Architektura grecka
wymieniać charakterystyczne cechy architektury greckiej,
rozpoznawać i nazywać najważniejsze starożytne greckie zabytki architektoniczne,
omawiać wpływ greckiego budownictwa na architekturę późniejszych wieków,
charakteryzować trzy główne porządki architektoniczne starożytnej Grecji.
Najstarsze zabytki architektury
Przed okresem rozwoju greckich poleis (po polsku: miast‑państw) na Peloponezie, najstarsze ośrodki cywilizacji rozwijały się na Morzu Egejskim. Cyklady, Sporady i Kreta prowadziły intensywny handel i wraz z Cyprem stanowiły rodzaj pomostu między Europą i Azją. W pierwszej połowie drugiego tysiąclecia przed Chrystusem właśnie na Krecie szczyt swojego rozwoju osiągnęła najstarsza cywilizacja świata greckiego. Od imienia legendarnego króla MinosaMinosa nosi ona nazwę cywilizacji minojskiejcywilizacji minojskiej. Do najbardziej znanych kreteńskich zabytków należy pałac w Knossos, którego pozostałości na przełomie XIX i XX wieku intensywnie badał brytyjski archeolog Arthur EvansArthur Evans. Był to rozległy kompleks budynków zgrupowanych wokół jednego, głównego dziedzińca. Budowle były wyposażone w łazienki i toalety z dostępem do bieżącej wody. Brak fortyfikacji wskazuje, że Minojczycy nie byli narodem wojowników. Najważniejszym typem budowli kreteńskich nie był również grobowiec, co odróżnia tę architekturę od cywilizacji Egiptu, czy Mezopotamii. Byli więc Minojczycy narodem handlarzy i rzemieślników, czerpiących zyski przede wszystkim z handlu morskiego.
Wskutek inwazji AchajówAchajów z kontynentu, około 1450 r. p.n.e. potęga Krety upadła. Achajowie stworzyli inny rodzaj kultury, z głównym ośrodkiem w MykenachMykenach. Stąd tę cywilizację nazywa się powszechnie mykeńską. Charakterystyczne dla niej są okazałe grobowce – wpierw szybowe, później kopułowe. W grobowcach składano ciała zmarłych wraz z bogatym ekwipunkiem. W ten sposób grzebano władców i osoby zamożne, zwłoki pozostałych tradycyjnie palono. Twarze zmarłych przykrywano pozłacanymi maskami grobowymi. Do najbardziej znanych grobowców kopułowych należy tak zwany grób AgamemnonaAgamemnona w Mykenach, zwany też „Skarbcem Atreusa”. Jest to tak zwany tolostolos, czyli przykład budowli na planie koła (główna sala grobowca). W późniejszym czasie w greckiej architekturze popularne były również inne tolosy – rotundowe budynki otoczone kolumnadą, najczęściej o charakterze sakralnym.
Wśród zachowanych fragmentów murów mykeńskiej cytadeli znajduje się inny ważny zabytek – tak zwana Lwia Brama. Zachowana na niej płaskorzeźba jest przykładem wczesnej rzeźby monumentalnej. Przedstawia ona prawdopodobnie dwie lwice, choć postaci zwierząt nie zachowały się w całości, stąd według niektórych teorii mogą być to przedstawienia sfinksów lub gryfów. Pod wpływem podbitej Krety przedstawiciele kultury mykeńskiej budowali także pałace. Jednak w przeciwieństwie do Minojczyków, achajskie zamki‑grody z czasem zostały także dobrze ufortyfikowane, otoczone pierścieniami murów z olbrzymich głazów. Na przełomie XIII i XII wieku na skutek najazdów z zewnątrz (między innymi plemienia DorówDorów) doszło do upadku kultury mykeńskiej.
