Multimedium
Audiobook
Wyjaśnij znaczenie słowa „dekalog”.
Na podstawie treści audiobooka napisz krótki tekst, w którym wyjaśnisz, że Dekalog potwierdzał zawarcie przymierza na zasadzie zwierzchnictwa.
Ułóż plan wystąpienia, które dotyczy wyjątkowości Dekalogu na tle innych starożytnych zbiorów praw.
Mapa interaktywna

Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D933VLZU2
Mapa interaktywna pt. „Wędrówka Izraelitów do Ziemi Obiecanej”
Mapa przedstawia fragment obszaru Bliskiego Wschodu. Są to ziemie położone nad Morzem Śródziemnym oraz nad Morzem Czerwonym. Mapa nie ukazuje ukształtowania powierzchni. Zaznaczono na mapie dwie zatoki Morza Czerwonego:
Zatokę Sueską,
Akaba.
Mapa ukazuje fragment terytorium Egiptu z biegiem Nilu oraz Półwysep Synaj, na którym zaznaczono Górę Synaj (Horeb). Przedstawiono również obszar Palestyny a na jej terenie zaznaczono Morze Martwe oraz wpadającą do niego rzekę Jordan, która przepływa przez Jezioro Genezaret. Ponadto zaznaczono Górę Nebo oraz umowny obszar krainy Kanaan. Ponadto na mapie umieszczone zostały miejscowości:
Ramses,
Kadesz‑Barnea,
Ezion‑Geber,
Hebron,
Jerycho,
Tyr.
Na mapie zaznaczony został szlak wędrówki Izraelitów z Egiptu, przez Morze Czerwone, do Góry Synaj, następnie przez pustynię do Kadesz‑Barnea, a stamtąd do Ezion‑Geber nad Zatoką Akaba. Dalej ich szlak prowadził do miasta Jerycho w krainie Kanaan.
Mapa składa się z warstwy bazowej i 3 warstw dodatkowych.
Opis warstwy bazowej:
Mapa przedstawia fragment obszaru Bliskiego Wschodu. Są to ziemie położone nad Morzem Śródziemnym oraz nad Morzem Czerwonym. Mapa nie ukazuje ukształtowania powierzchni. Zaznaczono na mapie dwie zatoki Morza Czerwonego:
Zatokę Sueską,
Akaba.
Mapa ukazuje fragment terytorium Egiptu z biegiem Nilu oraz Półwysep Synaj, na którym zaznaczono Górę Synaj (Horeb). Przedstawiono również obszar Palestyny a na jej terenie zaznaczono Morze Martwe oraz wpadającą do niego rzekę Jordan, która przepływa przez Jezioro Genezaret. Ponadto zaznaczono Górę Nebo oraz umowny obszar krainy Kanaan. Ponadto na mapie umieszczone zostały miejscowości:
Ramses,
Kadesz‑Barnea,
Ezion‑Geber,
Hebron,
Jerycho,
Tyr.
Na warstwie bazowej znajduje się 7 punktów z dodatkowymi informacjami:
Punkt 1 - Ramses.
Izraelici cierpieli niewolę w Egipcie. W biblijnej Księdze Wyjścia znajdują się następujące informacje:
„8 Lecz rządy w Egipcie objął nowy król, który nie znał Józefa. 9 I rzekł do swego ludu: «Oto lud synów Izraela jest liczniejszy i potężniejszy od nas. 10 Roztropnie przeciw niemu wystąpmy, ażeby się przestał rozmnażać. W wypadku bowiem wojny mógłby się połączyć z naszymi wrogami w walce przeciw nam, aby wyjść z tego kraju». 11 Ustanowiono nad nim przełożonych robót publicznych, aby go uciskali ciężkimi pracami. Budowano wówczas dla faraona miasta na składy: Pitom i Ramses. 12 Ale im bardziej go uciskano, tym bardziej się rozmnażał i rozrastał, co jeszcze potęgowało wstręt do Izraelitów. 13 Egipcjanie bezwzględnie zmuszali synów Izraela do ciężkich prac 14 i uprzykrzali im życie uciążliwą pracą przy glinie i cegle oraz różnymi pracami na polu. Do tych wszystkich prac przymuszano ich bezwzględnie”.
