Ścieżki prawa
Prawo karne - część 1
Wyjaśnisz, kiedy czyn człowieka staje się przestępstwem i jakie elementy musi spełniać.
Rozróżnisz przestępstwo od wykroczenia oraz skutki prawne obu kategorii.
Przeanalizujesz znamiona czynu zabronionego w przepisach części szczególnej.
Załóżmy, że nie ma sądów, nie ma kar, nie ma odpowiedzialności. Każdy może zrobić wszystko - zabrać twój telefon, uderzyć kogoś, okraść sklep, obrazić nauczyciela w internecie - i nie poniesie za to żadnych konsekwencji. Czy taki świat byłby wolny? A może raczej... przerażający? Prawo karne to społeczny system ochrony, to opowieść o granicach wolności. O tym, co państwo może - a czego nie powinno - zabronić. O tym, jak reagować na zło - i czy każda kara to tylko odwet, czy może próba przywrócenia równowagi. Chociaż większość z nas nigdy nie stanie przed sądem jako oskarżony - świadomość, że „prawo czuwa” wpływa na nasze codzienne wybory.
W tej części przyjrzymy się konstrukcji przestępstwa od podstaw: temu, czym w ogóle jest czyn zabroniony, jakie elementy musza być spełnione, aby zachowanie człowieka mogło zostać uznane za przestępstwo, oraz jakie funkcje pełni prawo karne w państwie. Zrozumiesz różnice między przestępstwem a wykroczeniem, poznasz typowy model analizy przepisu części szczególnej kodeksu karnego, a także dowiesz się, jak ustala się bezprawność, społeczną szkodliwość i winę sprawcy. Wreszcie - omówimy okoliczności wyłączające odpowiedzialność karną, takie jak niepoczytalność czy nieletniość, aby pokazać, kiedy czyn nie prowadzi do przypisania winy.
To fundament: po zakończeniu tej części będziesz wiedział, co jest przedmiotem analizy prawa karnego i jak ustala się odpowiedzialność za czyn.
Materialne prawo karne znajdziemy przede wszystkim w Kodeksie karnym, ale także w Kodeksie karnym skarbowym oraz w Kodeksie wykroczeń. Swoistym dopełnieniem tych aktów prawnych o normy prawa procesowego są odpowiednio Kodeks postępowania karnego oraz Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.
W centrum konstrukcji prawa karnego znajduje się czyn człowieka - tylko on może być podstawą odpowiedzialności karnej. Prawo karne nie odpowiada na myśli, zamiary czy cechy osoby, ale zawsze na konkretny, zewnętrznie dostrzegalny akt woli.
Jednak nie każdy czyn może być uznany za przestępstwo. Aby tak się stało, musi on spełniać łącznie ustawowe przesłanki: musi być czynem zabronionymczynem zabronionym, społecznie szkodliwym, bezprawnym, zawinionym i karalnym. Szczególnie istotna jest wina, będąca podstawową przesłanką odpowiedzialności karnej - nie ma bowiem kary bez winy (łac. nulla poena sine culpa). Wina wyraża się w postaci umyślności i nieumyślności, a jej ustalenie pozwala przypisać sprawcy odpowiedzialność osobistą za popełnione przestępstwo.
Zgodnie z art. 7 Kodeksu karnego, przestępstwa dzielą się na zbrodnie i występki. Kryterium tego podziału stanowi wysokość grożącej kary oraz stopień społecznej szkodliwości czynuspołecznej szkodliwości czynu.
Zbrodnią jest czyn zagrożony karą pozbawienia wolności nie krótszą niż 3 lata lub surowszą, natomiast występkiem - czyn zagrożony karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3, chyba że ustawa stanowi inaczej. Ten podział wpływa także na dopuszczalność niektórych instytucji prawa karnego np. warunkowego zawieszenia wykonania kary, przedawnienia czy recydywy.
Wspólne elementy definicji przestępstwa i wykroczenia
Zanim wejdziesz głębiej w konstrukcję przestępstwa, warto zatrzymać się przy czymś, co w praktyce potrafi zadecydować o wszystkim - znamionach czynu zabronionego. Film, który za chwile obejrzysz pokazuje, jak ustawodawca „buduje” typ przestępstwa i jak interpretować poszczególne znamiona, żeby nie zgubić sensu przepisu. Jeśli chcesz zrozumieć, dlaczego art. 148 k.k. ma różne warianty, skąd biorą się takie określenia jak „szczególne okrucieństwo” i czemu czasem jeden szczegół zmienia kwalifikację prawną - ten filmik to dobry start. Zapoznaj się z nim świadomie: zwróć uwagę na podział znamion i zastanów się, jak wpływają na realne orzekanie.
