Polecenie 1

Poszukaj w zasobach internetowych współczesnych świadectw odbioru twórczości Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. Na ich podstawie określ, jaki status w świadomości uczestników współczesnej kultury literackiej ma spuścizna tego autora.

R1XKFs9iOmYYn
Miejsce na notatki
JPOL_E3_E4_Tekstykultury

Chcieliście Polski, no to ją macie!

Skumbrie w tomacieKonstanty Ildefons Gałczyński
Konstanty Ildefons Gałczyński Skumbrie w tomacie

Raz do gazety Słowo Niebieskie
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
przyszedł maluśki staruszek z pieskiem.
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Kto pan jest, mów pan, choć pod sekretem!
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie) Ja jestem król Władysław Łokietek.
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Siedziałem – mówi – długo w tej grocie,
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
dłużej nie mogę... skumbrie w tomacie!
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Zaraza rośnie świątek i piątek.
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
Idę na Polskę robić porządek.
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Na to naczelny kichnął redaktor
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
i po namyśle powiada: – Jak to?
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Chce pan naprawić błędy systemu?
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
Był tu już taki dziesięć lat temuj0000000FTB3v20_000tp001Był tu już taki dziesięć lat temu.
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Także szlachetny. Strzelał. Nie wyszło.
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
Krew się polała, a potem wyschło.
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Ach, co pan mówi? – jęknął Łokietek;

(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
łzami w redakcji zalał serwetę.
(skumbrie w tomacie pstrąg) Znaczy się, muszę wracać do groty,
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
czyli że pocierp, mój Władku złoty!
(skumbrie w tomacie pstrąg)

Skumbrie w tomacie, skumbrie w tomacie!
(skumbrie w tomacie skumbrie w tomacie)
Chcieliście Polski, no to ją macie!
(skumbrie w tomacie pstrąg)

j0000000FTB3v20_00000_BIB_001 Źródło: Konstanty Ildefons Gałczyński, Skumbrie w tomacie, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1983, s. 105–106.
Dla zainteresowanych

Wiersz Skumbrie w tomacie ukazał się na łamach pisma Prosto z Mostu w 1936 roku. Skumbrie w tomacie to konserwa rybna w sosie pomidorowym.

Ćwiczenie 1

Wyjaśnij zasadność przywołania w wierszu postaci Władysława Łokietka.

R66kX3nMR9dnH
Miejsce na notatki
Ćwiczenie 2

Określ funkcję refrenu w wierszu.

Ro7VjcLxuBMDo
Miejsce na notatki
Polecenie 2

Uwzględniając kategorie estetyczne organizujące wiersz (patrz: ćwiczenie 1.), przedstaw interpretację utworu.

RsJr6H0gJtG6G
Miejsce na notatki
Polecenie 3

Zastanów się i przedstaw swoją odpowiedź na pytanie: Czy humor w formie zaprezentowanej przez Gałczyńskiego może być skutecznym narzędziem w dyskusji o sprawach społecznych, politycznych itp.? Uzasadnij swój sąd.

RiiAWLb5M0v9g
Miejsce na notatki
j0000000FTB3v20_000tp001

Odjeżdżasz… never, never!

Na dziwny a niespodziewany odjazd poety KonstantegoKonstanty Ildefons Gałczyński
Konstanty Ildefons Gałczyński Na dziwny a niespodziewany odjazd poety Konstantego

elegia
Żandarmom Republiki

Więc odjeżdżasz, oszuście, słodki szarlatanie,
któryś kochał alkohol, cygara i czaple.
któryś był taumaturgataumaturgtaumaturga, bufon i hochsztapler,
odjeżdżasz, a więc jedźże na karku złamanie!

Ach, znamy, dobrze znamy twoje promenady
od „Kresów”j0000000FTB3v20_000tp002„Kresów” do „Ziemiańskiej”j0000000FTB3v20_000tp003„Ziemiańskiej”, z Ziemiańskiej do Kresów,
dżdżyste rajdy autami z córkami mechesówj0000000FTB3v20_000tp004mechesów,
noce w mrocznych winiarniach, komersze i szpady.

Faktycznie, pamiętamy noce infernalneinfernalnyinfernalne
i „Poemat o piekle”, i liścik Lechonia,
twoje usta za duże, spalone przez koniak
i przez miłości słotne, a fenomenalne.