Rozwój greckiej architektury
Najmniej informacji posiadamy na temat dokonań z tak zwanych ciemnych wieków (XII‑IX w. p.n.e.). Z czasów po upadku kultury mykeńskiej pochodzi bardzo uboga ilość źródeł archeologicznych. Brak również źródeł pisanych, ponieważ w owym czasie mieszkańcy Hellady nie posługiwali się jeszcze powszechnie greckim alfabetem, natomiast zanikło już pismo linearne Bpismo linearne B. Okres od IX do V wieku p.n.e. nazywamy okresem archaicznym. W tym czasie rozwija się budownictwo sakralne, widoczne są wpływy architektury Bliskiego Wschodu. Świątynie początkowo są budowlami z suszonej cegły i drewna. Ich głównym pomieszczeniem jest duża izba, zwana megaronemmegaronem. Jest to element wywodzący się jeszcze z pałaców mykeńskich. W związku z nietrwałym budulcem, źródłem do poznania wczesnoarchaicznej architektury sakralnej są pozostałości fundamentów świątyń oraz zachowane terakotowe modele.
W VII w. p.n.e. ustalają się zasady porządków architektonicznych – doryckiego oraz jońskiego. Porządek doryckiPorządek dorycki, opanowujący Peloponez oraz tak zwaną Wielką Grecję (Italia i Sycylia), cechuje się monumentalizmem i surowością. Doryckie żłobione kolumny nie posiadają bazy, natomiast ich kapitelkapitel składa się z poduszki (echinusechinus) oraz czworokątnej płyty (abakusabakus). Świątynie w porządku doryckim były budowane również w późniejszym okresie klasycznym (V‑IV w. p.n.e.), jednak były już mało popularne w czasach hellenistycznychczasach hellenistycznych (IV‑I w. p.n.e.). Za najdoskonalszy przykład wykorzystania stylu doryckiego uchodzi ateński PartenonPartenon z V w. p.n.e. (posiada on również cechy stylu jońskiego).
Nazwij porządek architektoniczny, w którym zbudowano Partenon. Odpowiedź uzasadnij, wskazując odpowiednie elementy budowli.
Podaj imię słynnego greckiego rzeźbiarza, którego dzieła zdobiły Partenon.
Wyjaśnij, co oznacza nazwa „Partenon”.
Porządek jońskiPorządek joński powstał na obszarze Azji Mniejszej pod wpływem architektury Wschodu. W porównaniu do doryckiego, cechuje go lekkość oraz większa ilość zdobień. Kolumny są smuklejsze, posiadają bazę i kapitel z charakterystycznymi ślimacznicami (wolutamiwolutami). Budowle w stylu jońskim były popularne w okresie klasycznym oraz czasach hellenistycznych. Bardzo znanym przykładem budowli jońskiej jest ErechtejonErechtejon na ateńskim Akropolu. Słynne są także zastosowane w Erechtejonie kariatydykariatydy, czyli architektoniczne podpory w kształcie postaci kobiecych. Ten element był typowy dla porządku jońskiego.
Zdecydowanie później, bo na przełomie V i IV wieku p.n.e. z porządku jońskiego wyodrębnił się porządek koryncki. Za jego twórcę uchodzi rzeźbiarz KallimachKallimach. Według starożytnej anegdoty jego zachwyt nad koszem ofiarnym z wystającymi liśćmi akantu miał być inspiracją dla opracowania korynckiego kapitelu. Porządek koryncki nie był specjalnie popularny w starożytnej Grecji. Jedną z najbardziej znanych budowli w tym porządku była ateńska świątynia Zeusa Olimpijskiego (początkowo w stylu doryckim, przebudowana w czasach hellenistycznych). W późniejszych czasach porządek koryncki bardzo upodobali sobie Rzymianie.
Architektura sakralna na obszarze Grecji właściwej i Jonii - mapa interaktywna.