Film dostępny pod adresem /preview/resource/R7sESLbnBdax7
Film nawiązujący do treści materiału
Przedstaw praktyczne znaczenie znamion ocennych (wartościujących), takich jak „szczególne okrucieństwo” lub „istotna szkoda”, oraz wyjaśnij, dlaczego ich interpretacja często budzi spory w prawie karnym
Wyjaśnij, dlaczego dla bytu przestępstwa nie wystarczy samo wystąpienie szkody lub zagrożenia dla dobra prawnego - i jakie znaczenia ma ustalenie, czy skutek należy do znamion czynu zabronionego,
Funkcje prawa karnego
Funkcja sprawiedliwościowa
Funkcja sprawiedliwościowa opiera się na przekonaniu, że ukaranie sprawcy jest swego rodzaju odwetem, odpłatą społeczeństwa za czyny, których się dopuścił. Dzięki realizacji tej funkcji dochodzi do rozładowania negatywnego napięcia społecznego wywołanego popełnionym przestępstwem.
Funkcja gwarancyjna
Funkcja gwarancyjna zabezpiecza jednostkę przed nadużywaniem przez państwo przepisów prawa karnego pod pretekstem spełniania założeń funkcji ochronnej. Istotą funkcji gwarancyjnej jest zasada, że orzeczona kara będzie wynikała z ustawy, w związku z czym czyny zabronione muszą być w niej jasno określone i uregulowane. Ustawa może znaleźć zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy czyn, którego dopuściła się jednostka, był zakazany w momencie jego popełniania.
Funkcja kompensacyjna
Funkcja kompensacyjna wynika z przeświadczenia, że nałożona na sprawcę czynu zabronionego kara powinna również w jakimś stopniu przyczynić się do naprawienia szkody wyrządzonej osobie pokrzywdzonej w wyniku tego czynu. Za wyrządzone zło należy się bowiem jego ofierze zadośćuczynienie.
Funkcja prewencyjna
Funkcja prewencyjna prawa karnego ma wymiar potrójny. Po pierwsze, dzięki ukaraniu sprawcy, co często polega na odizolowaniu go od społeczeństwa, zapobiega się dalszemu popełnianiu czynów zabronionych przez jednostkę, która dopuściła się ich w przeszłości. Po drugie, świadomość zagrożenia karą odstrasza od popełniania przestępstw również innych członków społeczeństwa. Po trzecie zaś - istnienie przepisów prawa karnego wpływa pozytywnie na kształtowanie się świadomości prawnej społeczeństwa.
Iustitias vestras iudicabo– Sprawiedliwość waszą sądzić będę.
Kryterium systematyki rozbioru logicznego przepisu części szczególnej prawa karnego
W części szczególnej prawa karnego znajdują się przepisy typizujące konkretne czyny zabronione, a więc definiujące przestępstwa. Aby prawidłowo zastosować taki przepis w praktyce - zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie - konieczne jest jego precyzyjne rozłożenie na elementy składowe. Właśnie temu służy rozbiór logiczny przepisu, który pozwala zidentyfikować strukturę czynu zabronionego.
Analiza przepisu zgodnie z przyjętym kryterium systematyki dogmatycznej umożliwia ustalenie, kto może być sprawcą, jakie dobro prawne podlega ochronie, jakie działanie lub zaniechanie jest zabronione jaka forma winy musi wystąpić oraz czy dla bytu przestępstwa wymagany jest określony skutek. To uporządkowane podejście ułatwia przypisanie odpowiedzialności karnej oraz zapewnia zgodność interpretacyjną i gwarancyjną całego systemu prawa karnego.
Rozbiór logiczny przepisu to nie formalność, lecz podstawowe narzędzie pracy karnisty - służące nie tylko rozumieniu tekstu ustawy, ale także jego stosowaniu w sposób zgodny z zasadami odpowiedzialności karnej.
Mając na względzie stopień konkretyzacji dobra chronionego prawem, w doktrynie przeprowadza się podział przedmiotu ochrony na:
- ogólny;
- rodzajowy;
- indywidualny (bezpośredni).
