Zdjęcie przedstawia otwarty zeszyt - stronę z dedykacją. Na zeszycie leży wieczne pióro.
Zdjęcie przedstawia otwarty zeszyt - stronę z dedykacją. Na zeszycie leży wieczne pióro.
Dwór królewski jako ośrodek polskiej kultury muzycznej w XVI wieku
Źródło: Pixabay, domena publiczna.
bg‑yellow
W samym sednie
Na królewskim dworze
R10TRskVH9d0A
W celu wysłuchania audiobooka należy wybrać przycisk Odtwórz/Pauza. Można także zatrzymać audiobook za pomocą przycisku Stop, przejść do poprzedniego akapitu za pomocą przycisku Poprzedni lub do kolejnego akapitu korzystając z przycisku Następny.
W celu wysłuchania audiobooka należy wybrać przycisk Odtwórz/Pauza. Można także zatrzymać audiobook za pomocą przycisku Stop, przejść do poprzedniego akapitu za pomocą przycisku Poprzedni lub do kolejnego akapitu korzystając z przycisku Następny.
Polecenie 1
Na podstawie powyższego tekstu źródłowego wskaż funkcje muzyki na królewskim dworze.
R1cOn5NRfmloT
Na podstawie powyższego tekstu źródłowego wskaż funkcje muzyki na królewskim dworze. Zapisz swoją odpowiedź.
Funkcje muzyki na królewskim dworze w Polsce w XVI wieku były wielorakie i obejmowały m.in.: 1. Reprezentacyjną – muzyka towarzyszyła uroczystościom dworskim, oficjalnym wydarzeniom i miała podkreślać prestiż monarchy oraz dworu, m.in. poprzez występy zespołów wojskowych, kapel i solistów. 2. Liturgiczną – kapela dworska wykonywała muzykę religijną podczas mszy i innych obrzędów kościelnych, służąc podniosłej oprawie życia duchowego dworu. 3. Wojenną i myśliwską – muzyka trębaczy i bębnistów była wykorzystywana podczas działań militarnych i polowań, pełniąc funkcję sygnałów i podkreślania rytuałów dworskich. 4. Rozrywkową i taneczną – muzyka umilała codzienne życie dworu, występując podczas posiłków, zabaw, balów, maskarad, baletów i innych rozrywek, gdzie także sam król i dworzanie brali aktywny udział. 5. Dydaktyczną – muzycy dworscy pełnili funkcje nauczycieli muzyki dla młodszych śpiewaków i instrumentalistów, kształcąc kolejne pokolenia artystów. 6. Artystyczną – chociaż funkcje użytkowe dominowały, na dworze rozwijała się też muzyka jako sztuka, z kompozytorami tworzącymi utwory wokalne i instrumentalne różnych gatunków, zarówno polskich, jak i zagranicznych. 7. Integracyjną i społeczną – muzyka angażowała różne grupy dworzan, łączyła muzyków polskich i zagranicznych oraz ułatwiała uczestnictwo w dworskich ceremoniach i obyczajach, tworząc wyjątkową atmosferę dworu królewskiego.
Muzyka polska w dobie renesansu
W XVI wieku nastąpił rozkwit polskiej muzyki. Był to okres świetności i splendoru polskich kompozytorów, którzy poziomem artystycznym dorównywali zagranicznym twórcom, do czego przyczynił się mecenat królewski, wspierający kulturę muzyczną.
Dla pielęgnowania wielogłosowej muzyki kościelnej czyli śpiewu figuralnego ufundował Zygmunt I. Stary w r. 1543 Kapelę Rorantystów na Wawelu na wzór włoskiej Kapeli Sykstyńskiej. Pierwszym przełożonym był Mikołaj z Poznania w ciągu XVI. i XVII. w. stali na jej czele wybitni nasi kompozytorzy którzy dziełami swojemi zasilali repertuar chóru złożonego z głosów męskich i falsetystów dla wyższych partyj. Obok Kapeli Rorantystów ufundowano w r. 1619 Kapelę katedralną pozostającą również pod kierunkiem znakomitych kompozytorów głównie Włochów jak Annibale Orgas Francesco Ligli– Lilius Bernardino Terzago. W końcu w r. 1630 stworzono jeszcze trzecią kapelę w katedralnym kościele św. Stanisława t. j. Kapelę Angelistów. Działalnością i wzajemnym stosunkiem tych korporacyj muzycznych zajął się w wyczerpującej pracy Dr. Adolf Chybiński. — inne kościoły krakowskie miały także dobre chóry i orkiestrę jak np. kościół Marjacki kościół św. Piotra; kapela opactwa Benedyktynów w Tyńcu i Cystersów w Mogile słynęła daleko z bogatego repertuaru i poziomu artystycznego. Znaczenie Krakowa jako ogniska kultury muzycznej upadło z końcem XVI. wieku gdyż po przeniesieniu się dworu królewskiego za Zygmunta III. Wazy do Warszawy tutaj rozwijali swą twórczość najwybitniejsi kompozytorzy XVII w..