Po kliknięciu na tekst: Świątynie zbudowane w porządku jońskim wyświetla się informacja dodatkowa: Do świątyń zbudowanych w porządku jońskim zaliczamy między innymi: Pod informacją wyświetlają się trzy fotografie. 1. Fotografia przedstawia ruiny budowli świątynnej poświęcone Herze. Brak jest widocznych charakterystycznych elementów budowli, wszystkie elementy są uszkodzone – zachowały się tylko fundamenty oraz fragmenty kolumnady. W najbliższym otoczeniu ruin jest więcej tego typu zachowanych ruin. Tło fotografii stanowi górzysty krajobraz oraz zachmurzone niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Pozostałości po Herajonie (Świątynia Hery), VI w. p.n.e., Samos, Grecja, źródło: wikimedia.org, CC BY‑SA 4.0, fot. Tomisti [dostęp: 03.03.2023 r.]. 2. Fotografia przedstawia świątynię Ateny Nike, której konstrukcja oparta została na kolumnadzie. Do świątyni prowadzą schody. Budynek jak i schody mają kolor jasnego piasku. Na kolumnadzie oraz konstrukcji dachowej zachowało się wiele detali zdobieniowych – między innymi płaskorzeźby przedstawiających ludzi oraz zwierzęta. Pod fotografią znajduje się podpis: Kallikrates (architekt), Świątynia Ateny Nike na Akropolu, V w. p.n.e., Ateny, Grecja, źródło: wikimedia.org, CC0 1.0, fot. Jebulon [dostęp: 03.03.2023 r.]. 3. Fotografia przedstawia budowlę świątynną, która została poświęcona perskiemu bogu Mitrze. Budowla konstrukcyjne została oparta o kolumnadę stojącą na wysokiej podłodze. Budowla została zbudowana z szarego kamienia. Tło fotografii stanowi niebieskie bezchmurne niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Świątynia przypuszczalnie poświęcona perskiej bogini Mitry, około I w. n.e., Garni, Armenia, źródło: wikimedia.org, CC BY 2.0, fot. Carole Raddato [dostęp: 03.03.2023 r.]
Po kliknięciu na tekst: Świątynie zbudowane w porządku korynckim wyświetla się informacja dodatkowa: Do świątyń zbudowanych w porządku korynckim zaliczamy między innymi: Pod informacją wyświetlają się dwie fotografie. 1. Fotografia przedstawia pozostałości po budowli świątynnej poświęconej Zeusowi Lespinosowi, które znajdują się w górzystej okolicy. Ruiny budowli to zachowana kolumnada oraz schody prowadzące do nich i fragmenty ścian. Budynek został zbudowany z szarego kamienia. Tło fotografii stanowią drzewa oraz lekko zachmurzone błękitne niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Widok na ruiny Świątyni Zeusa Lespinosa, II w. n.e., Euromus, Turcja źródło: wikimedia.org, CC BY‑SA 4.0 , fot. Carole Raddato [dostęp: 03.03.2023 r.]. 2. Fotografia przedstawia pozostałości po świątyni Zeusa Olimpijskiego, której konstrukcja została oparta o kolumnadę wykonaną w porządku korynckim. Świątynia zachowała się tylko częściowo – kolumnada, fragment konstrukcji dachowej, wysoka podłoga. Obok ruin świątyni biegną ścieżki, po których przechadzają się ludzie. Tło fotografii stanowi lekko zachmurzone błękitne niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Ruiny Świątyni Zeusa Olimpijskiego, II w. n.e. (zakończenie budowy), Ateny, Grecja, źródło: wikimedia.org, CC BY‑SA 2.5, fot. Andreas Trepte [dostęp: 03.03.2023 r.].