Ogólny przedmiot ochrony jest wspólny wszystkim przepisom prawa karnego. Jego wydzielenie ma charakter symboliczny. Chodzi tu o ogół stosunków społecznych w państwie i w społeczności międzynarodowej.
Rodzajowy przedmiot ochrony jest wspólny dla oznaczonej grupy przepisów, zbliżonej pod względem dobra chronionego, np. mienia, życia, wolności. Przepisy takie są zazwyczaj zawarte w jednym rozdziale ustawy karnej. Prawidłowe wyznaczenie rodzajowego przedmiotu ochrony ma przełożenie na konstrukcję podobieństwa przestępstw, która skutkuje między innymi zastosowaniem przepisów o recydywie zwykłej.
Indywidualny przedmiot ochrony jest to dobro prawne chronione jednym, konkretnym przepisem ustawy karnej. Stanowi on uszczegółowienie rodzajowego przedmiotu ochrony.
Przykład:
Rodzajowym przedmiotem ochrony przepisów zgrupowanych w rozdziale XXXV Kodeksu karnego, zatytułowanym Przestępstwa przeciwko mieniu, są prawa do mienia. Wśród przepisów tego rozdziału znajduje się między innymi art. 278, którego paragraf pierwszy statuuje przestępstwo kradzieży. Kradzież polega na zaborze cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia. Indywidualnym, inaczej bezpośrednim, przedmiotem ochrony przepisu art. 278 § 1 Kodeksu karnego jest własność i inne prawa przysługujące do rzeczy ruchomej w związku z ewentualnym bezprawnym jej zaborem., 2. Znamiona strony przedmiotowej. Znamiona strony przedmiotowej określają czyn oraz okoliczności mu towarzyszące. Należą do nich:
- znamiona czasownikowe, inaczej czynnościowe, wyrażone w przepisie za pomocą czasownika w trzeciej osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego trybu oznajmującego, np. „dopuszcza się”, „powoduje”, „zabija”, „znieważa”;
- znamiona skutku, występujące przy przestępstwach skutkowych, czyli materialnych;
- znamiona przedmiotu czynności wykonawczej, wskazujące przedmiot lub osobę, w stosunku do której popełniane jest przestępstwo lub wykroczenie;
- znamiona modalne, występujące stosunkowo rzadko, dotyczące sposobu, czasu i miejsca popełnienia czynu.
Trzeba zaznaczyć, że każde przestępstwo lub wykroczenie jest popełniane w jakimś czasie, miejscu, przy wykorzystaniu sposobu i wywołuje jakiś skutek w rzeczywistości. O zaliczeniu tych okoliczności do znamion decyduje jednakże ich wpływ na kwalifikację prawną., 3. Znamiona podmiotu. Znamiona podmiotu opisują sprawcę przestępstwa bądź wykroczenia. Wskazują, czy dane przestępstwo bądź wykroczenie ma charakter indywidualny oraz czy zachodzi przypadek umożliwiający karną odpowiedzialność nieletniego (tylko przy przestępstwach)., 4. Znamiona strony podmiotowej. Znamiona strony podmiotowej określają stosunek sprawcy do podejmowanego przez niego czynu. Stosunek ten wyrażać się może w umyślności lub nieumyślności.
Kryterium przynależności skutku do znamion czynu zabronionego
Czy każde naruszenie życia, zdrowia, mienia oznacza że doszło do przestępstwa? Niekoniecznie. Aby przypisać sprawcy odpowiedzialność karną, trzeba ustalić, czy skutek danej czynności wchodzi w zakres znamion czynu zabronionego w rozumieniu Kodeksu karnego.
Okoliczności wyłączające czyn
Wyłączenie czynu oznacza, że działanie sprawcy nie jest bezprawne, zawinione albo nie podlega karze. W efekcie czyn taki nie spełnia wszystkich przesłanek przestępstwa, choćby formalnie był podobny do czynu zabronionego.
1. Głęboki stopień upośledzenia. Głęboki stopień upośledzenia powoduje, że osoby nim dotknięte nie są w stanie świadomie podejmować jakichkolwiek czynności, a zatem nie może być mowy o zachowaniu. Głęboki stopień upośledzenia może wynikać z wady wrodzonej albo z wypadku, który się wydarzył już za życia człowieka. Osoby dotknięte głębokim stopniem upośledzenia rzadko są w stanie nauczyć się mówić i wyrażać swoje odczucia.