Źródło: http://www.gutenberg.czyz.org/word,60842
Kościół św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie, znany jest szerzej jako katedra na Wawelu. Znajduje się w nim Dzwon Zygmunt, który od blisko 500 lat rozbrzmiewa z wieży katedry tylko z okazji najważniejszych wydarzeń narodowych i religijnych. Dzwon odlano w 1520 roku na polecenie króla Zygmunta I Starego, a jego serce waży aż około 365 kilogramów! Do jego rozkołysania potrzeba co najmniej 8 silnych dzwonników. Mimo że potocznie nazywany jest „Dzwonem Zygmunta”, nazwa własna to „Dzwon Zygmunt”.
R198VIJsEZZai
Ilustracja przedstawia widok z lotu ptaka na bazylikę archikatedralną świętego Stanisława i świętego Wacława na Wawelu w Krakowie. Jeden z największych kościołów Dolnego Śląska. Wieża o wysokości 103 m jest obecnie najwyższą na terenie całego Śląska i piątą co do wielkości w Polsce. Jest jedyną katedrą w Polsce bez stalli kapituły katedralnej. Kościół jest późnogotycką, orientowaną, trzynawową bazyliką. Nad fasadą zachodnią dominuje, widoczna z daleka, wieża. Ma ona 5 kondygnacji.
Zygmunt Put (fot.), Kościół św. Stanisława i św. Wacława, Kraków, wikimedia.org, CC BY 3.0.
Na kształtowanie się XVI w. muzyki polskiej miało wpływ kilka panujących w Europie nurtów. Reformacja luterańska i bezpośrednia granica z państwami niemieckimi umożliwiły przeniknięcie elementów chorału protestanckiegoChorał protestanckichorału protestanckiego. Pojawiły się także inspiracje muzyką krajów niderlandzkich, w których dominowała rozbudowana polifoniaPolifoniapolifonia oraz szkołą rzymską, pielęgnującą śpiew a cappellaA cappellaa cappella. Synteza tych elementów wykształciła unikalny styl kompozytorów polskich doby renesansu.
Najwybitniejsi przedstawiciele polskiej muzyki renesansowej
Jednym z czołowych kompozytorów polskiego renesansu jest Wacław z Szamotuł (Wacław Szamotulski), absolwent Akademii Krakowskiej, nadworny kompozytor króla Zygmunta Augusta. Był związany z polskim środowiskiem protestanckim, a sam przeszedł na kalwinizm, co miało wpływ na jego utwory, w których rezygnował z języka łacińskiego na rzecz języka narodowego.
Najdostojniejszym talentem XVI. w. jest Wacław z Szamotuł Szamotulski († 1572) mistrz techniki imitacyjnej świetny polifonista odznaczający się niezwykłą inwencją melodji. Motety jego umieszczali niemieccy wydawcy: Montanus i Neuber w Norymberdze w swych zbiorach obok dzieł największych mistrzów muzyki zachodniej. Prócz pieśni 4–głosowych komponowanych do tekstów polskich napisał Szamotulski na chór męski „Lamentationes Hieremiae Prophetae“ wyd. w Krakowie 1553 niestety niekompletnie zachowane zginęły również msze 4– 5– i 8–głosowe. Z pieśni Szamotulskiego największą popularność zdobyła pieśń „Ach mój niebieski panie“ dotąd śpiewana w polskim Kościele ewangelickim. Najliczniejszy zbiór 4– głosowych pieśni polskich wydawanych głównie przez obóz dyssydencki a drukowanych w Krakowie u Mat. Siebeneichesa i in. między 1530—1559 zachował się w Bibljotece Ordynacji Zamoyskiej w Warszawie i w t. zw. Kancjonale Puławskim w Muzeum XX. Czartoryskich w Krakowie.
