Ilustracja interaktywna

RTQnmwFkJDMqP
Ilustracja interaktywna przedstawia posąg stojącego mężczyzny. Rzeźba zrobiona jest z białego marmuru. Mężczyzna jest nagi, atletycznie zbudowany. Ma pociągłą twarz, krótkie, kręcone włosy. Prawą rękę ma opuszczoną, lewą zgiętą w łokciu i wyciągniętą przed siebie. Na ilustracji znajdują się dwie skrzyżowane linie z napisami: teso, rilassato. Opis punktów znajdujących się na ilustracji: 1.
W V wieku p.n.e., w sztuce okresu klasycznego, rzeźbiarze greccy komponowali postacie ludzkie tak, aby patrząc na nie widz mógł wyczuwać tkwiący w nich jakby uśpiony potencjał ruchu, wewnętrzną dynamikę. Ten sposób kształtowania był diametralnie różny od sposobu wykonania kolosów stojących przy pylonach świątyń egipskich, gdzie postacie faraonów zastygłe są w trwałym, wiecznym bezruchu. Rzeźbiarz grecki potrafił osiągnąć efekt odwrotny przez niezwykle staranne modelowanie, oparte na znajomości anatomii ciała ludzkiego i obserwacji człowieka w ruchu, a dzięki atletyce – gry mięśni w chwili największego napięcia […]
Artyści greccy dokonywali świadomego wyboru form najbardziej typowych i właśnie tworząc typowy obraz człowieka – młodego atlety, pięknej kobiety czy pięknej bogini – tworzyli sztukę na wskroś realistyczną. Zresztą oni sami w sztuce najbardziej cenili realizm.
Źródło: Kazimierz Michałowski, Jak Grecy tworzyli sztukę, Warszawa 1986, s. 86–87., 2.
Kanon Polikleta polegał na zasadach matematycznych. Jak w świątyni doryckiej wielkością stałą, modulusem, który niejako był regulatorem proporcji budowli, stała się szerokość tryglifu, tak w kanonie Polikleta tą najmniejszą, stałą miarą‑modulem całej kompozycji była szerokość palca. Typowe, według artysty, proporcje ciała ludzkiego – oparte na wielokrotności modułu – przedstawiały się następująco: stopa stanowiła 1/6 część wysokości ciała, głowa 1/8, twarz i długość dłoni od przegubu 1/10. W ramach antropometrycznej podstawy kanonu przeprowadził Poliklet tzw. klasyczną ponderację ciała ludzkiego, tj. kontrapost […].
Zasada ponderacji ciała (co inaczej możemy określić – jego równowagi) polegała na następującym rozwiązaniu: postać wspiera się np. na prawej nodze, lewa – przesunięta nieznacznie ku tyłowi – dotyka podstawy tylko końcami palców. W ten sposób prawie cały ciężar ciała spoczywa na nodze prawej. W konsekwencji w torsie zaznacza się esowata linia, będąca wynikiem swobodnego ciążenia korpusu. […] Obciążonej prawej nodze odpowiada swobodnie opuszczona wzdłuż ciała prawa ręka, natomiast lewa ręka, zgięta w łokciu, dźwiga przedmiot. W ten sposób dokonuje się w rzeźbie pewna równowaga sił: pracuje prawa noga i lewa ręka, odpoczywa lewa noga i prawa ręka.
Źródło: Kazimierz Michałowski, Jak Grecy tworzyli sztukę, Warszawa 1986, s. 102–103., 3.
Człowiek w sztuce greckiej jest istotą żywą, stojącą przed nami na ziemi, poddaną fizycznym prawom, poruszającą się w sposób naturalny, istniejącą w trójwymiarowej przestrzeni. Artyści greccy osiągnęli mistrzowską umiejętność przedstawiania ludzi w gwałtownym ruchu, ludzi przeżywających dramatyczne wydarzenia, ludzi, których myśli i uczucia są nam w sposób przekonywający pokazane w ich ruchach i wyrazie twarzy. Grecy umieli przedstawiać także ludzi w skupieniu; zarówno ludzi walczących, jak pogrążonych w myślach; piękne nagie kobiety i gimnastykujących się sportowców; wodzów i filozofów; bogów i atletów; bohaterów i ich kochanki; dzieci i zwierzęta. Greccy malarze i rzeźbiarze nie tylko osiągnęli doskonałość w odtwarzaniu człowieka i natury, lecz wykształcili także wiele różnorodnych koncepcji artystycznych – w obrębie humanistycznego ideału harmonijnego i naturalnego piękna […].
Źródło: Jan Białostocki, Sztuka cenniejsza niż złoto. Opowieść o sztuce europejskiej naszej ery, Warszawa 1991, t. 1, s. 32–33., 4.
Rodzaj dzieł, jakie często zamawiano u artystów, sprzyjał doskonaleniu ich wiedzy o ciele ludzkim w akcji. Świątynia, taka jak w Olimpii, otoczona była poświęconymi bogom posągami zwycięskich atletów. Może to nam się wydawać dziwnym obyczajem, gdyż niezależnie od popularności naszych mistrzów sportu, nie spodziewamy się po nich, by zamawiali swe portrety i zanosili do kościoła w podzięce za zwycięstwo w ostatnim meczu. Ale wielkie sportowe zloty Greków, z których igrzyska olimpijskie były oczywiście najsłynniejsze, zupełnie różniły się od naszych współczesnych zawodów. Znacznie silniej wiązały się z wierzeniami religijnymi i rytuałami. Ci, którzy brali w nich udział, nie byli sportowcami – czy to amatorami, czy zawodowcami – ale członkami wybitnych greckich rodzin, a na zwycięzcę w tych igrzyskach patrzono z podziwem, jak na kogoś, kto z woli bogów stał się niezwyciężony. Igrzyska organizowano pierwotnie po to, by zobaczyć, na kogo spadło błogosławieństwo zwycięstwa. Aby upamiętnić i może uwiecznić oznaki boskiej łaski, zwycięzcy zamawiali swoje posągi u najbardziej renomowanych artystów epoki.
Źródło: Ernst H. Gombrich, O sztuce, przeł. Monika Dolińska et al., Warszawa 1997, s. 89.
Poliklet, Doryforos, IV wiek p.n.e. (kopia rzymska z I wieku p.n.e.) + schemat kontrapostu (rilassato – spoczynek, odprężenie, rozluźnienie, teso – napięcie, główny ciężar)
Źródło: Wikimedia Commons, Marie-Lan Nguyen image;Paolo Villa diagrams with transparent background, up draw and write example of ContrappostoDoryphoros from Pompeii (anonymous roman copy after Polykleitos, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.

