Anna Kamieńska Książka nad książkami

R5zcXvfVhg8Yi1

Ilustracja przedstawia hebrajskie zwoje papieru. Są one ułożone na półkach w rzędzie.

Przedtem nie było nic. Jak wyobrazić sobie: przedtem? Jak wyobrazić sobie NIC? Dla nas Nic jest zawsze jeszcze czymś. Może we śnie, gdy zasypiamy, moglibyśmy to lepiej zrozumieć. Ale wtedy właśnie jest tak, jakby nas nie było. NIC jest dziwne. Ale jeszcze bardziej dziwne jest to, że coś JEST, że coś zaczyna BYĆ. Nie było liścia i jest liść. Nie było domu i jest dom. Nie było dziecka i jest dziecko. Człowiek się dziwi. Ale tylko dzieci, które pytają o wszystko, potrafią się naprawdę dziwić, dziwić się temu, że coś JEST. Tak więc zaczyna się Biblia. Takimi słowami się zaczyna: NA POCZĄTKU STWORZYŁ BÓG NIEBO I ZIEMIĘ.

kamienska1 Źródło: Anna Kamieńska, Książka nad książkami, Warszawa 2000, s. 11.

Michał Pater Wykład Pisma Świętego Starego Testamentu

Uważna lektura Księgi PoczątkówPoczątkówKsięgi Początków nasuwa wielu uczonym wniosek, że istnieją w niej dwa opowiadania o stworzeniu świata i człowieka, pochodzące z dwóch różnych źródeł. Wprawdzie opowiadanie pierwsze mówi o całym widzialnym wszechświecie, drugie zaś zajmuje się prawie wyłącznie człowiekiem i jego ziemskim rajem, jednakże pierwsze również mówi o człowieku (1, 26‑30), a drugie wzmiankuje też rośliny (2, 4b‑5) i zwierzęta (2, 19).

Gdy idzie o samych ludzi, to rozdział drugi GenesisGenesisGenesis opowiada o stworzeniu pierwszej pary ludzkiej, natomiast rozdział pierwszy mówi o stworzeniu ludzi (obu płci).

Są jeszcze dalsze różnice między obu opowiadaniami o stworzeniu. Może najbardziej charakterystyczna jest ich odmienna koncepcja kosmogoniczna. Według Gn 1 prapierwiastkiem świata jest woda (chaos praoceanu), podczas gdy w Gn 2 spotykamy się z ziemią, ściślej z ziemską pustynią, na której „raj” stanowi jakoby wyjątkową oazę.

Pater Źródło: Michał Pater, Wykład Pisma Świętego Starego Testamentu, Poznań - Warszawa 1978, s. 175.

Anna Kamieńska Na progu słowa

Biblijny opis stworzenia jest przede wszystkim teologiczną rozprawą, summą wiedzy o Bogu Izraela. Rzuca się w oczy przede wszystkim to, że Bóg ten jest jeden – to podstawa teologii biblijnej. Nie jak w kosmogoniach babilońskich i syryjskich, gdzie świat powstaje w wyniku walki i rzezi pomiędzy bogami.

Opis początku nie ma cech mitu. Opis ten w porównaniu do innych wschodnich obrazów stworzenia jest maksymalnie odmitologizowany. Czy wobec tego może być traktowany jako traktat naukowy? Tylko tyle, o ile odbija wyobrażenia i pojęcia swoich autorów i ich środowiska, pojęcie swego czasu. […] Natchniony charakter Pisma Świętego nie oznacza wcale tego, że Bóg prowadzi w wypowiedzi rękę pisarza czy dyktuje mu słowa. Bóg wypowiada się w Księdze głęboko ludzkiej. Nie pozbawia autorów Biblii ich mentalności, ich pojęć, ich kultury, w której funkcjonują określone sposoby i rodzaje literackie. Bóg wchodzi w sferę ludzkiego słowa. I to jest właśnie w Biblii wielkie.

Opis stworzenia jest to rozpowszechniony w kulturze starożytnej poemat czy traktat kosmogoniczny. Trzeba go rozumieć w jego specyfice poetyckiej. Dosłownie – jako potężną wizję, ale także rozumieć jako poezję w całej złożoności jej warstw znaczeniowych. […] Teologia chrześcijańska stworzyła zasady egzegezy biblijnej, posługując się kryterium rodzaju literackiego i uściślając pojęcie natchnienia.