2. Odruchy. Odruchy to pozostające poza kontrolną funkcją świadomości czynności organizmu człowieka. Ze względu na źródło ich powstania wyróżnia się:
- odruchy bezwarunkowe – łączące się z funkcjonowaniem układów organicznych, np. wydalniczego, pokarmowego, oddechowego, nerwowego;
- warunkowe – pochodzące spoza organizmu, stanowiące reakcję np. na ból czy popchnięcie, szarpnięcie.
3. Nieuzewnętrzniony zamiar Nieuzewnętrzniony zamiar to myśli człowieka, które – dopóki nie zostaną uzewnętrznione w działaniu albo w zaniechaniu – nie mogą stanowić podstawy jakiejkolwiek odpowiedzialności.
4. Przymus fizyczny nieodporny Przymus fizyczny nieodporny (vis absoluta) to forma takiego oddziaływania siłą na ciało człowieka, która powoduje u osoby jej poddanej niemożność podjęcia jakiejkolwiek reakcji. Nie zachodzi tu zatem ani świadomość, ani celowość, ponieważ brak jest obiektywnej próby podjęcia zachowania.
W doktrynie prawa karnego przeprowadza się podział na:
- przymus fizyczny – może mieć charakter absolutny (nieodporny) albo kompulsywny (odporny);
- przymus psychiczny (groźbę).
Przymus fizyczny kompulsywny oraz przymus psychiczny nie wyłączają czynu osoby mu poddanej. Dzieje się tak dlatego, że osoba taka – mimo stosowania przemocy lub groźby – może podjąć działanie, poświęcając dobro o niższej wartości. W związku z tym najczęściej dochodzi do wyłączenia bezprawności jej zachowania na podstawie stanu wyższej konieczności.
5. Stany chorobowe i patologiczne Stany chorobowe i patologiczne są równoznaczne z okolicznością nazywaną w starszej doktrynie fizjologiczną niemożnością realizacji decyzji woli. W związku z chorobą atakującą nagle i po raz pierwszy człowiek nie jest w stanie pokierować swoją wolą. Chodzi tu przede wszystkim o gwałtownie i niespodziewanie nadchodzące choroby, czyli np. wylew, zawał, pierwszy atak epilepsji.
Do okoliczności wyłączających bezprawność w prawie karnym zalicza się okoliczności ustawowe (a wśród nich kodeksowe i pozakodeksowe) oraz okoliczności pozaustawowe.
- Elementy należące do kategorii [bold]okoliczności[br] ustawowe[/]
- Nazwa kategorii: obrona [br]konieczna{color=#008B8B}
- Nazwa kategorii: stan wyższej [br]konieczności{color=#008B8B}
- Nazwa kategorii: dozwolony [br]eksperyment{color=#008B8B}
- Nazwa kategorii: rozkaz[br] w wojsku{color=#008B8B} Koniec elementów należących do kategorii [bold]okoliczności[br] ustawowe[/]{color=#66CDAA}
Okoliczności wyłączające bezprawność
Grupę okoliczności pozakodeksowych tworzą te, które nazywane są działaniem w granicach wykonywania ustawowych uprawnień bądź obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych. Są one opisane w różnych ustawach dających podstawę działania poszczególnych funkcjonariuszy publicznych, np. komorników, sędziów, kuratorów, policjantów.
- Elementy należące do kategorii [bold]okoliczności[br] pozaustawowe[/]
- Nazwa kategorii: zgoda [br]pokrzywdzonego{color=#008B8B}
- Nazwa kategorii: działania [br]w granicach[br] uprawnień i obowiązków{color=#008B8B}
- Nazwa kategorii: karcenie[br] małoletnich{color=#008B8B}
- Nazwa kategorii: ryzyko [br]sportowe{color=#008B8B}
- Nazwa kategorii: zwyczaj{color=#008B8B} Koniec elementów należących do kategorii [bold]okoliczności[br] pozaustawowe[/]{color=#66CDAA}
W praktyce najczęściej występującymi okolicznościami wyłączającymi zawinienie są nieletniość oraz niepoczytalność.