![Mapa interaktywna przedstawiająca architekturę sakralną na obszarze Grecji właściwej i Jonii. Na mapie w kolorze białym zaznaczone zostały morza, natomiast lądy noszą kolor szarości. Miasta zaznaczono czarnymi kropkami oraz podpisano czarną czcionką. Morza, których litery są większe, podpisano kolorem niebieskim. U dołu mapy dołączona została legenda. Czerwoną połową kropki oznaczono świątynie doryckie, niebieską kropką świątynie jońskie, zielonym trapezem świątynie korynckie i żółtą kropką z pustym środkiem budowle w kształcie rotundy. Z prawej strony mapy znajduje się panel boczny, na którym po kliknięciu na dany element wyświetlają się informacje dodatkowe. Po kliknięciu na tekst: Świątynie zbudowane w porządku doryckim wyświetla się informacja dodatkowa: Do świątyń zbudowanych w porządku doryckim zaliczamy między innymi: Pod informacją wyświetlają się trzy fotografie. 1. Fotografia przedstawia ruiny dużego budynku opartego na kolumnach do którego prowadzą schody. Budynek jest koloru piaskowego i są wykonywane na nim prace remontowe o czym świadczy rusztowanie umieszczone wewnątrz konstrukcji. Budowla otoczona jest ogrodzeniem przed którym przechadzają się turyści. Tło stanowi jasne, lekko zachmurzone niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Iktinos, Kallikrates (architekci), Wschodnia fasada Partenonu na Akropolu, V w. p.n.e., Ateny, Grecja, źródło: wikimedia.org, CC0 1.0, fot. George E. Koronaios [dostęp: 03.03.2023 r.]. 2. Fotografia przedstawia ruiny budowli świątynnej, której konstrukcja opierała się na kolumnadzie. Budowla się mocno uszkodzona, na górnym fragmencie pięciu kolumn znajdują się kamienne pozostałości po konstrukcji dachowej budowli. Kolumny stoją na kamiennych cokołach – brak jest zachowanej podłogi oraz innych elementów architektonicznych. Tło fotografii stanowi wysoka skała oraz jasne i przejrzyste niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Widok na starożytne ruiny Świątyni Apolla, VI w. p.n.e., Korynt, Grecja, wikimedia.org, CC0 1.0, fot. George E. Koronaios [dostęp: 03.03.2023 r.]. 3. Fotografia przedstawia starożytne ruiny budowli świątynnej poświęconej Zeusowi. Ruiny składają się z ośmiu kolumn w kolorze piasku, na których częściowo leży fragment zachowanej konstrukcji dachowej. Obok ruin świątyni znajdują się pozostałości po innych budowlach. Tło stanowią drzewa oraz jasne bezchmurne niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Widok na starożytne ruiny Świątyni Zeusa, IV w. p.n.e., Nemea, Grecja, wikimedia.org, CC BY‑SA 4.0, fot. Dave Lazarus [dostęp: 03.03.2023 r.].Po kliknięciu na tekst: Świątynie zbudowane w porządku jońskim wyświetla się informacja dodatkowa: Do świątyń zbudowanych w porządku jońskim zaliczamy między innymi: Pod informacją wyświetlają się trzy fotografie. 1. Fotografia przedstawia ruiny budowli świątynnej poświęcone Herze. Brak jest widocznych charakterystycznych elementów budowli, wszystkie elementy są uszkodzone – zachowały się tylko fundamenty oraz fragmenty kolumnady. W najbliższym otoczeniu ruin jest więcej tego typu zachowanych ruin. Tło fotografii stanowi górzysty krajobraz oraz zachmurzone niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Pozostałości po Herajonie (Świątynia Hery), VI w. p.n.e., Samos, Grecja, źródło: wikimedia.org, CC BY‑SA 4.0, fot. Tomisti [dostęp: 03.03.2023 r.]. 2. Fotografia przedstawia świątynię Ateny Nike, której konstrukcja oparta została na kolumnadzie. Do świątyni prowadzą schody. Budynek jak i schody mają kolor jasnego piasku. Na kolumnadzie oraz konstrukcji dachowej zachowało się wiele detali zdobieniowych – między innymi płaskorzeźby przedstawiających ludzi oraz zwierzęta. Pod fotografią znajduje się podpis: Kallikrates (architekt), Świątynia Ateny Nike na Akropolu, V w. p.n.e., Ateny, Grecja, źródło: wikimedia.org, CC0 1.0, fot. Jebulon [dostęp: 03.03.2023 r.]. 