O, poeto najsłodszy, hodujący kwiatki,
robiący tricki lepsze niż święty Franciszek,
pustkę serca wyleczył ci pełny kieliszek
i krawat, w którym lśniła duża łza twej matki.

A kiedy przychodziły noce niepogody,
po Nalewkachj0000000FTB3v20_000tp005Nalewkach się błąkał twój kabriolet stary,
noc zmieniała się w strofy, a strofy w dolary…hélasj0000000FTB3v20_000tp006hélas! strofy są zawsze, honoraria — w środy.

I takeś, o Konstanty, gwizdał po Warszawie,
jak jakiś wzniosły Rilkej0000000FTB3v20_000tp007Rilke albo zgoła Irzek;
prawie co noc w Empirze grywałeś na lirze,
rachunki dobrzy ludzie płacili łaskawie.

Ale wszystko się kończy i odjeżdżasz oto,
łzy Eleonory zmieszały się z deszczem,
odjeżdżasz… never, never! Zostań chwilę jeszcze,
lubiła cię hołota, więc zostań z hołotą.

O pociągu jesienny, jadący w szarugę,
o, koła roztrzęsione strachem i malarią!
Kochałem cię naprawdę, Stanisławie Marioj0000000FTB3v20_000tp008Stanisławie Mario,
a ty szaleństwa moje i moją papugę.

j0000000FTB3v20_00000_BIB_002 Źródło: Konstanty Ildefons Gałczyński, Na dziwny a niespodziewany odjazd poety Konstantego, [w:] Konstanty Ildefons Gałczyński, Wybór poezji, Wrocław 1983, s. 5–7.
infernalny
taumaturg
Ćwiczenie 3

Przypomnij, czym jest elegia jako gatunek literacki.

RdT5UgKfDh9L2
Miejsce na notatki
Ćwiczenie 4

Wyszukaj te cechy wiersza, które nadają mu charakter elegijny. Następnie omów sposób, w jaki tekst gra z tradycją elegii.

RM2aZSq8j6ifd
Miejsce na notatki
Ćwiczenie 5

Przedstaw sytuację, w jakiej rozwija się wypowiedź podmiotu lirycznego oraz omów jego konstrukcję.

RRyxnonZUIubY
Miejsce na notatki
Polecenie 4

Scharakteryzuj wizerunek bohatera‑adresata, jaki wyłania się z wypowiedzi podmiotu lirycznego. Wykorzystaj cytaty z wiersza.

RK1ggG2TWV4eQ
Miejsce na notatki
Ćwiczenie 6
R1T654CQ47MZ6
Zadanie interaktywne, należy wybrać prawidłową odpowiedź spośród podanych możliwości.
Ćwiczenie 7

Znajdź w wierszu fragmenty, w których następuje dekonstrukcja wzniosłego etosu poety. Wyjaśnij, na czym ta dekonstrukcja polega i jaka jest jej funkcja.

Rs2jjxVvTVHC3
Miejsce na notatki
j0000000FTB3v20_000tp002
j0000000FTB3v20_000tp003
j0000000FTB3v20_000tp004
j0000000FTB3v20_000tp005
j0000000FTB3v20_000tp006
j0000000FTB3v20_000tp007
j0000000FTB3v20_000tp008

Piszę testament przy świecach

Nocny testamentKonstanty Ildefons Gałczyński
Konstanty Ildefons Gałczyński Nocny testament

Ja Konstanty, syn Konstantego,
zwany w Hiszpanii mistrzem Ildefonsem,
będąc niespełna rozumu,
piszę testament przy świecach.

Ćmy się, zaznaczam, kręcą przy lichtarzach
i drżą, i ręka mi drży –
a więc majstrowi, co lichtarze stwarzał,
zapisuję czerwcowe ćmy.

Jeśli kiedyś go rozwlecze chandra,
w wieczór będzie wśród tych ulic stąpał,
ćmy się zaczną kręcić na werandach,
gasnąć kule niebieskie na klombach,
ćmy zobaczy, twarze w złotym dymie
i przystanie. I wspomni me imię.

A poetom dzisiejszym i przyszłym
zapisuję mój kaflowy piec,
w nim spalone myśli i pomysły,
czyli różne gry niewarte świec,
nadto księżyc, pełny mój kałamarz,
co mi sprzedał go wędrowny kramarz.