Bereszit bara Elohim et haszamain we et haavec.

Chcę tu pokazać ważność języka. Nie o to chodzi, aby wszyscy nauczyli się języka hebrajskiego. Ale aby uczulić słuchaczy na słowa, ich znaczenie, barwę, ich wagę pojmowana dosłownie. Język jest święty – laszon kodesz – to znaczy, że słowa same wołają do nas: Kto ma uszy do słuchania, niechaj słucha.

1 Źródło: Anna Kamieńska, Na progu słowa, Poznań 1988, s. 100.

Rdz 1, 1–31; 2, 1–4

1. 1 Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię. 2 Ziemia zaś była bezładem i pustkowiem: ciemność była nad powierzchnią bezmiaru wód, a Duch Boży unosił się nad wodami.
3 Wtedy Bóg rzekł: «Niechaj się stanie światłość!» I stała się światłość. 4 Bóg widząc, że światłość jest dobra, oddzielił ją od ciemności. 5 I nazwał Bóg światłość dniem, a ciemność nazwał nocą. I tak upłynął wieczór i poranek - dzień pierwszy.

6 A potem Bóg rzekł: «Niechaj powstanie sklepienie w środku wód i niechaj ono oddzieli jedne wody od drugich!» 7 Uczyniwszy to sklepienie, Bóg oddzielił wody pod sklepieniem od wód ponad sklepieniem; a gdy tak się stało, 8 Bóg nazwał to sklepienie niebem. I tak upłynął wieczór i poranek - dzień drugi.

9 A potem Bóg rzekł: «Niechaj zbiorą się wody spod nieba w jedno miejsce i niech się ukaże powierzchnia sucha!» A gdy tak się stało, 10 Bóg nazwał tę suchą powierzchnię ziemią, a zbiorowisko wód nazwał morzem. Bóg widząc, że były dobre, 11 rzekł: «Niechaj ziemia wyda rośliny zielone: trawy dające nasiona, drzewa owocowe rodzące na ziemi według swego gatunku owoce, w których są nasiona». I stało się tak. 12 Ziemia wydała rośliny zielone: trawę dającą nasienie według swego gatunku i drzewa rodzące owoce, w których było nasienie według ich gatunków. A Bóg widział, że były dobre. 13 I tak upłynął wieczór i poranek - dzień trzeci.

14 A potem Bóg rzekł: «Niechaj powstaną ciała niebieskie, świecące na sklepieniu nieba, aby oddzielały dzień od nocy, aby wyznaczały pory roku, dni i lata; 15 aby były ciałami jaśniejącymi na sklepieniu nieba i aby świeciły nad ziemią». I stało się tak. 16 Bóg uczynił dwa duże ciała jaśniejące: większe, aby rządziło dniem, i mniejsze, aby rządziło nocą, oraz gwiazdy. 17 I umieścił je Bóg na sklepieniu nieba, aby świeciły nad ziemią; 18 aby rządziły dniem i nocą i oddzielały światłość od ciemności. A widział Bóg, że były dobre. 19 I tak upłynął wieczór i poranek - dzień czwarty.

20 Potem Bóg rzekł: «Niechaj się zaroją wody od roju istot żywych, a ptactwo niechaj lata nad ziemią, pod sklepieniem nieba!» 21 Tak stworzył Bóg wielkie potwory morskie i wszelkiego rodzaju pływające istoty żywe, którymi zaroiły się wody, oraz wszelkie ptactwo skrzydlate różnego rodzaju. Bóg widząc, że były dobre, 22 pobłogosławił je tymi słowami: «Bądźcie płodne i mnóżcie się, abyście zapełniały wody morskie, a ptactwo niechaj się rozmnaża na ziemi». 23 I tak upłynął wieczór i poranek - dzień piąty.