3. Fotografia przedstawia budowlę świątynną, która została poświęcona perskiemu bogu Mitrze. Budowla konstrukcyjne została oparta o kolumnadę stojącą na wysokiej podłodze. Budowla została zbudowana z szarego kamienia. Tło fotografii stanowi niebieskie bezchmurne niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Świątynia przypuszczalnie poświęcona perskiej bogini Mitry, około I w. n.e., Garni, Armenia, źródło: wikimedia.org, CC BY 2.0, fot. Carole Raddato [dostęp: 03.03.2023 r.] Po kliknięciu na tekst: Świątynie zbudowane w porządku korynckim wyświetla się informacja dodatkowa: Do świątyń zbudowanych w porządku korynckim zaliczamy między innymi: Pod informacją wyświetlają się dwie fotografie. 1. Fotografia przedstawia pozostałości po budowli świątynnej poświęconej Zeusowi Lespinosowi, które znajdują się w górzystej okolicy. Ruiny budowli to zachowana kolumnada oraz schody prowadzące do nich i fragmenty ścian. Budynek został zbudowany z szarego kamienia. Tło fotografii stanowią drzewa oraz lekko zachmurzone błękitne niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Widok na ruiny Świątyni Zeusa Lespinosa, II w. n.e., Euromus, Turcja źródło: wikimedia.org, CC BY‑SA 4.0 , fot. Carole Raddato [dostęp: 03.03.2023 r.]. 2. Fotografia przedstawia pozostałości po świątyni Zeusa Olimpijskiego, której konstrukcja została oparta o kolumnadę wykonaną w porządku korynckim. Świątynia zachowała się tylko częściowo – kolumnada, fragment konstrukcji dachowej, wysoka podłoga. Obok ruin świątyni biegną ścieżki, po których przechadzają się ludzie. Tło fotografii stanowi lekko zachmurzone błękitne niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Ruiny Świątyni Zeusa Olimpijskiego, II w. n.e. (zakończenie budowy), Ateny, Grecja, źródło: wikimedia.org, CC BY‑SA 2.5, fot. Andreas Trepte [dostęp: 03.03.2023 r.].](https://static.zpe.gov.pl/portal/f/res-minimized/R1352RLH845KV/1770037964/1pZQyfIkTU2cYrrGxY5swYeRvJKcE1jl.jpg)
Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D19mVL43s
Na podstawie wiadomości zdobytych z treści z mapy i treści lekcji wpisz nazwę obszaru, na którym rozwijały się porządki dorycki oraz joński.
Na podstawie mapy i treści lekcji podaj obszar, na którym rozwijały się porządki dorycki oraz joński.
Wymień po jednym przykładzie ateńskich budowli charakterystycznych dla poszczególnych porządków.
Podaj nazwy dwu starożytnych państw, na terenie których budowano świątynie w porządku korynckim.
Teatry
Jednym z najważniejszych osiągnięć Greków był teatr. Twórczość greckich dramatopisarzy miała wielki wpływ na późniejszą literaturę europejską. Jednak równie ważnym dokonaniem było wykształcenie się teatru greckiego jako specyficznego typu budowli, stanowiącego inspirację dla późniejszych epok. Na miejsce teatru wybierano zazwyczaj zbocza wzgórz. Na stoku organizowano widownię (theatrontheatron), z której widzowie obserwowali położone w dole miejsce występu chóru i aktorów (orchestraorchestra). Wystawianie sztuk teatralnych odbywało się podczas uroczystości ku czci boga Dionizosa. Miały one charakter święta religijnego, stąd na orchestrze znajdował się również ołtarz ku czci boga, zwany thymelethymele. Z czasem teatr grecki ewoluował. Do występów chóru dołączali kolejni aktorzy, podejmujący z chórem dialog. Rola i znaczenie chóru stopniowo malały na rzecz aktorów, którzy przenieśli się z orchestry na proskenionproskenion – odpowiednik dzisiejszej sceny. Za proskenionem pojawił się budynek skeneskene, gdzie aktorzy mogli się przebrać lub wymienić rekwizyty. Skene była początkowo drewnianym magazynem. Z czasem jej postać rozwinęła się do pokaźnych kamiennych budowli. Najstarszy grecki teatr znajdował się na zboczu ateńskiego Akropolu. Najlepiej zachowany do dziś teatr posiadający szczególnie imponujący theatron znajduje się w EpidaurosEpidauros na Peloponezie.
Rekonstrukcja teatru Dionizosa - ilustracja interaktywna
Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D19mVL43s
Na podstawie wiedzy zdobytej z treści opisu ilustracji i treści lekcji wypisz najważniejsze różnice między sposobem odgrywania utworów scenicznych w starożytnej Grecji i czasach obecnych.