Zapis ten wskazuje czasy panowania Ramzesa II, który wybudował nową stolicę w miejscowości Ramses. Egipcjanie chętnie korzystali z pracy ludności zamieszkującej deltę Nilu, Izraelitów traktowano bardzo surowo, historia zna wiele okrutnych przepisów wymierzonych w plemiona przybyłe z Azji i zależne od władzy państwowej.
Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę:
Obraz przedstawia grupę ludzi. Po lewej stronie obrazu stoi dwóch mężczyzn - jeden z nich ma widoczną tylko twarz i ramię, drugi, Mojżesz, stoi tyłem ubrany w zieloną szatę przykrywającą jego lewe ramię i rękę oraz niebieską szatę okrywającą prawą rękę oraz resztę ciała aż do kostek. W lewej ręce trzyma gałązkę, w prawej laskę z grubej gałęzi sięgającą ponad jego głowę. Górną część gałązki oplata wąż z wysuniętym językiem. Po prawej stronie obrazu grupa ludzi zwrócona jest w stronę Mojżesza. Na pierwszym planie, u stóp Mojżesza, nagi mężczyzna opiera się kolanami i łokciami o ziemię, a jego ramię i tułów oplata wąż. Ręce ma złożone do modlitwy a twarz skierowaną w dół. Po jego prawej stronie kuca kobieta z twarzą skierowaną ku lasce Mojżesza. Ma długie, sięgające poza ramię blond włosy. Mężczyzna w czerwonych szatach, stojący za nią, położył na jej głowie rękę. Jej ręce okrywa białe szata, na prawej ręce narzuconą ma granatową szatę, a resztę tułowia okrywa jasnofioletowa szata. Za nią stoi kobieta. Widoczna jest tylko jej głowa z twarzą skierowaną w dół, włosy ma czarne, związane na górze w kok opleciony jasną tasiemką. Ubrana jest w zielone szaty, a jej odkryte ramię skierowane jest ku ziemi. W dłoni trzyma wijącego się węża. Z tyłu znajduje się 6 mężczyzn. Pierwszy z nich, ubrany w granatowe szaty ma uniesione ręce i wzrok ku górze, ku lasce Mojżesza. Na jego prawe ramię owija się wąż, a po czole spływa krew. Za nim widoczne są tylko dwie twarze mężczyzn z siwymi wąsami i długą brodą. Kolejny jest mężczyzna w czerwonej szacie. Włosy i zarost, wąsy i długą brodę, ma w kolorze czarnym. Twarz ma skierowaną w kierunku kucającej za nim kobietą ubraną w fioletowe szaty. Dłoń prawej ręki ma rozłożoną i lekko uniesioną, lewą dłoń opiera na głowie kobiety. Za nim stoi dwóch mężczyzn , jeden widoczną ma tylko część głowy z krótkimi jasnymi włosami, drugi ze schyloną głową i ciemnymi włosami i siwym zarostem kieruje twarz w dół. Ręką podtrzymuje kucającą kobietę w fioletowej szacie. Za nim widoczna jest uniesiona ręka osoby trzymająca węża. Za grupą ludzi widoczne jest niebo - przy ziemi jasnoniebieskie, im wyżej aż do górnego fragmentu obrazu niebo staje się bardziej zachmurzone. Kolor chmur przechodzi od koloru białożółtego do granatowego i szarego. W chmurach widoczne są unoszące się węże.
Punkt 2 - Góra Synaj (Horeb).
Wzniesienie znajdujące się w południowej części Półwyspu Synaj. Zgodnie z przekazem biblijnym było to miejsce, w którym Bóg przekazał Mojżeszowi zbiór ustanowionych przez siebie zasad moralnych. Zasady te nazywamy dziś dekalogiem (od greckich słów deka ‘dziesięć’, logos ‘słowo’) lub dziesięciorgiem przykazań.
Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę:
Obraz przedstawia mężczyznę - Mojżesza - ubranego w jasne szaty z rękami uniesionymi do góry. Mężczyzna ma dłuższe jasne (siwe) włosy, odkryte czoło, wąsy i długą brodę. Nad głową trzyma dwie czarne tablice ze złotymi napisami.
Punkt 3 - Pustynia Synaj.
Wędrówka Izraelitów do Ziemi Obiecanej była żmudna i niebezpieczna. Prowadziła przez tereny wyżynne, piaszczyste, spalone słońcem, pozbawione wody i żywności. Izraelici często szemrali przeciwko Bogu, który jednak nie zostawił ich w potrzebie.