Jeśli tedy kiedyś, w latach innych,
jak ja dzisiaj nocą wzniosą głos
i rozłożą swoje pergaminy,
wzdychać zaczną jak uwiecznić noc –
to ja będę w kuszeniach chmur,
w pergaminach i w skrzypieniach piór,
bom ja nocą zaszumiał i odszumiał,
i do dna jej partytury zrozumiał.

Córce mojej Kirze, tancerce,
zapisuję niebiosa siódme,
cherubinów modlących się z tercyn,
szum wysoki i światła ułudne,
i przyrodę jak skrzynię sekretów –
niechaj z niej się uczy swoich baletów.

Teofilowi, gdy się w mieście zmierzchnie,
daję całą uliczkę do szeptów
oraz pewną bramę na Lesznie,
gdzie był kuty w żelazie Neptun,
ale uciekł, bo miał wstręt do miasta,
teraz w niebie jest spokojna gwiazda.

Wszystkim dobrym cały czar, co wezbrał
na tej ziemi, daję jak alfabet:
pory roku ze złota i srebra
i dzięcioły, i te muszki nawet
wieczorami, wielkim rojem, przy akacjach,
w głębi zorza, z której się nie wraca…

Wierszom moim fosforyczne furie
blaskiem w wertep ciemny i zły –
a mojej Smagłej, mojej Smukłej, mojej Pochmurnej
łzy.

j0000000FTB3v20_00000_BIB_003 Źródło: Konstanty Ildefons Gałczyński, Nocny testament, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1983, s. 125–127.
Dla zainteresowanych

Wiersz Nocny testament ukazał się jako część poematu Noctes AninensesnoktesNoctes Aninenses (Noce anińskie) na łamach pisma „Prosto z Mostu” w 1939 roku.

noktes
Ćwiczenie 8

Scharakteryzuj strategię gry z konwencją testamentu poetyckiego, zastosowaną przez Gałczyńskiego w wierszu.

RwpjyTuW9U5ds
Miejsce na notatki
Ćwiczenie 9

Znajdź i wypisz z tekstu jak najwięcej atrybutów, które nawiązują do nocy.

Rs6OENRXrlqiB
Miejsce na notatki
Ćwiczenie 10

Wyjaśnij, jaki sens nadaje monologowi podmiotu lirycznego nocny charakter wypowiadanego testamentu.

R5pUnL9GKqDNU
Miejsce na notatki
Polecenie 5

Omów autokreację podmiotu lirycznego w wierszu. Rozpoznaj nawiązania autobiograficzne.

RRpuSO6uLy65d
Miejsce na notatki
Polecenie 6

Przywołaj inne znane ci poetyckie testamenty. Porównaj je z Nocnym testamentem Gałczyńskiego.

R113luPAbppIC
Miejsce na notatki
j0000000FTB3v20_00000054
degrengolada

Biedny Lolo

Biedny LoloKonstanty Ildefons Gałczyński
Konstanty Ildefons Gałczyński Biedny Lolo

Baronowej Trzymuszki

Biedny Lolo chce zrozumieć,
biedny Lolo nie rozumie
mimo święty życia tryb,
mimo kefir i kakao:
co jest złem, a co jest dobrem?
Z problemu wyrasta problem,
zęby bolą - biedny Lolo!
tak go zdegrengolowałodegrengoladazdegrengolowało:

Państwo, Naród, Koran, Miszna,
HebbelHebbelHebbel, GoebbelsGobbelsGoebbels, Murti‑KrishnaMurtiMurti‑Krishna,
surrealizmsurrealizmsurrealizm, subskrypcjonizmsubskrypcjonizmsubskrypcjonizm;

automatyzm, borealizmborealizmborealizm,
pantotalizmpantotalizmpantotalizm, nacjonalizmnacjonalizmnacjonalizm,
babilonizmbabilonizmbabilonizm, rewizjonizmrewizjonizmrewizjonizm;

Nostradamus, FichteFichteFichte, SchlegelSchlegelSchlegel,
HusserlHusserlHusserl, RüsselRusselRüssel, BroncelBroncelBroncel, HegelHegelHegel,
BaconBaconBacon, OzonOzonOzon, Marco PoloMarco PoloMarco Polo;
PrystorowaPrystorowaPrystorowa, ŻeligowskiŻeligowskiŻeligowski,
KostaneckiKostaneckiKostanecki, KościałkowskiKościałkowskiKościałkowski...

