstytucji, desygnuje premiera i dysponuje prawem weta. Nie prowadzi jednak polityki państwa - jego rola ma charakter interwencyjny. Można powiedzieć, ze to polityczny zawodnik rezerwowy z uprawnieniami VAR: nie rozgrywa codziennej partii, ale może wstrzymać akcję, zakwestionować decyzję i wpłynąć na wynik.
Słownik
zwolnienie lub rezygnacja osoby z zajmowanego stanowiska lub urzędu
członek rządu w randze ministra, który nie kieruje żadnym ministerstwem
odpowiedzialność najwyższych urzędników państwowych za naruszenie konstytucji lub ustaw oraz za popełnienie przestępstwa w związku z zajmowanym stanowiskiem
zwana również parlamentarną; ponoszą ją poszczególni członkowie gabinetu lub cały gabinet przed parlamentem w związku ze sprawowaniem swoich funkcji
naruszenie konstytucji lub ustawy, które nie stanowi przestępstwa w rozumieniu prawa karnego przez osobę pełniącą najwyższy urząd państwowy, które rodzi odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu
organ konstytucyjny składający się z posłów i senatorów obradujących wspólnie; wywodzi się z II Republiki Francuskiej; zostało przyjęte jako instytucja przez wiele krajów demokratycznych, w tym Polskę