Księga Wyjścia 16
„2 I zaczęło szemrać na pustyni całe zgromadzenie Izraelitów przeciw Mojżeszowi i przeciw Aaronowi. 3 Izraelici mówili im: «Obyśmy pomarli z ręki Pana w ziemi egipskiej, gdzieśmy zasiadali przed garnkami mięsa i jadali chleb do sytości! Wyprowadziliście nas na tę pustynię, aby głodem umorzyć całą tę rzeszę». 4 Pan powiedział wówczas do Mojżesza: «Oto ześlę wam chleb z nieba, na kształt deszczu. I będzie wychodził lud, i każdego dnia będzie zbierał według potrzeby dziennej». (...) 11 I przemówił Pan do Mojżesza tymi słowami: 12 «Słyszałem szemranie Izraelitów. Powiedz im tak: O zmierzchu będziecie jeść mięso, a rano nasycicie się chlebem. Poznacie wtedy, że Ja, Pan, jestem waszym Bogiem». 13 Rzeczywiście wieczorem przyleciały przepiórki i pokryły obóz, a nazajutrz rano warstwa rosy leżała dokoła obozu. 14 Gdy się warstwa rosy uniosła ku górze, wówczas na pustyni leżało coś drobnego, ziarnistego, niby szron na ziemi. 15 Na widok tego Izraelici pytali się wzajemnie: «Co to jest?» - gdyż nie wiedzieli, co to było. Wtedy powiedział do nich Mojżesz: «To jest chleb, który daje wam Pan na pokarm»”.
Związek frazeologiczny „manna z nieba” pochodzi z Biblii i oznacza coś dobrego, co otrzymujemy nieoczekiwanie, bez żadnego wysiłku.
Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę:
Obraz, w przeważającej ciemnej kolorystyce, przedstawia ludzi siedzących na pustynnych skałach z twarzami skierowanymi ku górze. Odziani są w jasne szaty, niektórzy trzymają w rękach kosze. Po lewej stronie obrazu widoczne jest drzewo do którego przywiązany jest materiał pełniący rolę baldachimu dla ludzi siedzących pod nim. W górnej części obrazu wyłania się ze złotożółtego obszaru postać Boga, zsyłającego z nieba mannę - białe kropki na całej powierzchni obrazu. W lewym dolnym rogu obrazu stojący mężczyzna unosi nad głową kosz, próbując złapać do niego lecącą z nieba mannę. W prawym dolnym rogu obrazu stojący mężczyzna unosi lewą rękę ku górze, wskazując na niebie Boga.
Punkt 4 - Przejście przez Morze Czerwone.
14 Księga
Wyjścia Izraelici ścigani przez Egipcjan trafiają na przeszkodę nie do pokonania - Morze Czerwone. Udaje im się uciec dzięki zatrzymaniu wód przez Boga. Kiedy ostatni Izraelita wychodzi na brzeg, Bóg zatapia rydwany, jeźdźców całego wojska faraona. Przejście Izraelitów przez Morze Czerwone, to jedna z najbardziej fascynujących historii biblijnych. Bibliści twierdzą, że to na pewno nie było przekroczenie morza w pełnej jego szerokości, ale powyżej Zatoki Sueskiej. Próba opisu tego biblijnego wydarzenia z punktu widzenia naukowego nie jest spójna. Niektórzy badacze uważają, że uciekinierzy przechodzili prawdopodobnie przez podmokłe tereny powyżej morza, inni, że Izraelici przeszli przez mieliznę z wodą po kolana. Nie można jednak zapomnieć, że później w tej wodzie utopiły się wojska faraona. Motyw rozstąpienia się Morza Czerwonego przed Izraelitami inspirował wielu malarzy. Ciekawostka. Nazwa geograficzna „Morze Czerwone”, występująca w Biblii, pochodzi z greckiego tłumaczenia zwanego Septuagintą. Sugeruje ono, że Izraelici, uciekając z Egiptu przekroczyli morze leżące między Egiptem a Półwyspem Arabskim. Tłumaczenie to stało się podstawą kolejnych chrześcijańskich tłumaczeń Biblii, więc nazwa utrwaliła się w tradycji. W hebrajskiej wersji wody te nazwane są Jom Suf, co oznacza „Morze Trzcinowe” lub „Morze Sitowia”.