Biedny Lolo, biedny Lolo!

Biedny Lolo jednak chce
znaleźć się w problemów sednie:
IKC i ABC
czyta w nocy, czyta we dnie;

ale jakże połknie mózg
idej ciżbę taką mnogą?
A tu coraz gorzej mu:
ani ręką, ani nogą.

Biedny Lolo więc rad nierad
zwiększa liczbę prenumerat:
„Dzwon Narodu”, „Siuchta Młodych”,
„Oko”, „Echo miasta Brody”,
„Elf”, „Wilkołak”, „Hallo”, „Molo”,

„Przegląd Luźny”, „Głos Wodnika”.
I „Kronika”, i „Panika”.

Biedny Lolo! Biedny Lolo!

Biedny Lolo żonę ma,
taką śliczną, taką rzewną!
Żyje z nią już osiem lat,
więc kochają się na pewno;

gdy nadciągnie wieczór złoty,
patrzą w okno jak dwa koty.

A za oknem ruczaj kręty,
cztery brzozy i klon piąty,
cicha zima, srebrny AninAninAnin...

myśli Lolo: czy ja wiem...
zima... brzozy... coś jest w tem –

i powoli syty snem
budzi się w Lolu Polanin:

Te gazety, te problemy
sami sobie fingujemy,
zaś tu wietrzyk brzozom, polom...

hodowałbym troszkę pszczół...
dużo bym się lepiej czuł...

Biedny Lolo!

j0000000FTB3v20_00000_BIB_004 Źródło: Konstanty Ildefons Gałczyński, Biedny Lolo, [w:] tegoż, Poezje, t. 1, Warszawa 1957, s. 442–444.
Anin
subskrypcjonizm
surrealizm
Murti
Gobbels
Hebbel
borealizm
pantotalizm
nacjonalizm
babilonizm
rewizjonizm
Fichte
Schlegel
Husserl
Russel
Broncel
Hegel
Bacon
Ozon
Marco Polo
Prystorowa
Żeligowski
Kostanecki
Kościałkowski
Dla zainteresowanych

Wiersz Biedny Lolo ukazał się na łamach pisma „Prosto z Mostu” w 1938 roku.

Ćwiczenie 11

Scharakteryzuj kreację bohatera w wierszu.

RpZjtx4MDWOkz
Miejsce na notatki
Ćwiczenie 12
R9TCEZ4XLKXJ5
Zadanie interaktywne polega na wybraniu prawidłowych odpowiedzi spośród podanych wariantów.
Polecenie 7

Wykorzystując wnioski z poprzednich ćwiczeń, przedstaw pisemnie stosunek podmiotu lirycznego do bohatera wiersza.

RQPVgoKzu9VvV
Miejsce na notatki
Ćwiczenie 13

Wypisz z tekstu przykłady wyliczeń i określ funkcję, jaką pełnią w utworze.

R1cwvd4hVwlOw
Miejsce na notatki
Ćwiczenie 14

W utworze pojawia się aluzja autobiograficzna – Srebrny Anin. Zastanów się i określ, w jaki sposób przywołanie jej wpływa na wizerunek biednego Lola.

R18pPzHDZ13NL
Miejsce na notatki
Polecenie 8

Przedstaw swój stosunek do postaci „biednego Lola”. Czy, Twoim zdaniem, wizerunek bohatera wiersza jest dzisiaj aktualny? Uzasadnij swoją opinię.

RXj1Szl1NBUny
Miejsce na notatki
RasSKuoHsHJbM
Zadanie interaktywne polega na uszeregowaniu słów kluczy w hierarchii ważności (według ucznia): deformacja, groteska, ironia, mistyfikacja, karykatura, autokreacja, satyryczność, aluzyjność.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

Zapoznaj się z poniższymi słowami kluczami związanymi z lekcją, a następnie zaproponuj ich własną kolejność. Możesz kierować się tym, co cię zaciekawiło, poruszyło, zaskoczyło itp. Przygotuj krótkie uzasadnienie swojej propozycji.

Słowa klucze: deformacja, groteska, ironia, mistyfikacja, karykatura, autokreacja, satyryczność, aluzyjność.

R1MhjwNHA4u0l
Miejsce na notatki