Pod lupą nowej wiedzy

Rothko przez wiele lat dopracowywał znaną później technikę artystyczną, cechującą jego własny, oryginalny styl. Posługiwał się w wielkimi obszarami koloru, nakładanymi na siebie, przenikającymi się i łagodnie przechodzącymi z jednego w drugi. Dojrzała twórczość artysty określana jest mianem mistycznej. Rothko nadał kolorowi rangi sacrum. Dążył do perfekcji malarskiej materii i starał się, by obrazy były oglądane z małej odległości, w odpowiednim oświetleniu.

Oprócz koloru ważnym środkiem wyrazu jego dzieł było światło. Większość obrazów artysty została namalowana cienką warstwą olejnej farby, którą nakładał miękkimi pędzlami. Dodatkowo pigmenty ucierał z innymi, znanymi tylko sobie środkami chemicznymi. Zestawienia kolorów tworzą w jego dziełach silne napięcie, plamy barwne budują nastrój, a kompozycje zwracają uwagę. Nie można mówić o jednolitym oddziaływaniu sztuki Rothki. Wielkoformatowe obrazy przyciągały widza spokojem, ciszą i głębią, innym razem wzbudzały niepokój i 

W pracach abstrakcyjnych nie ma tradycyjnego światła ani modelunku światłocieniowego, który mógłby kształtować dany element. Dzięki obecności jasnych elementów uzyskuje efekt światła, a proces określa się syntezą barwy i światła. Mark Rothko [czytaj: mark rotko], przedstawiciel malarstwa barwnych płaszczyzn (color field painting) [czytaj: kolor fild pejting], kierunku, który rozwinął się w Stanach Zjednoczonych, często swoje dzieła „rozświetlał” kolorem.

Prostokątny obraz o wysokości 209,5 centymetrów i szerokości 125,3 centymetra zawiera trzy główne mniejsze prostokątne formy na jasnym, rozmytym tle.

R1M4JL9NLPCRK

Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Marka Rothko pod tytułem „Nr 37 (czerwony)”. Na pierwszej warstwie ilustracji przedstawiono obraz w oryginalnej postaci. Ukazuje on trzy różnej wielkości prostokąty, o układzie poziomym i rozmytych krawędziach, tworzących jeden duży prostokąt w układzie pionowym, znajdujący się na jasnym, rozmytym tle. Prostokąt znajdujący się na górze jest największy, namalowany został ciemnoróżową farbą w odcieni fuksji. Górna krawędź nie jest ostra i wyraźna, ale rozmyta i postrzępiona. Różowa farba nie jest jednolita, prześwituje spod niej podkład, zwłaszcza w dolnej części prostokąta, gdzie biegnie rozmyta, jasna linia. Środkowy prostokąt jest najwęższy i namalowany został w kolorze jasnoróżowym. Tu również kolor nie jest jednolity. Prostokąt znajdujący się najniżej jest średniej wielkości i namalowany został pomarańczową farbą. Trzy krawędzie są rozmyte i poszarpane. Po prawej stronie ilustracji znajduje się panel boczny z czterema hasłami. Pierwsze hasło to „Postrzępione ślady w górnej części obrazu”. Po kliknięciu w nie, w górnej części obrazu wyświetla się żółty prostokąt, który obejmuje purpurowo - czerwony kształt. Po kliknięciu w niebieskie pole obok hasła, na ekranie wyświetla się następujące tekst: Górny, purpurowo‑czerwony kształt, przez który prześwituje jasny podkład namalowany został prawdopodobnie szczotkowym pędzlem, na co wskazują postrzępione ślady w górnej części. Drugie hasło to „Oddzielenie barw w środkowej części obrazu”. Po kliknięciu w nie, wyświetla się kolejny żółty prostokąt, tym razem niżej. Po kliknięciu w niebieskie pole obok hasła, na ekranie wyświetla się następujące tekst: Pośrodku różowa pozioma belka oddziela dwie duże plamy; w połowie dzieli ją nieregularna, jasna przestrzeń, a u dołu nachodzi na plamę zamieszczona poniżej. Wąsko oddzielone bloki koloru unoszą się na kolorowym podłożu. Ich brzegi są niewyraźne i nieregularne, także gdy Rothko użył spokrewnionych tonów barw. Trzecie hasło to „Dolna część obrazu”. Po kliknięciu w nie, wyświetla się kolejny żółty prostokąt, w dolnej części. Po kliknięciu w niebieskie pole obok hasła, na ekranie wyświetla się następujące tekst: U dołu znajduje się prostokąt o pomarańczowo‑czerwonej barwie, miejscami łączący się z dolną krawędzią obrazu. Czwarte, ostatnie hasło to „Rozmyte krawędzie i prześwitujący podkład”. Po kliknięciu w nie, wyświetla się żółty, wąski prostokąt na prawej krawędzi obrazu, od góry do dołu. Po kliknięciu w niebieskie pole obok hasła, na ekranie wyświetla się następujące tekst: W obrazie nie można zlokalizować konturów plam. Krawędzie są rozmyte, jakby wtapiały się w tło. Ślady pędzla nadają powierzchni strukturę o różnym zagęszczeniu, przez którą delikatnie prześwituje jasny podkład. Dzięki temu kolory nie są płaskie, a cienka warstwa farby sprawia wrażenie laserunku.

Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Marka Rothko pod tytułem „Nr 37 (czerwony)”. Na pierwszej warstwie ilustracji przedstawiono obraz w oryginalnej postaci. Ukazuje on trzy różnej wielkości prostokąty, o układzie poziomym i rozmytych krawędziach, tworzących jeden duży prostokąt w układzie pionowym, znajdujący się na jasnym, rozmytym tle. Prostokąt znajdujący się na górze jest największy, namalowany został ciemnoróżową farbą w odcieni fuksji. Górna krawędź nie jest ostra i wyraźna, ale rozmyta i postrzępiona. Różowa farba nie jest jednolita, prześwituje spod niej podkład, zwłaszcza w dolnej części prostokąta, gdzie biegnie rozmyta, jasna linia. Środkowy prostokąt jest najwęższy i namalowany został w kolorze jasnoróżowym. Tu również kolor nie jest jednolity. Prostokąt znajdujący się najniżej jest średniej wielkości i namalowany został pomarańczową farbą. Trzy krawędzie są rozmyte i poszarpane. Po prawej stronie ilustracji znajduje się panel boczny z czterema hasłami. Pierwsze hasło to „Postrzępione ślady w górnej części obrazu”. Po kliknięciu w nie, w górnej części obrazu wyświetla się żółty prostokąt, który obejmuje purpurowo - czerwony kształt. Po kliknięciu w niebieskie pole obok hasła, na ekranie wyświetla się następujące tekst: Górny, purpurowo‑czerwony kształt, przez który prześwituje jasny podkład namalowany został prawdopodobnie szczotkowym pędzlem, na co wskazują postrzępione ślady w górnej części. Drugie hasło to „Oddzielenie barw w środkowej części obrazu”. Po kliknięciu w nie, wyświetla się kolejny żółty prostokąt, tym razem niżej. Po kliknięciu w niebieskie pole obok hasła, na ekranie wyświetla się następujące tekst: Pośrodku różowa pozioma belka oddziela dwie duże plamy; w połowie dzieli ją nieregularna, jasna przestrzeń, a u dołu nachodzi na plamę zamieszczona poniżej. Wąsko oddzielone bloki koloru unoszą się na kolorowym podłożu. Ich brzegi są niewyraźne i nieregularne, także gdy Rothko użył spokrewnionych tonów barw. Trzecie hasło to „Dolna część obrazu”. Po kliknięciu w nie, wyświetla się kolejny żółty prostokąt, w dolnej części. Po kliknięciu w niebieskie pole obok hasła, na ekranie wyświetla się następujące tekst: U dołu znajduje się prostokąt o pomarańczowo‑czerwonej barwie, miejscami łączący się z dolną krawędzią obrazu. Czwarte, ostatnie hasło to „Rozmyte krawędzie i prześwitujący podkład”. Po kliknięciu w nie, wyświetla się żółty, wąski prostokąt na prawej krawędzi obrazu, od góry do dołu. Po kliknięciu w niebieskie pole obok hasła, na ekranie wyświetla się następujące tekst: W obrazie nie można zlokalizować konturów plam. Krawędzie są rozmyte, jakby wtapiały się w tło. Ślady pędzla nadają powierzchni strukturę o różnym zagęszczeniu, przez którą delikatnie prześwituje jasny podkład. Dzięki temu kolory nie są płaskie, a cienka warstwa farby sprawia wrażenie laserunku.