Punkt z dodatkowymi informacjami zawiera również grafikę:
Ilustracja to manuskrypt paryski, przedstawiający przejście Mojżesza i Izraelitów przez Morze Czerwone. W górnej części obrazu, w centralnej jego części przedstawiona jest postać idącego po piasku mężczyzny. Ubrany jest w błękitną tunikę sięgającą do ziemi z długim rękawem, oraz białą szatę zawiniętą na jego lewym ramieniu. Dłoń lewej ręki ma uniesioną i wskazuje palcem wskazującym kierunek. Prawą rękę ma opuszczoną wzdłuż ciała a w dłoni trzyma kijek sięgający ziemi. Włosy ma krótkie i ciemne, a wokół głowy aureolę. Obok niego oraz za nim idą w tym samym kierunku dorośli z dziećmi. Mężczyzna po prawej stronie, w czerwono‑żółtej szacie trzyma za rękę dziecko, drugie siedzi na jego ramionach. Za nimi idzie tłum ludzi, widoczne są tylko czubki ich głów. Z prawej strony, na brzegu ilustracji znajduje się czerwona krzaczasta roślina, przewyższająca wysokością mężczyzn. Po lewej stronie mężczyzny z aureolą stoi mężczyzna w szatach żółto‑niebieskich sięgających kolan. Wokół szyi zawinięty ma czerwony wypełniony worek. Patrzy w swoją prawą stronę, na siedzącą za nim na ziemi postać w żółto‑czerwonych szatach. Postać ta ma krótkie ciemne włosy, twarz i ręce skierowane ma ku górze, gdzie na tle białego budynku narysowane jest szaroniebieskie popiersie postaci z aureolą, i rozłożonymi rękami, w których trzyma wzorzystym materiał. W dolnej części obrazu narysowana jest woda, w której znajdują się ludzie i konie. Od lewej strony ilustracji znajduje się kilka rzędów wojowników noszących srebrne zbroje oraz hełmy. Wojownicy siedzą na koniach, a przed nimi znajduje się mężczyzna ubrany w żółto‑czerwony strój wojownika, z granatową peleryną. Na czarnych włosach założoną ma niebieską opaskę, a za głową znajduje się aureola. W swojej prawej ręce trzyma miecz skierowany ku górze, dłoń lewej ręki uniesioną ma nad głową. Nadgarstek jego uniesionej ręki trzyma swoimi rękami nagi mężczyzna znajdujący się przed nim. Za i przed nimi, a także po ich prawej stronie narysowane są topiące się w wodzie postacie i konie. Przy niektórych osobach widnieją napisy czarnymi literami. Ilustracja znajduje się w ozdobnej, złotej ramie z okrągłymi i kwadratowymi elementami.
Punkt 5 - 12. Księga Wyjścia
„37 I wyruszyli Izraelici z Ramses ku Sukkot w liczbie około sześciuset tysięcy mężów pieszych, prócz dzieci. 38 Także wielkie mnóstwo cudzoziemców wyruszyło z nimi, nadto owce i woły, i olbrzymi dobytek. 39 Z ciasta, które wynieśli z Egiptu, wypiekli niekwaszone placki, ponieważ się nie zakwasiło. Wypędzeni z Egiptu bez najmniejszej zwłoki, nie zdołali przygotować nawet zapasów na drogę. 40 A czas pobytu Izraelitów w Egipcie trwał czterysta trzydzieści lat. 41 I oto tego samego dnia, po upływie czterystu trzydziestu lat, wyszły wszystkie zastępy Pana z ziemi egipskiej.
Punkt 6 - Góra Nebo.
Kiedy Izraelici dotarli do Ziemi Obiecanej Mojżesz miał 120 lat, przez 40 lat wędrówki wiódł plemię na miejsce osiedlenia się, ale nie dane mu było wejść do tak upragnionej ojczyzny.