Galeria rzeźb

RJd2Czb1ia9Ho
Prezentacja.
Dla zainteresowanych

Architektura sakralna na obszarze Grecji właściwej i Jonii - mapa interaktywna

RPXXK2OBT58T4
Mapa interaktywna przedstawiająca architekturę sakralną na obszarze Grecji właściwej i Jonii. Na mapie w kolorze białym zaznaczone zostały morza, natomiast lądy noszą kolor szarości. Miasta zaznaczono czarnymi kropkami oraz podpisano czarną czcionką. Morza, których litery są większe, podpisano kolorem niebieskim. U dołu mapy dołączona została legenda. Czerwoną połową kropki oznaczono świątynie doryckie, niebieską kropką świątynie jońskie, zielonym trapezem świątynie korynckie i żółtą kropką z pustym środkiem budowle w kształcie rotundy. Z prawej strony mapy znajduje się panel boczny, na którym po kliknięciu na dany element wyświetlają się informacje dodatkowe. Po kliknięciu na tekst: Świątynie zbudowane w porządku doryckim wyświetla się informacja dodatkowa: Do świątyń zbudowanych w porządku doryckim zaliczamy między innymi: Pod informacją wyświetlają się trzy fotografie. 1. Fotografia przedstawia ruiny dużego budynku opartego na kolumnach do którego prowadzą schody. Budynek jest koloru piaskowego i są wykonywane na nim prace remontowe o czym świadczy rusztowanie umieszczone wewnątrz konstrukcji. Budowla otoczona jest ogrodzeniem przed którym przechadzają się turyści. Tło stanowi jasne, lekko zachmurzone niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Iktinos, Kallikrates (architekci), Wschodnia fasada Partenonu na Akropolu, V w. p.n.e., Ateny, Grecja, źródło: wikimedia.org, CC0 1.0, fot. George E. Koronaios [dostęp: 03.03.2023 r.]. 2. Fotografia przedstawia ruiny budowli świątynnej, której konstrukcja opierała się na kolumnadzie. Budowla się mocno uszkodzona, na górnym fragmencie pięciu kolumn znajdują się kamienne pozostałości po konstrukcji dachowej budowli. Kolumny stoją na kamiennych cokołach – brak jest zachowanej podłogi oraz innych elementów architektonicznych. Tło fotografii stanowi wysoka skała oraz jasne i przejrzyste niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Widok na starożytne ruiny Świątyni Apolla, VI w. p.n.e., Korynt, Grecja, wikimedia.org, CC0 1.0, fot. George E. Koronaios [dostęp: 03.03.2023 r.]. 3. Fotografia przedstawia starożytne ruiny budowli świątynnej poświęconej Zeusowi. Ruiny składają się z ośmiu kolumn w kolorze piasku, na których częściowo leży fragment zachowanej konstrukcji dachowej. Obok ruin świątyni znajdują się pozostałości po innych budowlach. Tło stanowią drzewa oraz jasne bezchmurne niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Widok na starożytne ruiny Świątyni Zeusa, IV w. p.n.e., Nemea, Grecja, wikimedia.org, CC BY‑SA 4.0, fot. Dave Lazarus [dostęp: 03.03.2023 r.]. Po kliknięciu na tekst: Świątynie zbudowane w porządku jońskim wyświetla się informacja dodatkowa: Do świątyń zbudowanych w porządku jońskim zaliczamy między innymi: Pod informacją wyświetlają się trzy fotografie. 