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D7PMN7H9O

Ilustracja interaktywna przedstawia obraz Marka Rothko pod tytułem „Nr 37 (czerwony)”. Na pierwszej warstwie ilustracji przedstawiono obraz w oryginalnej postaci. Ukazuje on trzy różnej wielkości prostokąty, o układzie poziomym i rozmytych krawędziach, tworzących jeden duży prostokąt w układzie pionowym, znajdujący się na jasnym, rozmytym tle. Prostokąt znajdujący się na górze jest największy, namalowany został ciemnoróżową farbą w odcieni fuksji. Górna krawędź nie jest ostra i wyraźna, ale rozmyta i postrzępiona. Różowa farba nie jest jednolita, prześwituje spod niej podkład, zwłaszcza w dolnej części prostokąta, gdzie biegnie rozmyta, jasna linia. Środkowy prostokąt jest najwęższy i namalowany został w kolorze jasnoróżowym. Tu również kolor nie jest jednolity. Prostokąt znajdujący się najniżej jest średniej wielkości i namalowany został pomarańczową farbą. Trzy krawędzie są rozmyte i poszarpane. Po prawej stronie ilustracji znajduje się panel boczny z czterema hasłami. Pierwsze hasło to „Postrzępione ślady w górnej części obrazu”. Po kliknięciu w nie, w górnej części obrazu wyświetla się żółty prostokąt, który obejmuje purpurowo - czerwony kształt. Po kliknięciu w niebieskie pole obok hasła, na ekranie wyświetla się następujące tekst: Górny, purpurowo‑czerwony kształt, przez który prześwituje jasny podkład namalowany został prawdopodobnie szczotkowym pędzlem, na co wskazują postrzępione ślady w górnej części. Drugie hasło to „Oddzielenie barw w środkowej części obrazu”. Po kliknięciu w nie, wyświetla się kolejny żółty prostokąt, tym razem niżej. Po kliknięciu w niebieskie pole obok hasła, na ekranie wyświetla się następujące tekst: Pośrodku różowa pozioma belka oddziela dwie duże plamy; w połowie dzieli ją nieregularna, jasna przestrzeń, a u dołu nachodzi na plamę zamieszczona poniżej. Wąsko oddzielone bloki koloru unoszą się na kolorowym podłożu. Ich brzegi są niewyraźne i nieregularne, także gdy Rothko użył spokrewnionych tonów barw. Trzecie hasło to „Dolna część obrazu”. Po kliknięciu w nie, wyświetla się kolejny żółty prostokąt, w dolnej części. Po kliknięciu w niebieskie pole obok hasła, na ekranie wyświetla się następujące tekst: U dołu znajduje się prostokąt o pomarańczowo‑czerwonej barwie, miejscami łączący się z dolną krawędzią obrazu. Czwarte, ostatnie hasło to „Rozmyte krawędzie i prześwitujący podkład”. Po kliknięciu w nie, wyświetla się żółty, wąski prostokąt na prawej krawędzi obrazu, od góry do dołu. Po kliknięciu w niebieskie pole obok hasła, na ekranie wyświetla się następujące tekst: W obrazie nie można zlokalizować konturów plam. Krawędzie są rozmyte, jakby wtapiały się w tło. Ślady pędzla nadają powierzchni strukturę o różnym zagęszczeniu, przez którą delikatnie prześwituje jasny podkład. Dzięki temu kolory nie są płaskie, a cienka warstwa farby sprawia wrażenie laserunku.

Od 1957 roku pracownia artysty mieściła się w budynku znajdującego się na rogu Bowery i Prince Street, w nowojorskim Lower East Side. To duże atelier umożliwiło mu pracę z wielkimi rozmiarami płócien, a 54‑letni artysta właśnie otrzymał zlecenie namalowania serii monumentalnych murali do powieszenia na ścianach restauracji Four Seasons na Manhattanie.

R18HMC7KNX36K

Fotografia przedstawia pomieszczenie o szarych ścianach oraz ciemnej posadzce, na której widoczne jest duże podwyższenie przypominające scenę. Pośrodku ustawiono krzesło, a także zawieszono obraz przedstawiający czarne tło oraz prostokąt czerwonej farby. Za nim, na białej ścianie zawieszono inne obrazy w podobnym stylu. W pomieszczeniu po prawej stronie widoczne są wysokie półki z ustawionymi na nich rzeczami, drewniany stół, a także kącik z umywalką. Po lewej stronie znajduje się srebrna lampa i płótna. Z sufitu zwisają szare lampy.