Na podstawie ilustracji wskaż najważniejsze różnice między sposobem odgrywania utworów scenicznych w starożytnej Grecji i czasach obecnych.
Wyjaśnij, dlaczego w starożytnym greckim teatrze znajdował się ołtarz.
Wymień funkcje, które pełnił w antycznym teatrze budynek skene.
Innowacje okresu hellenistycznego
Mianem epoki hellenistycznej tradycyjnie określamy czas od śmierci Aleksandra WielkiegoAleksandra Wielkiego (323 r. p.n.e.) do zakończonego w I w. p.n.e. rzymskiego podboju tak zwanych państw hellenistycznych (rządzonych przez następców Aleksandra oraz ich potomków). W tej epoce nie powstaje wielka liczba nowych typów budowli, jednak przełamane zostają dawne schematy architektoniczne. Powstają nowatorskie rozwiązania w znanych już rodzajach budowli oraz całe założenia architektoniczne i wielkie kompleksy budynków. Coraz częściej powstają budowle wielokondygnacyjne. Wyraźne są wpływy kultury wschodniej. Buduje się między innymi grobowce, mające azjatycką, a nie grecką tradycję. Najokazalszy znany grobowiec tego typu należał do perskiego satrapy MauzolosaMauzolosa (stąd nazwa mauzoleummauzoleum) i uznawany był za jeden z siedmiu cudów światasiedmiu cudów świata (tak zwane Mauzoleum w Halikarnasie).
Charakterystyczną budowlą dla miast była stoastoa (portyk). Tego typu zadaszone hale kolumnowe do przechadzania się i spotkań były znane w Grecji już wcześniej, obecne choćby na ateńskiej Agorze (słynna Stoa Poikile – Malowany Portyk). W okresie hellenistycznym portyki zyskały dodatkowo na popularności, stanowiąc obowiązkowy element miejskiego budownictwa. W tym czasie rozwijały się również kompleksy gimnazjonówgimnazjonów – budynków, które służyły Grekom przede wszystkim jako miejsca ćwiczeń. W rozbudowanych gimnazjonach znajdowały się sale treningowe, bieżnie, łaźnie oraz boiska. Z czasem coraz bardziej ubogacano ich wnętrza i oprócz ćwiczeń fizycznych można było w nich także odnaleźć specjalne pomieszczenia do prowadzenia rozmów, słuchania wykładów czy muzyki.
Podsumowanie
Bogate życie religijne i towarzyskie greckich elit odnalazło swoje odzwierciedlenie we wspaniałych budowlach. Wznoszono monumentalne świątynie, wspaniałe grobowce, wielofunkcyjne miejsca ćwiczeń i spotkań. Pozostałości tych zabytków do dziś zachwycają odwiedzających, kształtują nasze wyobrażenie o urokach życia starożytnych Greków. Miały one również przemożny wpływ na architekturę późniejszych wieków, inspirując potomnych do budowania w sposób jednocześnie funkcjonalnych i piękny.
Ćwiczenia
Zapoznaj się z fragmentem opracowania, następnie wpisz nazwę porządku, którego dotyczy opis.
...różni się od jońskiego kapitelem w kształcie kielicha, okolonego 1‑2 rzędami liści akantu; spomiędzy nich wyrastają pośrodku boków i na narożach pędy, które pod profilowaną płytą abakusa zwijają się w woluty. Wynaleziony rzekomo przez Kallimachosa (późny V w.), zastosowany najpierw we wnętrzu świątyni w Basai (...). Czterostronny kapitel (...) ma przewagę nad dwustronnym kapitelem jońskim.
Zapoznaj się z fragmentem opracowania, następnie wykonaj polecenia.
Style w architekturze...różni się od jońskiego kapitelem w kształcie kielicha, okolonego 1‑2 rzędami liści akantu; spomiędzy nich wyrastają pośrodku boków i na narożach pędy, które pod profilowaną płytą abakusa zwijają się w woluty. Wynaleziony rzekomo przez Kallimachosa (późny V w.), zastosowany najpierw we wnętrzu świątyni w Basai (...). Czterostronny kapitel (...) ma przewagę nad dwustronnym kapitelem jońskim.