24 Potem Bóg rzekł: «Niechaj ziemia wyda istoty żywe różnego rodzaju: bydło, zwierzęta pełzające i dzikie zwierzęta według ich rodzajów!» I stało się tak. 25 Bóg uczynił różne rodzaje dzikich zwierząt, bydła i wszelkich zwierząt pełzających po ziemi. I widział Bóg, że były dobre. 26 A wreszcie rzekł Bóg: «Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam. Niech panuje nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym, nad bydłem, nad ziemią i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi!» 27 Stworzył więc Bóg człowieka na swój obraz, na obraz Boży go stworzył: stworzył mężczyznę i niewiastę. 28 Po czym Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię i uczynili ją sobie poddaną; abyście panowali nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi». 29 I rzekł Bóg: «Oto wam daję wszelką roślinę przynoszącą ziarno po całej ziemi i wszelkie drzewo, którego owoc ma w sobie nasienie: dla was będą one pokarmem. 30 A dla wszelkiego zwierzęcia polnego i dla wszelkiego ptactwa w powietrzu, i dla wszystkiego, co się porusza po ziemi i ma w sobie pierwiastek życia, będzie pokarmem wszelka trawa zielona». I stało się tak. 31 A Bóg widział, że wszystko, co uczynił, było bardzo dobre. I tak upłynął wieczór i poranek - dzień szósty.

2. 1 W ten sposób zostały ukończone niebo i ziemia oraz wszystkie jej zastępy [stworzeń].
2 A gdy Bóg ukończył w dniu szóstym swe dzieło, nad którym pracował, odpoczął dnia siódmego po całym swym trudzie, jaki podjął. 3 Wtedy Bóg pobłogosławił ów siódmy dzień i uczynił go świętym; w tym bowiem dniu odpoczął po całej swej pracy, którą wykonał stwarzając.
4 Oto są dzieje początków po stworzeniu nieba i ziemi.

Biblia Źródło: Rdz 1, 1–31; 2, 1–4, [w:] Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, oprac. Zespół Biblistów Polskich z inicjatywy Benedyktynów Tynieckich, Poznań 1980, s. 24–25.

Kazimierz Bukowski Biblia a literatura polska

2. 4 Gdy Pan Bóg uczynił ziemię i niebo, 5 nie było jeszcze żadnego krzewu polnego na ziemi, ani żadna trawa polna jeszcze nie wzeszła – bo Pan Bóg nie zsyłał deszczu na ziemię i nie było człowieka, który by uprawiał ziemię 6 i rów kopał w ziemi, aby w ten sposób nawadniać całą powierzchnię gleby – 7 wtedy to Pan Bóg ulepił człowieka z prochu ziemi i tchnął w jego nozdrza tchnienie życia, wskutek czego stał się człowiek istotą żywą.
8 A zasadziwszy ogród w Eden na wschodzie, Pan Bóg umieścił tam człowieka, którego ulepił. 9 Na rozkaz Pana Boga wyrosły z gleby wszelkie drzewa miłe z wyglądu i smaczny owoc rodzące oraz drzewo życia w środku tego ogrodu i drzewo poznania dobra i zła.
10 Z Edenu zaś wypływała rzeka, aby nawadniać ów ogród, i stamtąd się rozdzielała, dając początek czterem rzekom. […] 18 Potem Pan Bóg rzekł: «Nie jest dobrze, żeby mężczyzna był sam, uczynię mu zatem odpowiednią dla niego pomoc». 19 Ulepiwszy z gleby wszelkie zwierzęta lądowe i wszelkie ptaki powietrzne, Pan Bóg przyprowadził je do mężczyzny, aby przekonać się, jaką on da im nazwę. Każde jednak zwierzę, które określił mężczyzna, otrzymało nazwę „istota żywa”. 20 I tak mężczyzna dał nazwy wszelkiemu bydłu, ptakom powietrznym i wszelkiemu zwierzęciu polnemu, ale nie znalazła się pomoc odpowiednia dla mężczyzny. 21 Wtedy to Pan sprawił, że mężczyzna pogrążył się w głębokim śnie, i gdy spał wyjął jedno z jego żeber, a miejsce to zapełnił ciałem. 22 Po czym Pan Bóg z żebra, które wyjął z mężczyzny, zbudował niewiastę. A gdy ją przyprowadził do mężczyzny, 23 mężczyzna powiedział: «Ta dopiero jest kością z moich kości i ciałem z mego ciała! Ta będzie się zwała niewiastą, bo ta z mężczyzny została wzięta». 24 Dlatego to mężczyzna opuszcza ojca swego i matkę swoją i łączy się ze swą żoną tak ściśle, że stają się jednym ciałem. 25 Chociaż mężczyzna i jego żona byli nadzy, nie odczuwali wobec siebie wstydu.

3 Źródło: Kazimierz Bukowski, Biblia a literatura polska, Poznań 1988, s. 33.