Podsumowanie wątku 3
Streszczenie wątku 3
Rodzaje komórek
Komórka eukariotyczna i prokariotyczna
Struktura | Komórka eukariotyczna | Komórka prokariotyczna |
|---|---|---|
Jądro komórkowe | + | - |
Błona komórkowa | + | + |
Ściana komórkowa | +/- | + |
Aparat Golgiego | + | - |
Chloroplasty | +/- | - |
Mitochondria | + | - |
Lizosomy | +/- | - |
Rybosomy | + | + |
Siateczka śródplazmatyczna | + | - |
Wakuole | +/- | - |
Komórka roślinna, grzybowa i zwierzęca
Struktura | Komórka roślinna | Komórka grzybowa | Komórka zwierzęca |
|---|---|---|---|
Jądro komórkowe | + | + | + |
Błona komórkowa | + | + | + |
Aparat Golgiego | + | + | + |
Mitochondria | + | + | + |
Lizosomy | - | - | + |
Rybosomy | + | + | + |
Siateczka śródplazmatyczna | + | + | + |
Wakuole | + | + | + |
Ściana komórkowa | + | + | - |
Plastydy | + | - | - |
Cytoszkielet | + | + | + |
Peroksysomy | + | + | + |
Glioksysomy | + | - | - |
Stosunek powierzchni do objętości decyduje o efektywności wymiany substancji między komórką a jej otoczeniem — im większa powierzchnia w stosunku do objętości, tym szybciej komórka może pobierać składniki odżywcze i usuwać produkty przemiany materii. Wraz ze wzrostem komórki jej objętość rośnie szybciej niż powierzchnia, co ogranicza wydajność transportu do i z komórki. Aby zwiększyć ten stosunek, komórki wytwarzają różne wypustki (np. mikrokosmki), spłaszczają się lub dzielą na mniejsze.
Błony biologiczne - właściwości i transport
Na podstawie filmu przypomnij sobie informacje o budowie błony biologicznej, jej właściwościach i związanych z tym rodzajach transportu.

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1c3dyiA0JtYg
Film pod tytułem "Półprzepuszczalność błon komórkowych".
Osmoza - przepływ wody z roztworu hipotonicznego do hipertonicznego
Przypomnij sobie, czym są przedstawione roztwory i jaki mają wpływa na komórki zwierzęce i roślinne.
Plazmoliza i deplazmoliza
Cechy porównawcze | PLAZMOLIZA | DEPLAZMOLIZA |
|---|---|---|
Komórka umieszczona w roztworze | hipertonicznym | hipotonicznym |
Objętość wakuol i komórki | maleje | rośnie |
Turgor | maleje | rośnie |
Endocytoza i egzocytoza
Endocytoza — proces pobierania substancji przez komórkę poprzez wpuklanie błony komórkowej i tworzenie pęcherzyków.
Rodzaje endocytozy:
Fagocytoza —pobieranie dużych cząstek (np. bakterii) przez wyspecjalizowane komórki; transportowana cząstka zamykana jest w pęcherzyku endocytotycznym - fagosomie, a następnie trawiona w lizosomach wtórnych. Niestrawione resztki usuwane są poza komórkę w procesie egzocytozy.
Pinocytoza — pobieranie substancji rozpuszczonych w wodzie; transportowane substancje zamykane są w pęcherzyku pinocytotycznym i wraz z nim w całości trawione i wchłaniane.
Egzocytoza — przeciwieństwo endocytozy, proces usuwania substancji z komórki na zewnątrz. Pęcherzyki transportowe powstające z aparatu Golgiego lub fagosomu zlewają się z błoną komórkową i uwalniają zawartość (np. enzymy trawienne, niestrawione resztki pokarmowe).