W 1958 roku Restauracja Four Seasons w Budynku Seagram na środkowym Manhattanie zleciła artyście wykonanie wielkoformatowych malowideł abstrakcyjnych. Dla Rothki jest to możliwość artystycznej pogardy dla konsumpcjonizmu i kapitalizmu amerykańskiego i sztuki pop‑artu. Obrazy malarza nigdy nie zawisły w Four Seasons. Wiosną 1960 roku, pracownię malarza odwiedził Werner Haftmann, niemiecki historyk sztuki i dyrektor Documenta w Kassel, by zaproponować artyście pokazanie prac w Europie. Rothko odmówił, odpowiadając: Jeżeli zbudujecie kaplicę i pokajacie się za Holocaust, to może być nawet namiot, namaluję wam coś za darmo (Breslin E.B.J., Mark Rothko. A Biography, Chicago 1989, s. 407)

O_artystach_i_ich_dzielach_podsumowanie_wiadomosci

W połowie lat 60. Mark Rothko współpracował z architektami: Philipem Johnsonem, Howardem Barnstone'em, a następnie Eugene'em Aubrym przy budowie kaplicy uniwersyteckiej katolickiej uczelni w Houston w Teksasie – University of St. Thomas, ufundowanej przez Johna i Dominique’a de Menil. Zamieszczone w niej prace są rodzajem artystycznego testamentu malarza, który w 1970 roku popełnił samobójstwo.

Utrzymane w ciemnej tonacji dzieło odczytane może być jako nieskończoność, niedościgniona nicość, wyrażenie ich ogromu przez kolor i jego właściwości. W pracy można też doszukać się kontekstu biograficznego. Wpływ kaplicy w Houston [czytaj: hjuston] zbudowanej w latach 1957‑1964, do której malarz wykonał serię dzieł, jest szczególny dla prac powstałych po tym okresie, a odzwierciedlających ludzką kondycję. Kaplica przywołuje mroczne oblicze Boga ze Starego Testamentu. Prace te wprowadzają klimat psychologiczny nawiązujący do przerażenia, inspirowane są okrucieństwem wojny i jej konsekwencjami.

R1O8ZOF96LE8K

Fotografia przedstawia fragment wnętrza kaplicy, która ma kształt wielościanu. Ściany pomieszczenia są białe, znajdują się na nich wielkie, ciemne obrazy Marka Rothko. Architektura pomieszczenia i obrazy pasują do siebie, składają się z geometrycznych kształtów i formatów – kwadraty, prostokąty i trapezy. Na uchwyconym na fotografii fragmencie kaplicy znajdują się trzy obrazy. Dwa z nich, rozmieszczone po bokach, są niemal identyczne – to ogromne, jednolite i granatowe prace zajmujące niemal całą wysokość ściany. Na obrazach nie ma kształtów i kolorów. Pomiędzy dwoma granatowymi płótnami umieszczono nieco mniejszy, prostokątny i ciemnoszary tryptyk, stojący przy wnęce, którego środkowa część jest większa i została umieszczona nieco wyżej. Sufit kaplicy to kopuła składająca się z geometrycznych kształtów w kolorze ciemnoszarym i białym.

Mark Rothko wypracował własny język abstrakcji oparty na dużych, miękko przenikających się polach koloru, które budują nastrój, napięcie i przestrzeń kontemplacji. Kolor stał się dla niego nośnikiem emocji i znaczeń o charakterze niemal sakralnym, a światło – efektem uzyskiwanym poprzez laserunkowe, cienkie warstwy farby. Jego obrazy działają poprzez subtelne przejścia tonalne, rozmyte krawędzie i świadome zestawienia barw, które mogą wywoływać spokój, niepokój lub poczucie metafizycznej głębi. W późnych pracach paleta ciemnieje, a kompozycje stają się bardziej ascetyczne i introspekcyjne. Kulminacją jego myślenia o sztuce jako przestrzeni duchowego doświadczenia jest Kaplica Rothki, gdzie monumentalne płótna tworzą miejsce skupienia, ciszy i refleksji.