Źródło: http://www.gutenberg.czyz.org/word,60842
Tekst opracowany został sylabicznie – każdej sylabie odpowiada jedna nuta – co zapewnia jego wyrazistość i czytelność. Prostota środków harmonicznych oraz rezygnacja z rozbudowanej polifonii wzmacniają wrażenie pokory i szczerości wypowiedzi muzycznej. Całość emanuje spokojem i duchową intymnością, charakterystyczną dla religijnej twórczości renesansu.
RlP0nd0Py0sCk
Ilustracje przedstawiają zapis nutowy utworu „Modlitwa, gdy dziadki spać idą”. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Modlitwa, gdy dziadki spać idą”, autorstwa Wacława z Szamotuł, wykonawca: Collegium Vocale Bydgoszcz. Utwór „Modlitwa, gdy dziadki spać idą”, autorstwa Wacława z Szamotuł wykonywany jest przez czterogłosowy chór mieszany a cappella. Tempo utworu jest wolne, każdy z głosów wykonuje swoją partię autonomicznie, co wskazuje, że utwór jest polifoniczny. Tekst utworu; Już się zmierzcha, nadchodzi noc, prośmy Boga o pomoc, aby On naszym stróżem był, od złych czartów nas obronił,
którzy najlepiej w ciemności używają swej chytrości.
Ilustracje przedstawiają zapis nutowy utworu „Modlitwa, gdy dziadki spać idą”. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny „Modlitwa, gdy dziadki spać idą”, autorstwa Wacława z Szamotuł, wykonawca: Collegium Vocale Bydgoszcz. Utwór „Modlitwa, gdy dziadki spać idą”, autorstwa Wacława z Szamotuł wykonywany jest przez czterogłosowy chór mieszany a cappella. Tempo utworu jest wolne, każdy z głosów wykonuje swoją partię autonomicznie, co wskazuje, że utwór jest polifoniczny. Tekst utworu; Już się zmierzcha, nadchodzi noc, prośmy Boga o pomoc, aby On naszym stróżem był, od złych czartów nas obronił,
którzy najlepiej w ciemności używają swej chytrości.
Wacław z Szamotuł, widok nutowy utworu „Modlitwa, gdy dziadki spać idą”, idn.org.pl, CC BY 3.0 (ilustracja); Wacław z Szamotuł, „Modlitwa, gdy dziadki spać idą”, XVI w., online-skills, CC BY 3.0.
Sebastian z Felsztyna (Felsztyński) uważany był w renesansie za jednego z najważniejszych kompozytorów polskich. Wychowywał się w rodzinie szlacheckiej Herburtów, która zauważyła jego potencjał i zapewniła mu ukończenie Akademii Krakowskiej. Artysta, znany za granicą jako Sebastian Herburt, był założycielem szkoły muzycznej w Sanoku.
Do mistrzów naszej muzyki „złotego wieku“ w epoce Jagiellonów należą: Sebastjan z Felsztyna Felsztyński znakomity nauczyciel teoretyk i kompozytor. Z bogatej twórczości jego ocalały tylko trzy kompozycje: „Prosa ad Rorate tempore Paschali“ (wyd. X. Dr. J. Surzyński w „Monumenta musices sacrae in Polonia“ 1887) graduale „Alleluia Felix es Virgo Maria“ i „Alleluia ad Rorate“; zaginęły natomiast drukowane u Victora w Krakowie w r. 1522 „Aliquot hymni ecclesiastici“. Zachowane kompozycje Felsztyńskiego świadczą o wpływie muzyki niderlandzkiej i niemieckiej.
(…)
Odłogiem leżąca u nas literatura teoretyczna ożywia się w połowie XVI. wieku. Sebastjan Felsztyński wydaje prócz podręczników o akcentach kościelnych traktaty poświęcone zagadnieniom śpiewu liturgicznego „Opusculum musicae choralis“ i skomplikowanym zagadnieniom muzyki wielogłosowej figuralnej „Opusculum musicae mensuralis“ (…)
Źródło: http://www.gutenberg.czyz.org/word,60842
Szczególnie wyraziste są rozbudowane melizmaty na słowie „Alleluia”, nadające utworowi uroczysty i podniosły charakter. Bogactwo współbrzmień powstających ze współdziałania głosów podkreśla sakralny wymiar kompozycji i wpisuje ją w estetykę renesansowej muzyki kościelnej, opartej na harmonijnej równowadze i brzmieniowej pełni.