Cytoplazma i jądro komórkowe
Cytoszkielet
Cecha | Mikrotubule | Mikrofilamenty | Filamenty pośrednie |
|---|---|---|---|
Budowa białkowa | tubulina | aktyna | różne białka |
Funkcje | - transport wewnątrzkomórkowy | - transport wewnątrzkomórkowy | - stabilizacja kształtu komórki |
Przypomnij sobie jak w jądrze komórkowym upakowany jest materiał genetyczny.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D15QOLEPX
Symulacja interaktywna przedstawia upakowanie DNA w jądrze komórkowym. Pierwsza plansza przedstawia cząsteczkę DNA w postaci podwójnej helisy. Podpisana jest: Każda cząsteczka DNA znajdującego się w jądrze komórkowym ma postać podwójnej helisy o szerokości 2 nm. Druga plansza pokazuje nukleofilament (włókno nukleosomowe), czyli DNA nawinięte na białka histonowe. Podpis: Nukleofilament to łańcuch nukleosomów połączonych DNA łącznikowym. W tej postaci DNA zajmuje siedem razy mniej miejsca niż przed upakowaniem. Następny slajd przedstawia solenoid (włókno chromatynowe). Podpis: Solenoid, o średnicy 30 nm, jest połączonych zbudowany z nukleosomów, ze sobą za pomocą histonów i innych białek. Dzięki temu DNA zajmuje aż czterdzieści razy mniej miejsca niż przed upakowaniem! Kolejny obrazek to chromatyna interfazowa, czyli mocno zespiralizowane włókno. Podpis: W wyniku spiralizacji solenoidu powstaje włókno o średnicy 300 nm z pętlami. Kolejny schemat to skondensowany fragment chromosomu. Podpis wyjaśnia, że włókno o średnicy 300 nm będące jedną zespiralizowaną cząsteczką DNA tworzy chromatydę. Następnie wyświetla się duży rysunek chromosomu o średnicy 1400nm. Podpis: Chromosom metafazowy zbudowany jest z dwóch chromatyd połączonych w centromerze. Jest on widoczny w czasie podziału komórki. Na ostatnim slajdzie widoczna jest komórka zwierzęca z poszczególnymi organellami w kolorze szarym. Widoczne są niebieskie chromosomy, znajdujące się pośrodku komórki na tle jądra komórkowego. Podpis grafiki: Dzięki powstaniu chromosomów, materiał genetyczny może być równomiernie rozdzielony do komórek potomnych.
Cecha | Rybosomy w komórkach prokariotycznych | Rybosomy w komórkach eukariotycznych |
|---|---|---|
Rozmiar | 70S | 80S, 70S, 55S |
Lokalizacja | Wolne w cytoplazmie | - Wolne w cytoplazmie (80S) |
Zadanie | Synteza białek | Synteza białek |
- Nazwa kategorii: PLASTYDY
- Nazwa kategorii: Bezbarwne
- Nazwa kategorii: Proplastydy
- Nazwa kategorii: Etioplasty
- Nazwa kategorii: Leukoplasty
- Nazwa kategorii: Amyloplasty
- Nazwa kategorii: Proteinoplasty
- Nazwa kategorii: Elajoplasty Koniec elementów należących do kategorii Leukoplasty
- Nazwa kategorii: Barwne
- Nazwa kategorii: Aktywne w procesie fotosyntezy
- Nazwa kategorii: Chloroplasty Koniec elementów należących do kategorii Aktywne w procesie fotosyntezy
- Nazwa kategorii: Nieaktywne w procesie fotosyntezy
- Nazwa kategorii: Chromoplasty
- Nazwa kategorii: Gerontoplasty Koniec elementów należących do kategorii Nieaktywne w procesie fotosyntezy
- Elementy należące do kategorii PLASTYDY
- Elementy należące do kategorii Bezbarwne
- Elementy należące do kategorii Leukoplasty
- Elementy należące do kategorii Barwne
- Elementy należące do kategorii Aktywne w
procesie fotosyntezy
- Elementy należące do kategorii Nieaktywne w
procesie fotosyntezy

Film dostępny pod adresem /preview/resource/R1FDXRG5U6FL2
Film nawiązujący do treści materiału