1. Fotografia przedstawia ruiny budowli świątynnej poświęcone Herze. Brak jest widocznych charakterystycznych elementów budowli, wszystkie elementy są uszkodzone – zachowały się tylko fundamenty oraz fragmenty kolumnady. W najbliższym otoczeniu ruin jest więcej tego typu zachowanych ruin. Tło fotografii stanowi górzysty krajobraz oraz zachmurzone niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Pozostałości po Herajonie (Świątynia Hery), VI w. p.n.e., Samos, Grecja, źródło: wikimedia.org, CC BY‑SA 4.0, fot. Tomisti [dostęp: 03.03.2023 r.]. 2. Fotografia przedstawia świątynię Ateny Nike, której konstrukcja oparta została na kolumnadzie. Do świątyni prowadzą schody. Budynek jak i schody mają kolor jasnego piasku. Na kolumnadzie oraz konstrukcji dachowej zachowało się wiele detali zdobieniowych – między innymi płaskorzeźby przedstawiających ludzi oraz zwierzęta. Pod fotografią znajduje się podpis: Kallikrates (architekt), Świątynia Ateny Nike na Akropolu, V w. p.n.e., Ateny, Grecja, źródło: wikimedia.org, CC0 1.0, fot. Jebulon [dostęp: 03.03.2023 r.]. 3. Fotografia przedstawia budowlę świątynną, która została poświęcona perskiemu bogu Mitrze. Budowla konstrukcyjne została oparta o kolumnadę stojącą na wysokiej podłodze. Budowla została zbudowana z szarego kamienia. Tło fotografii stanowi niebieskie bezchmurne niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Świątynia przypuszczalnie poświęcona perskiej bogini Mitry, około I w. n.e., Garni, Armenia, źródło: wikimedia.org, CC BY 2.0, fot. Carole Raddato [dostęp: 03.03.2023 r.] Po kliknięciu na tekst: Świątynie zbudowane w porządku korynckim wyświetla się informacja dodatkowa: Do świątyń zbudowanych w porządku korynckim zaliczamy między innymi: Pod informacją wyświetlają się dwie fotografie. 1. Fotografia przedstawia pozostałości po budowli świątynnej poświęconej Zeusowi Lespinosowi, które znajdują się w górzystej okolicy. Ruiny budowli to zachowana kolumnada oraz schody prowadzące do nich i fragmenty ścian. Budynek został zbudowany z szarego kamienia. Tło fotografii stanowią drzewa oraz lekko zachmurzone błękitne niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Widok na ruiny Świątyni Zeusa Lespinosa, II w. n.e., Euromus, Turcja źródło: wikimedia.org, CC BY‑SA 4.0 , fot. Carole Raddato [dostęp: 03.03.2023 r.]. 2. Fotografia przedstawia pozostałości po świątyni Zeusa Olimpijskiego, której konstrukcja została oparta o kolumnadę wykonaną w porządku korynckim. Świątynia zachowała się tylko częściowo – kolumnada, fragment konstrukcji dachowej, wysoka podłoga. Obok ruin świątyni biegną ścieżki, po których przechadzają się ludzie. Tło fotografii stanowi lekko zachmurzone błękitne niebo. Pod fotografią znajduje się podpis: Ruiny Świątyni Zeusa Olimpijskiego, II w. n.e. (zakończenie budowy), Ateny, Grecja, źródło: wikimedia.org, CC BY‑SA 2.5, fot. Andreas Trepte [dostęp: 03.03.2023 r.].
Architektura sakralna na obszarze Grecji właściwej i Jonii
Źródło: online-skills, Architektura sakralna na obszarze Grecji właściwej i Jonii, ilustracja, licencja: CC BY 3.0.