RMRfQEBkWe8TR
Utwór Alleluia. Felix Es, Sacra Virgo Maria Sebastiana z Felsztyna w wykonaniu Zespołu Męskiego Gregorianum w składzie: Robert Lawaty (kontratenor), Jacek Iwaszko (tenor), Tomasz Gozdek (baryton), Martin M. Sobczyk (baryton), Leszek Kubiak (bas), Jan Kurek (bas). Dyrygent: Berenika Jozajtis. Jest to utwór czterogłosowy, a cappella, z licznymi melizmatami, utrzymany w żywym tempie.
Utwór Alleluia. Felix Es, Sacra Virgo Maria Sebastiana z Felsztyna w wykonaniu Zespołu Męskiego Gregorianum w składzie: Robert Lawaty (kontratenor), Jacek Iwaszko (tenor), Tomasz Gozdek (baryton), Martin M. Sobczyk (baryton), Leszek Kubiak (bas), Jan Kurek (bas). Dyrygent: Berenika Jozajtis. Jest to utwór czterogłosowy, a cappella, z licznymi melizmatami, utrzymany w żywym tempie.
Sebastian z Felsztyna, Alleluia. Felix Es, Sacra Virgo Maria, online-skills, CC BY 3.0.
Sebastian z Felsztyna, Alleluia. Felix Es, Sacra Virgo Maria, online-skills, CC BY 3.0.
Utwór Alleluia. Felix Es, Sacra Virgo Maria Sebastiana z Felsztyna w wykonaniu Zespołu Męskiego Gregorianum w składzie: Robert Lawaty (kontratenor), Jacek Iwaszko (tenor), Tomasz Gozdek (baryton), Martin M. Sobczyk (baryton), Leszek Kubiak (bas), Jan Kurek (bas). Dyrygent: Berenika Jozajtis. Jest to utwór czterogłosowy, a cappella, z licznymi melizmatami, utrzymany w żywym tempie.
Marcin ze Lwowa (Leopolita), prawdopodobnie ukończył Akademię Krakowską, chociaż niektóre źródła mówią o pobieraniu przez niego nauk od Sebastiana Felsztyńskiego. Był nadwornym kompozytorem i organistą króla Zygmunta Augusta, a także członkiem Kapeli Rorantysyów, zrezygnował jednak z posady i resztę życia spędził we Lwowie. Uważany jest za jednego z czołowych twórców muzyki kościelnej, charakteryzującej się bogatą polifonią franko‑flamandzką.
Drugą potężną indywidualnością w naszej muzyce XVI. W. jest Marcin Lwowczyk Leopolita ze Lwowa (1540—1589). Według znanego dzieła Szym. Starowolskiego „Hekatontas“ miał być Leopolita uczniem Seb. Felsztyńskiego. Tylko część jego bogatej twórczości zachowała się: trzy msze pięciogłosowe „Missa: paschalis Rorate De resurrectione“ i cztery motety również pięciogłosowe. Cykl pieśni kościelnych na cały rok (totius anni cantus ecclesiast) zachowany w tabulaturze Tow. Muz. W Warszawie Nr 220 bezimiennie uważa Dr Z. Jachimecki za dzieło Leopolity.
Źródło: http://www.gutenberg.czyz.org/word,60842
„Missa Paschalis: Kyrie” Marcina Leopolity ukazuje kunszt renesansowej polifonii w pełni dojrzałej formie. Utwór opiera się na rozbudowanej strukturze wielogłosowej, w której poszczególne partie prowadzone są w sposób względnie niezależny, tworząc gęstą i bogatą fakturę kontrapunktyczną.
Istotnym elementem konstrukcji są imitacje – motywy podejmowane kolejno przez różne głosy, co nadaje kompozycji spójność i wewnętrzną logikę. Przenikanie się linii melodycznych buduje brzmienie pełne, a zarazem uporządkowane, typowe dla renesansowego idiomu mszy. Całość utrzymana jest w tonie powagi i dostojności, które podkreślają liturgiczny charakter części Kyrie oraz jej modlitewną, skupioną ekspresję.