Księga Powtórzonego Prawa 34
1 Mojżesz wstąpił ze stepów Moabu na górę Nebo, na szczyt Pisga, naprzeciw Jerycha. Pan zaś pokazał mu całą ziemię (…) całą krainę Judy aż po Morze Zachodnie, 3 Negeb, okręg doliny koło Jerycha, miasta palm, aż do Soaru. 4 Rzekł Pan do niego: «Oto kraj, który poprzysiągłem Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi tymi słowami: Dam go twemu potomstwu. Dałem ci go zobaczyć własnymi oczami, lecz tam nie wejdziesz». 5 Tam, w krainie Moabu, według postanowienia Pana, umarł Mojżesz, sługa Pański. 6 I pochowano go w dolinie krainy Moabu naprzeciw Bet‑Peor, a nikt nie zna jego grobu aż po dziś dzień. 7 W chwili śmierci miał Mojżesz sto dwadzieścia lat, a wzrok jego nie był przyćmiony i siły go nie opuściły. 8 Izraelici opłakiwali Mojżesza na stepach Moabu przez trzydzieści dni.
Punkt 7 - Walki i potyczki z plemionami zamieszkującymi tereny Półwyspu Synaj
Izraelici w trakcie swojej wędrówki napotykali plemiona żyjące na Półwyspie, które były do nich wrogo nastawione. Jedną z potyczek opisuje Biblia.
Księga Wyjścia 17
Zwycięstwo nad Amalekitami
8 Amalekici przybyli, aby walczyć z Izraelitami w Refidim. 9 Mojżesz powiedział wtedy do Jozuego: «Wybierz sobie mężów i wyruszysz z nimi na walkę z Amalekitami. Ja jutro stanę na szczycie góry z laską Boga w ręku». 10 Jozue spełnił polecenie Mojżesza i wyruszył do walki z Amalekitami. Mojżesz, Aaron i Chur wyszli na szczyt góry. 11 Jak długo Mojżesz trzymał ręce podniesione do góry, Izrael miał przewagę. Gdy zaś ręce opuszczał, miał przewagę Amalekita. 12 Gdy ręce Mojżesza zdrętwiały, wzięli kamień i położyli pod niego, i usiadł na nim. Aaron zaś i Chur podparli jego ręce, jeden z tej, a drugi z tamtej strony. W ten sposób aż do zachodu słońca były ręce jego stale wzniesione wysoko. 13 I tak zdołał Jozue pokonać Amalekitów i ich lud ostrzem miecza.
Warstwy dodatkowe:
Warstwa 1 - Wyjście z Egiptu.
Izraelici pod przywództwem Mojżesza opuścili Egipt. Przeszli przez Morze Czerwone. które się przed nimi rozstąpiło.
Warstwa 2 - Góra Synaj.
Po przejściu przez Morze Czerwone Izraelici powędrowali na południe Półwyspu Synaj i dotarli do Góry Synaj, zwanej inaczej Horeb. Na Górze Mojżesz otrzymał od Jahwe tablice z Przykazaniami.
Warstwa 3 - Wędrówka przez pustynię.
Mojżesz prowadził Izraelitów przez pustynię. Szlak wędrówki prowadził przez Kadesz‑Barnea oraz Ezion‑Gaber. Następnie Izraelici skierowali się na północ w stronę krainy Kanaan, będącej Ziemią Obiecaną im przez Jahwe. Na Górze Nebo Mojżesz ujrzał Kanaan. Tam też zmarł. Po jego śmierci Izraelici swoim przywódcą wybrali Jozuego. Następnie powędrowali dalej a ich wędrówka zakończyła się zdobyciem Jerycha i wzięciem w posiadanie krainy Kanaan.
Za pomocą markerów zaznacz na mapie najkrótszą drogę z miasta Ramses do Ziemi Obiecanej. Wyjaśnij, dlaczego Izraelici odbyli dłuższą trasę.
Wyjaśnij, dlaczego Izraelici przeszli dłuższą trasą z Ramses do Ziemi Obiecanej.
Napisz, na jakie przeszkody i trudności napotykali Izraelici, wędrując do Ziemi Obiecanej?
Słownik
zespół norm moralnych, wynikających z natury człowieka i poznawalnych rozumowo
umożliwienie indywidualnym osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie same rozwiązać
normy prawne powstałe w wyniku uznania przez organy państw panującego zwyczaju za prawo obowiązujące
najwyższy, suwerenny, w ustroju feudalnym senior, który nie był niczyim wasalem, zwykle był nim król
poddany, sługa, w średniowieczu: ktoś, kto złożył przysięgę wierności feudałowi i zobowiązał się do służby wojskowej u niego w zamian za ziemię i opiekę