Słownik

kanon
kanon

(łac. canon – prawidło, przepis < gr. kanón – pręt, miara, wzorzec) – reguła, norma; w sztukach plastycznych zasada kompozycyjna dotyczącą głównie obrazowania człowieka; kanon grecki (Polikleta i Lizypa) wynikał z przeświadczenia, że piękno formy i harmonia proporcji ciała ludzkiego zależą od matematycznego stosunku części do całości

kontrapost
kontrapost

(wł. contrapposto – przeciwieństwo, kontrast < łac. contraponere – przeciwstawić, od ponere – ustawić, położyć) – zasada kompozycyjna w plastyce, głównie rzeźbie, polegająca na takim ustawieniu postaci, aby ciężar jej ciała spoczywał na jednej nodze, a esowate wygięcie tułowia i przeciwstawny ruch rąk równoważyły układ całości

ponderacja
ponderacja

(łac. ponderāre – ważyć, od pondus – ciężar) – zasada równowagi (wyważenie; por. kontrapost)

pylony
pylony

(gr. pylón – portal, przedsionek, brama) – w architekturze starożytnego Wschodu (zwłaszcza Egiptu) masywne narożne budowle o charakterze wieży stojące po obu stronach głównego wejścia do pałacu lub świątyni; por. propyleje

rilassato
rilassato

(wł.) spoczynek, rozluźnienie, odprężenie

teso
teso

(wł. czytaj: tezo) napięcie, główny ciężar

tryglif
tryglif

(gr. triglyphos – trójwrąb) – element fryzu świątyni w porządku doryckim, prostokątna płyta ozdobiona trzema pionowymi żłobieniami, umieszczana naprzemiennie z metopami, lecz zawsze w narożach fryzu, na osi kolumn i symetrycznie między kolumnami; szerokość tryglifu była w świątyni greckiej wielkością stałą, podstawowym modułem, regulatorem proporcji całej budowli