RGem2ebA1TnyE
Ilustracja interaktywna przedstawia widok nutowy utworu „Missa Paschalis, Kyrie”. Po zaznaczeniu kursorem myszy krótki opis utworu oraz odtworzony utwór muzyczny „Missa Paschalis”, „Kyrie”, autorstwa Marcina Leopolity. Utwór Kyrie w wykonaniu zespołu Il Canto to pięciogłosowa msza na sopran, alt, dwa tenory i bas wykonywana a cappella. Nastrój utworu jest kontemplacyjny, tempo umiarkowane, brak dużych zróżnicowań dynamicznych.
Ilustracja interaktywna przedstawia widok nutowy utworu „Missa Paschalis, Kyrie”. Po zaznaczeniu kursorem myszy krótki opis utworu oraz odtworzony utwór muzyczny „Missa Paschalis”, „Kyrie”, autorstwa Marcina Leopolity. Utwór Kyrie w wykonaniu zespołu Il Canto to pięciogłosowa msza na sopran, alt, dwa tenory i bas wykonywana a cappella. Nastrój utworu jest kontemplacyjny, tempo umiarkowane, brak dużych zróżnicowań dynamicznych.
Marcin Leopolita, widok nutowy utworu „Missa Paschalis, Kyrie”, biblioteka2.caecilianum.eu, CC BY 3.0 (ilustracja); Marcin Leopolita, „Missa Paschalis, Kyrie”, XVI w, online-skills, CC BY 3.0.
Mikołaj Gomółka był mieszczaninem, dorastał w gronie paziów króla Zygmunta Augusta, co umożliwiło mu rozpoczęcie nauki u jednego z królewskich instrumentalistów. Pełnił funkcję nadwornego muzyka na dworze kanclerza Jana Zamoyskiego. Jego najbardziej znane i jedyne zachowane do dzisiaj dzieło to Melodie na psałterz polski, skomponowane do poetyckiego tłumaczenia biblijnych psalmów, którego autorem był Jan Kochanowski.
Największą popularność wśród kompozytorów XVI. wieku zdobył Mikołaj Gomółka († 1609) mistrz czterogłosowych psalmów do przekładu J. Kochanowskiego (1580 Kraków drukarnia Łazarza). Odznaczają się one prostotą formy są „łacniuchno uczynione dla naszych prostych domaków“ jak mówi sam kompozytor w wierszu dedykacyjnym wystosowanym do biskupa krakowskiego Piotra Myszkowskiego; dalszą ich cechą jest polot melodji liryzm i głęboka uczuciowość; nieraz potrącają o nutę pieśni ludowej a nawet i rytmy taneczne. W związku ze starannem traktowaniem tekstu pozostają rysy ilustracyjno–programowe.
Źródło: http://www.gutenberg.czyz.org/word,60842
„Kleszczmy rękoma” Mikołaja Gomółki wyróżnia się radosnym, niemal tanecznym charakterem, osiągniętym dzięki żywemu rytmowi i wyraźnie zaznaczonemu metrum. Ruch melodyczny jest energiczny, a regularność fraz podkreśla dynamikę i pogodny nastrój kompozycji. Muzyka pozostaje w ścisłym związku z tekstem psalmu, opracowanym sylabicznie – jednej sylabie odpowiada jedna nuta, co zapewnia przejrzystość i zrozumiałość słowa. Faktura homofoniczna, oparta na zgodnym prowadzeniu głosów, sprzyja wspólnemu wykonaniu i wzmacnia wspólnotowy wymiar śpiewu. Prostota środków kompozytorskich łączy się tu z wyrazistą ekspresją, charakterystyczną dla renesansowych opracowań psalmowych.
RdvvBjhQwwbt3
Ilustracja interaktywna przedstawia stronę tytułową Melodii na Psałterz polski Mikołaja Gomółki. Po zaznaczeniu kursorem myszy widoczny jest krótki opis utworu oraz odtwarzany utwór muzyczny „Kleszczmy rękoma”, autorstwa Mikołaja Gomółki. Utwór jest wykonywany przez flety proste oraz czterogłosowy mieszany zespół wokalny. Psalm ma taneczny charakter i umiarkowane tempo. Brak różnic dynamicznych.
