R19WOXivHKAKV
Ilustracja przedstawia zapis nutowy składający się z trzech pięciolinii, na których umieszczone są zapisy określonych znaków muzycznych. Tytuł lekcji: Szkoła polifonii: forma motetu, aż po XX wiek.

Od organum do motetu - średniowieczna muzyka wielogłosowa

Źródło: online-skills, licencja: CC0.
bg‑yellow

Dla ciekawskich

Back to the Chants: Kiedy hoquet spotyka looper

Przed Tobą kilka ćwiczeń, które zaktywizują Twoją kreatywność. Zostaniesz średniowiecznym kompozytorem przeniesionym w czasy współczesne. A zatem do dzieła!

Oto sześć niekonwencjonalnych ćwiczeń opartych na średniowiecznych formach muzyki wokalnej, osadzonych we współczesnym kontekście. Każde ćwiczenie pozwali Ci doświadczyć ducha dawnych technik w nowoczesny sposób – z użyciem głosu, ruchu, przestrzeni, a czasem nawet smartfonów.

Spacerujące organum

Wybierzcie prostą współczesną melodię (np. fragment popularnej piosenki lub dżingla reklamowego) i zaśpiewajcie ją w stylu organum paralelnego, w interwale kwarty lub kwinty. Następnie wykonujcie ją w grupie spacerującej po dużej przestrzeni (np. aula, park). Zwróćcie uwagę na to, jak ruch i akustyka wpływają na odbiór wielogłosowości, podobnie jak w średniowiecznych katedrach.

Nowy conductus – marsz dla sprawy

Utwórzcie grupy i napiszcie krótkie teksty dotyczące współczesnych problemów (np. ekologii, pokoju, wolności słowa). Następnie skomponujcie własny współczesny conductus – jednogłosową pieśń rytmiczną, wykonywaną w marszowym rytmie. Wykonujcie ją wspólnie, poruszając się w tempie – jak niegdyś śpiewano w czasie procesji.

Motet współczesnych głosów

Każda z 3–4 grup wybiera inny tekst – np. cytat z wiadomości, fragment Pisma Świętego, tweet lub przysłowie. Ułóżcie krótką melodię do każdego tekstu i zaśpiewajcie je równocześnie, zachowując indywidualny rytm i charakter. Efektem będzie współczesny motet, który ilustruje złożoność współczesnego świata i mnogość narracji.

Hoquetus na komunikatorach

W parach lub trójkach przygotujcie krótką rytmiczną frazę i podzielcie ją między wykonawców „z przerwami oddechowymi” – tak, by każdy z was śpiewał inny fragment, a melodia powstawała z łączenia głosów w przerywanym rytmie. Dla urozmaicenia, możecie nagrać swoje partie w aplikacji do komunikacji (np. WhatsApp) i odtworzyć je równocześnie z telefonów – powstanie „cyfrowy hoquetus”.

Kanon na looperze

Za pomocą aplikacji looper (np. Loopy, Soundtrap) lub prostego rejestratora nagrajcie frazę wokalną stylizowaną na średniowieczną (może być nawiązanie do łacińskiego tekstu lub skali modalnej). Następnie odtwarzajcie ją w zapętleniu, dogrywając kolejne głosy w opóźnieniu – tworząc kanon. Porównajcie efekt do dawnych kanonów i oceńcie wrażenia przestrzenne i brzmieniowe.

bg‑yellow

Biblioteka muzyczna

ReMFn6Wkr9yyv1
Utwór: „Perotinus Sederunt principes”. Wykonanie: AMFN. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się spokojnym, sentymentalnym charakterem.
RfkYDhjARSl9Y1
Utwór: „Anonim Plus bele que flors”. Wykonanie: AMFN. Kompozycja posiada umiarkowane tempo. Cechuje się majestatycznym charakterem.
RWqWsoAnvznvr1
Ilustracja interaktywna przedstawia Katedrę Notre‑Dame w Paryżu. Katedra ukazana jest z boku, od strony rzeki. Na zdjęciu znajduje się na pierwszym planie rzeka, następnie drzewa i krzewy, zza których wyłania się katedra. Na ilustracji umieszczony jest aktywny punkt, po wybraniu którego wyświetli się dodatkowa informacja: 1. Wraz z rozpoczęciem budowy katedry Paryż stał się głównym ośrodkiem rozwoju muzyki polifonicznej, za sprawą działającej przy nim szkoły śpiewu. W tym czasie swój początek wzięła szkoła Notre‑Dame. Na jej rzecz wiodącą pozycję utraciła zlokalizowana w południowej części Francji szkoła St. Martial w Limoges. Twórcy związani z paryską świątynią doprowadzili do mistrzostwa technikę organalną. Wśród nich należy wskazać Leoninusa, który pozostawił po sobie zbiór 2‑głosowych kompozycji przeznaczonych na wszystkie święta roku liturgicznego – Magnus Liber Organi oraz Perotinusa, który opracował organa Leoninusa dodając trzeci głos. Ważnym osiągnięciem było wprowadzenie rytmiki modalnej i rozwinięcie techniki discantus. Przemiany te doprowadziły do powstania najważniejszego gatunku epoki – motetu. Innym gatunkiem powstałym i uprawianym w Szkole Notre‑Dame był conductus.
Źródło: online-skills, Katedra Notre Dame, widok od strony południowej, licencja: CC BY 3.0. (ilustracja); Sederunt Principes Perotinusa, online-skills, CC BY 3.0 (dźwięk).
RUJZ2O415GUJA
Ilustracja interaktywna przedstawia zapis nutowy motetu „Aucun ont trouvé/Lonc tans/Annuciantes”. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny Aucun ont trouvé/Lonc tans/Annuciantes, autorstwa Petrusa de Cruce. Kompozycja ma umiarkowane tempo. Cechuje ją spokojny, nostalgiczny charakter. Wykonywany jest przez zespół wokalny.
Źródło: https://www.youtube.com/watch?v=fvVvijAnwZ8.
R13vGe90h4ldS
Ilustracja interaktywna przedstawia zapis nutowy motetu „Hugo princeps/Cum structura/Cum statua”. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny Motet Hugo princeps /Cum structura/Cum statua Philippe de Vitry. Kompozycja ma tempo. Cechuje ją radosny, wesoły, lekki charakter. Wykonywana jest przez zespół wokalny a cappella.
Philippe de Vitry, motet „Hugo princeps/Cum structura/Cum statua”, perucci.mus.auth.gr, CC BY 3.0 (ilustracja); Philippe de Vitry, motet „Hugo princeps /Cum structura/Cum statua”, youtube/Theologoumena Musicae, CC BY 3.0.
R1dW0UGvG802T
Ilustracja interaktywna przedstawia zapis nutowy motetu „Nuper rosarum flores”. Po zaznaczeniu kursorem myszy grafiki zostanie wyświetlona informacja dodatkowa oraz odtworzony utwór muzyczny Nuper rosarum flores, autorstwa Guillaume Dufay. Utwór jest wykonywany przez zespół wokalny a cappella. Kompozycja ma umiarkowane tempo. Cechuje się radosnym, podniosłym charakterem.
Guillaume Dufay, motet „Nuper rosarum flores”, wikipedia.org, domena publiczna (ilustracja); Guillaume Dufay, motet „Nuper rosarum flores”, youtube/77beton77, CC BY 3.0 (dźwięk).