Nieletniość wyłącza winę ze względu na niemożność postawienia zarzutu osobie niedojrzałej wiekiem. Nie można przypisać winy nieletniemu, ponieważ ze względu na zbyt młody wiek nie można od niego wymagać rozpoznania znaczenia czynu. W Polsce wobec nieletnich zdemoralizowanych, w tym sprawców czynów karalnych, stosuje się przepisy Ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Organem właściwym do orzekania w sprawach nieletnich jest sąd rodzinny. Jednak w sytuacjach wyjątkowych, wyraźnie określonych w art. 10 Kodeksu karnego, nieletni może ponosić odpowiedzialność karną.
Zgodnie z art. 10 Kodeksu karnego osoby poniżej 17 lat co do zasady nie ponoszą odpowiedzialności karnej - wobec nich stosuje się przepisy ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Wyjątkowo, nieletni, którzy ukończyli 15 lat, mogą odpowiadać na zasadach ogólnych, jeśli dopuścili się najcięższych przestępstw (np. zabójstwo, gwałt, rozbój) i tylko wtedy, gdy sąd uzna, że wcześniejsze środki wychowawcze były nieskuteczne.
Nowelizacja z 2023 roku dodatkowo wprowadziła możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności karnej także 14‑latków, jeśli popełnią zabójstwo kwalifikowane - pod warunkiem spełnienia przesłanek dotyczących ich rozwoju i braku skuteczności środków resocjalizacyjnych. To rozwiązanie wymaga decyzji sądu rodzinnego.
Niepoczytalność
1. Niepoczytalność nie pozwala na przypisanie winy z tego względu, że od osoby dotkniętej określonym schorzeniem bądź zakłóceniem czynności psychicznych w pewnych sytuacjach nie można oczekiwać rozpoznania rzeczywistości, a co za tym idzie – rozumnego poszanowania prawa.
2. Niepoczytalność została opisana w art. 31 § 1 Kodeksu karnego oraz w art. 17 § 1 Kodeksu wykroczeń. Zgodnie z tymi przepisami nie popełnia przestępstwa i wykroczenia ten, kto z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem.
3. Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa bądź wykroczenia zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.
4. Przepisów o niepoczytalności i poczytalności ograniczonej w stopniu znacznym (wyłączających bądź łagodzących odpowiedzialność) nie stosuje się, gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć.
W tym znaczeniu kara to:
Kary i środki karne z Kodeksu karnego mogą być orzekane zarówno samodzielnie, jak i łącznie.
System reakcji karnej w polskim prawie karnym opiera się na dwóch zasadniczych kategoriach sankcji: karach i środkach karnych, które - choć funkcjonują równolegle - pełnią odmienne role dogmatyczne i funkcjonalne. Kary zasadnicze są fundamentem penalizacji czynów zabronionych i głównym narzędziem realizacji zasady sprawiedliwości. Z kolei środki karne to sankcje o charakterze dodatkowym lub samodzielnym, których zadaniem jest przede wszystkim ochrona porządku prawnego, bezpieczeństwa społecznego oraz naprawienie szkody. Ich wachlarz jest znacznie szerszy i zróżnicowany.
System odpowiedzialności za wykroczenia, choć z założenia mniej represyjny niż prawo karne sensu stricto, oparty jest na autonomicznym katalogu kar, których wymiar i charakter podporządkowane są zasadzie proporcjonalności oraz celowi wychowawczemu. Z istoty prawa wykroczeń wynika, że reakcja na wykroczenie nie ma charakteru stygmatyzującego ani eliminacyjnego, lecz służy utrwalaniu porządku publicznego i prewencji społecznej.
Wśród środków karnych, jakie można wymierzać na podstawie Kodeksu wykroczeń, znajdziemy natomiast:
zakaz prowadzenia pojazdów;
przepadek przedmiotów;
nawiązka;
obowiązek naprawienia szkody;
podanie orzeczenia o ukaraniu do wiadomości publicznej w szczególny sposób.
Polskie prawo karne przewiduje również system środków probacyjnych związanych z poddaniem sprawcy próbie, obejmujący: warunkowe umorzenie postępowania, warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności oraz warunkowe przedterminowe zwolnienie. Dwa pierwsze mają charakter samoistny – jako forma reakcji na przestępstwo, trzeci zaś jest w istocie korektą kary w toku jej wykonania. Środki te mają charakter wychowawczy, prewencyjny i resocjalizacyjny, a ich wspólnym elementem jest założenie, że sprawca nie musi ponosić pełnej dolegliwości kary, o ile spełni określone warunki.