Ilustracja interaktywna przedstawia stronę tytułową Melodii na Psałterz polski Mikołaja Gomółki. Po zaznaczeniu kursorem myszy widoczny jest krótki opis utworu oraz odtwarzany utwór muzyczny „Kleszczmy rękoma”, autorstwa Mikołaja Gomółki. Utwór jest wykonywany przez flety proste oraz czterogłosowy mieszany zespół wokalny. Psalm ma taneczny charakter i umiarkowane tempo. Brak różnic dynamicznych.
Strona tytułowa Melodii na Psałterz polski Mikołaja Gomółki, wikimedia.org, domena publiczna (ilustracja); Mikołaj Gomółka, „Kleszczmy rękoma”, XVI w, online-skills, CC BY 3.0.
Polecenie 2
Zapoznaj się z tekstem źródłowym. Opisz polską kulturę muzyczną renesansu.
Muzycy polscy przybywali na dwór królewski z różnych stron kraju, kształcili się tu od dzieciństwa lub byli angażowani jako dojrzali artyści. (…) Muzycy obcy bądź byli przyjmowani na stałe, bądź też występowali gościnnie łub okazjonalnie. Ważną funkcję przy dworze sprawował kompozytor (tzw. compositor cantus), który był nie tylko twórcą muzyki, lecz także często nauczycielem, kopistą nut, kierownikiem chóru, a być może spełniał jeszcze inne obowiązki. (…) Funkcje dydaktyczne, które stawiały muzyka na pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych, pełnili doświadczeni muzycy, przy czym w każdej grupie muzyków, czy to śpiewaków czy instrumentalistów (…) kształcono grupę chłopców. Funkcje muzyki na dworze królewskim były zatem wielorakie, przede wszystkim użytkowe (reprezentacyjne, liturgiczne, wojenne, myśliwskie, taneczne, biesiadne) i – rzadziej – artystyczne. W okresie panowania ostatnich Jagiellonów liczba muzyków dworskich stopniowo wzrastała; pojawiło się (…) ważne stanowisko kompozytora dworskiego. Repertuar muzyczny dworu Jagiellonów, obszerny i urozmaicony, zawierał utwory kompozytorów polskich i obcych; obejmował kompozycje różnych gatunków stwarzając szerokie możliwości wykonawcze: wokalne a cappella, wokalno‑instrumentalne, instrumentalne, solowe i zespołowe. Przyjmuje się, że z początkiem XVI w., za czasów królów: Jana Olbrachta i Aleksandra Jagiellończyka, uprawiano na dworze przede wszystkim muzykę wojskową i komnatową, jednakże obecność Heinricha Fincka, który przebywał w Polsce przez wiele lat i służył na dworze Jana Olbrachta oraz Aleksandra i jego żony Heleny, świadczy, że na tych dworach nie stroniono od muzyki bardziej kunsztownej. (…). Zygmunt Stary zatrudniał na swym dworze, prócz zespołu wojskowego – w tym kapeli janczarskiej – i wokalnego o charakterze kościelnym, pojedynczych muzyków: flecistów, lutnistów, harfistów, bandurzystów, a także organistów i klawicymbalistów. Własnymi dworzanami‑muzykami dysponowała królowa Bona; rekrutowali się oni nie tylko z przybyłych z królową Włochów, lecz także z miejscowych muzyków Polaków. Król Zygmunt August sam zajmował się organizacją muzyki dworskiej i decydował o doborze muzyków według własnych upodobań. Te zaś były bardzo różnorodne, gdyż obok wybitnych wirtuozów i kompozytorów, zapraszał na swój dwór także wędrownych muzykantów, niedźwiedników i wesołków. (…) (…) W latach 1507‑1572 za Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta przewinęło się przez dwór królewski z pewnością kilkuset muzyków; w aktach dworu zanotowano ich przeszło dwustu, wśród nich właściwie wszyscy liczący się w owym czasie muzycy i kompozytorzy. Po wygaśnięciu dynastii Jagiellonów organizacja życia muzycznego na dworze królewskim nie uległa prawdopodobnie większym zmianom. Za czasów Stefana Batorego na dworze pracowało około 40 muzyków (…). Zasadnicze zmiany w charakterze i organizacji muzyki dworskiej zaszły za panowania Zygmunta III Wazy. Przejął on muzyków dworu Stefana Batorego i w miarę potrzeby zespół uzupełniał. W 1592 r., po śmierci marszałka koronnego Andrzeja Opalińskiego, który opiekował się muzyką dworską, wydano nową instrukcję, z której dowiadujemy się m. in. o składzie muzyki dworskiej. Jej gruntowna reorganizacja nastąpiła w 1595 r. i związana była zapewne z przekształceniami w zakresie praktyki wykonawczej, mianowicie ze stworzeniem stałego zespołu wokalno‑instrumentalnego oraz ze zmianami repertuaru, m. in. z rozpowszechnieniem się muzyki scenicznej. Począwszy od lat dziewięćdziesiątych XVI w. do świeckiego repertuaru dworskiego włączono widowiska baletowe. Zygmunt III dbał o oprawę muzyczną swego dworu a jego zespół uzyskał sławę europejską. (…)
Źródło: Katarzyna Morawska, Renesans 1500–1600, Historia muzyki polskiej, pod red. Stefana Sutkowskiego, Tom 2, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2014
RP5hyt2ONeV7z
Wykonaj zadanie zgodnie z poleceniem.