Źródło: Wilfried Koch, Style w architekturze, Warszawa 1996, s. 20.
Podaj nazwę porządku architektonicznego, którego elementy zostały opisane w tekście opracowania. Uzasadnij swój wybór odwołując się do tekstu.
Element głowicy kolumny, znajdujący się pod abakusem. - 1. Kapitel, 2. Abakus, 3. Echinus, 4. Thymele
Określenie głowicy kolumny. - 1. Kapitel, 2. Abakus, 3. Echinus, 4. Thymele
Ołtarz znajdujący się w greckim teatrze, na orchestrze. - 1. Kapitel, 2. Abakus, 3. Echinus, 4. Thymele
Ułóż układankę, przedstawiającą ruiny greckiej budowli. Następnie odpowiedz na pytanie testowe.
Zapoznaj się ze zdjęciem, następnie wykonaj polecenie.
Podaj nazwę antycznego porządku architektonicznego, do którego nawiązują elementy współczesnej budowli. Uzasadnij swój wybór.
Porównaj porządek joński z porządkiem doryckim. Wypisz podobieństwa i różnice.
Wyjaśnij, w jaki sposób architektura gmachu Sądu Najwyższego w Warszawie nawiązuje do wzorców architektury starożytnej Grecji.
Słownik pojęć
356‑323 p.n.e., król Macedonii, jeden z najwybitniejszych wodzów w historii. Zasłynął pokonaniem i podbojem imperium Persów. Opanował obszary starożytnej Palestyny i Egiptu, dotarł również do Indii. Twórca jednego z największych imperiów starożytności.
(z łaciny: abacus) czterokątna płyta, cześć głowicy kolumny.
mityczny król Myken i Argos, syn Atreusa, brat Menelaosa. Jest jednym z głównych bohaterów Iliady oraz innych ważnych antycznych utworów, między innymi tragedii Ajschylosa pod tytułem Agamemnon.
starożytne plemię greckie, które jako pierwsze - w II tysiącleciu p.n.e. - zajęło Peloponez, tworząc szereg miast‑państw.
wczesna cywilizacja, kształtująca się w epoce brązu, od około 3000 r. p.n.e. na Krecie. Jej nazwa pochodzi od legendarnego władcy krety Minosa.
plemiona greckie, które około 1200 r. p.n.e. opanowały Peloponez i przyczyniły się do upadku kultury mykeńskiej.
jeden z najważniejszych porządków architektonicznych w starożytności; pierwszy z trzech głównych w starożytnej Grecji. Rozwijał się przede wszystkim na obszarze właściwej Grecji, wybrzeży Italii i na Sycylii. Cechował go monumentalizm oraz surowość.
(z greckiego: ἐchiῖnuomicronς) element głowicy kolumny, znajdujący się pod abakusem.
greckie miasto w Argolidzie, na Peloponezie.
świątynia na ateńskim Akropolu, poświęcona Erechteuszowi, mitycznemu władcy Aten. Zniszczona podczas wojen z Persami, została odbudowana w stylu jońskim i stanowi jeden z najważniejszych zabytków architektury w tym porządku.
1851‑1941, brytyjski archeolog, znany ze swoich wykopalisk na Krecie i badania kultury minojskiej.
(z greckiego: gammaupsilonmunuάsigmaiotaomicronnu) w starożytnej Grecji miejsce przeznaczone do ćwiczeń fizycznych i uprawiania sportu.
określenie historii starożytnej od śmierci Aleksandra Wielkiego (323 r. p.n.e.) do podboju Egiptu przez Rzymian (30 r. p.n.e.). Używane najczęściej w odniesieniu do obszaru basenu Morza Śródziemnego oraz Bliskiego Wschodu (terenów podbitych przez Aleksandra, gdzie później rozwijały się monarchie hellenistyczne).
jeden z najważniejszych porządków architektonicznych w starożytności. Rozwijał się przede wszystkim na wybrzeżach Azji Mniejszej oraz na wyspach Morza Egejskiego. Cechowała go większa lekkość oraz większa liczba zdobień niż w porządku doryckim.