Podsumowanie
Prawo karne stanowi autonomiczną i dogmatycznie spójną gałąź prawa publicznego, której zasadniczą funkcją jest ochrona konstytucyjnie chronionych dóbr prawnych przed bezprawną ingerencją ze strony jednostki, poprzez ustanowienie sankcji karnych za naruszenie określonych norm zachowania. Odpowiedzialność karna opiera się na czteroelementowej strukturze: czynie zabronionym, bezprawności, winie oraz karalności, z których każda stanowi niezbędną przesłankę przypisania odpowiedzialności jednostce. System ten nie dopuszcza automatyzmu - warunkiem reakcji państwa jest uprzednia typizacja czynu oraz indywidualna ocena jego przypisania sprawcy.
Zapoznaj się z tekstem i wykonaj polecenie.
Konstytucyjna zasada domniemania niewinności a środki masowego przekazuW świecie mediów błyszczy dzisiaj tzw. dziennikarstwo śledcze, w którym można rozróżnić dwie kategorie. Pierwsza jest klasycznym dziennikarstwem śledczym. Dziennikarz na własną rękę poszukuje dowodów, rozpytuje ludzi, ogląda miejsce przestępstwa, sobie znanymi sposobami dociera do dokumentów nieznanych organom śledczym. (…) Zdarza się, choć bardzo rzadko, że np. obrońca lub oskarżyciel skutecznie wykorzystują ustalenia dziennikarskie w toku procesu.
Druga kategoria jest niczym innym, jak najczęściej świadomym „przeciekiem” wiadomości z postępowania przygotowawczego. Niestety, ta metoda panoszy się (…).
Metoda ta przybiera dwie formy:
a) filmowania przez ekipy policyjne (np. sprawa W. Czarzastego), ABW (np. sprawa Barbary Blidy) lub Centralnego Biura Korupcyjnego (np. sprawa doktora M. G.) momentu wkraczania do mieszkań, skuwania zatrzymanego i odwożenia do miejsca przesłuchania. Nagranie trafia zaraz potem do niektórych stacji telewizyjnych i za chwilę społeczeństwo dowiaduje się, jak sprawnie i szybko oraz bezwzględnie organy ścigania reagują na przestępstwa… Forma wypróbowana już dość dawno (zatrzymanie np. prezesa ORLEN‑u) i do niedawna z lubością kontynuowana;
b) tajnego dostarczania dobrze wybranym dziennikarzom wiadomości z akt postępowania przygotowawczego. Nie ma wątpliwości, że takie „przecieki” z reguły są wymierzone przeciwko konkretnym i komuś niewygodnym osobom. Nieliczenie się z zasadą domniemania niewinności dochodzi wówczas do ekstremum.
Źródło: Stanisław Waltoś, Konstytucyjna zasada domniemania niewinności a środki masowego przekazu, „Nauka” 2009, nr 1, s. 14–15.
Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, zawsze stosuje się ustawę, która jest surowsza dla sprawcy.prawda / fałsz
Przestępstwa prywatnoskargowe to takie, które są ścigane z oskarżenia publicznego przez uprawniony organ – oskarżyciela publicznego. prawda / fałsz
Kara wymierzona nieletniemu nie może przekroczyć 2/3 ustawowego górnego zagrożenia za dane przestępstwo. prawda / fałsz
Słownik
gałąź prawa określająca czyny zabronione i sankcje za ich popełnienie
zachowanie (działanie lub zaniechanie) o znamionach określonych w ustawie karnej
stan funkcjonowania i przebiegu zachowań jednostek zapewniający istnienie, trwanie i rozwój zbiorowości jako całości
czyn zabroniony uznany za zasadniczo społecznie szkodliwy lub społecznie niebezpieczny, konkretnie zdefiniowany i zagrożony karą na mocy Kodeksu karnego
czyn społecznie szkodliwy (nawet w stopniu znikomym), zabroniony przez Kodeks wykroczeń
naruszenie (bądź możliwość naruszenia) dobra prawnego, interesu jednostki lub społeczeństwa; może dotyczyć sfery materialnej, fizycznej, jak i niematerialnej (np. psychicznej, duchowej)