Zwróć uwagę na różnorodność funkcji, jakie pełniła muzyka na dworze królewskim – od liturgicznych, przez reprezentacyjne i rozrywkowe, aż po edukacyjne. Zastanów się, co to mówi o roli muzyki w społeczeństwie renesansowym. Poszukaj informacji o roli kompozytora i muzyków w strukturze dworu – kim byli, jakie mieli obowiązki, z jakich kręgów pochodzili. Wskaż różnice między muzykami polskimi a zagranicznymi. Zauważ, jak zmieniała się organizacja muzyki dworskiej od czasów Jagiellonów po Zygmunta III Wazę – w opisie uwzględnij ewolucję zespołów muzycznych, rozwój repertuaru oraz wzrost prestiżu zespołów królewskich. Dobrze będzie, jeśli w swojej odpowiedzi połączysz fakty z interpretacją – spróbuj odpowiedzieć, dlaczego polska kultura muzyczna renesansu rozwijała się właśnie w taki sposób.
bg‑yellow
Podsumowanie
Muzyka polskiego renesansu rozwijała się w ścisłym związku z działalnością dworu królewskiego. Władcy pełnili funkcję mecenasów, tworząc warunki do rozwoju kapel i zespołów wokalno‑instrumentalnych. Repertuar obejmował zarówno utwory sakralne, jak i świeckie, co świadczy o wszechstronności życia muzycznego. Istotną rolę odgrywali kompozytorzy dworscy, którzy łączyli funkcje twórcze, pedagogiczne i organizacyjne. W twórczości kompozytorów widoczne są wpływy szkoły niderlandzkiej, tradycji rzymskiej oraz reformacji. Jednocześnie kształtował się styl narodowy, oparty na języku polskim i rodzimych tekstach. Muzyka pełniła funkcje reprezentacyjne, liturgiczne, wojskowe i rozrywkowe. Zmiany polityczne i przeniesienie dworu do Warszawy wpłynęły na reorganizację życia muzycznego. Polska kultura muzyczna XVI wieku była zatem częścią europejskiej wspólnoty artystycznej, a zarazem ważnym elementem budowania tożsamości państwowej.
bg‑yellow
Bibliografia
Katarzyna Morawska, Renesans 1500–1600, Historia muzyki polskiej, pod red. Stefana Sutkowskiego, Tom 2, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2014
Józef Chomiński, Krystyna Wilkowska‑Chomińska, Historia muzyki, PWM Warszawa 1989.
http://www.gutenberg.czyz.org/word,60842
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Aliquam maximus, odio vel iaculis lobortis, est leo cursus nulla, at ornare elit ante non sem.
Chorał protestancki
Chorał protestancki
oficjalne pieśni i hymny niemieckiego Kościoła protestanckiego (ewangelickiego); od XVI w. wykonywane przez wiernych w czasie nabożeństw w językach narodowych.
Polifonia
Polifonia
rodzaj faktury wynikający z występowania w utworze kilku niezależnych, lecz skoordynowanych ze sobą linii melodycznych, w przeciwieństwie do homofonii; także technika kompozytorska polegająca na prowadzeniu, zgodnie z regułami kontrapunktu, jednocześnie 2 lub więcej linii melodycznych.
A cappella
A cappella
śpiew bez akompaniamentu instrumentów, rodzaj muzyki przeznaczonej do wykonania wyłącznie chórowego.