rzeźbiarz ateński żyjący w II połowie V w. p.n.e., uznawany za twórcę porządku korynckiego.
określenie głowicy kolumny.
podpory architektoniczne w formie postaci kobiecych. Słynne kariatydy znajdują się w ateńskim Erechtejonie.
określenie monumentalnego grobowca. Nazwa pochodzi od imienia satrapy Mauzolosa, który został pochowany w słynnym grobowcu, uznanym za jeden z siedmiu cudów świata starożytnego (tak zwane Mauzoleum w Halikarnasie).
król Karii w latach 377 p.n.e. - 352 p.n.e., znany ze względu na swój słynny grobowiec (tak zwane Mauzoleum w Halikarnasie), uznany za jeden z siedmiu cudów świata starożytnego.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D19mVL43s
Nagranie dźwiękowe przedstawia wymowę słowa megaron które w języku greckim brzmi: megaron.
(z greckiego: muέgammaalfarhoomicronnu) typ budynku z charakterystyczną dużą, główną izbą, która była głównym reprezentacyjnym pomieszczeniem pałaców minojskich (potem również mykeńskich). Do megaronu prowadził najczęściej kolumnowy przedsionek. Na planie megaronu rozwinęły się również wczesne greckie świątynie.
legendarny król Krety, heros, syn Zeusa.
miasto na Peloponezie, główny ośrodek tak zwanej cywilizacji mykeńskiej.
centralne miejsce w teatrze greckim, w którym występował chór.
świątynia Ateny‑Dziewicy na Akropolu, jeden z najwspanialszych zabytków architektury greckiej.
pismo cywilizacji mykeńskiej, odczytane w połowie XX wieku.
miejsce w teatrze antycznym, znajdujące się przed budynkiem skene. Z tego miejsca aktorzy prowadzili dialog z chórem, znajdującym się na orchestrze.
lista najwspanialszych budowli starożytności, opracowana w II w. p.n.e. przez greckiego poetę Antypatra z Sydonu. Do siedmiu cudów świata należały: Piramida Cheopsa, Wiszące ogrody Semiramidy w Babilonie, Świątynia Artemidy w Efezie, Posąg Zeusa w Olimpii, Mauzoleum w Halikarnasie, Kolos Rodyjski i Latarnia morska w Faros. Do dzisiejszych czasów zachowała się jedynie piramida Cheopsa. Rzeźby ze świątyni Artemidy i grobowca Mauzolosa można oglądać w Muzeum Brytyjskim. Istnienie ogrodów królowej Semiramidy nie jest pewne.
początkowo drewniany, następnie kamienny budynek, rodzaj magazynu i zaplecza teatru.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D19mVL43s
Nagranie dźwiękowe przedstawia wymowę słowa stoa które w języku greckim brzmi: stoa.
(z greckiego: sigmatauomicronά) portyk kolumnowy, charakterystyczny budynek w architekturze greckiej. Portyki budowano na placach miejskich w celu zapewnienia obywatelom ochrony przed słońcem i deszczem. W przestrzeni portyku organizowano spotkania, załatwiano sprawy urzędowe i handlowano. Najbardziej znaną budowlą tego typu był „Malowany Portyk” z ateńskiej agory, gdzie spotykali się filozofowie stoiccy (stąd nazwa tego kierunku filozoficznego).
określenie widowni w przestrzeni teatru greckiego.
ołtarz znajdujący się w greckim teatrze, na orchestrze.
(z greckiego: thetaόlambdaomicronς) starożytna budowla na planie koła, grobowiec lub świątynia. Przykładem takiej budowli jest tak zwany grób Agamemnona w Mykenach.
ślimacznice, element architektoniczny, znany z kapitelu kolumny w porządku jońskim.
Słownik pojęć został opracowany na podstawie:
Winniczuk L., Słownik kultury antycznej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1989.
Notatki ucznia
Galeria
Bibliografia
Koch W., Style w architekturze, Świat Książki, Warszawa 1996.
Winniczuk L., Słownik kultury antycznej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1989.
Watkin D., Historia architektury zachodniej, Arkady, Warszawa 2001.