R1LTXMKOPLUAO
Ilustracja przedstawia dwie młode kobiety. Stojąca po lewej stronie jest młoda, ma długie jasne włosy, duże oczy i prosty nos. Jej głowę zdobi wieniec laurowy. Ubrana jest w  powiewną szatę. W dłoniach trzyma nieduży instrument strunowy. Druga kobieta jest odwrócona od pierwszej; ukazany jest jej prawy profil. Ma bardzo ciemne włosy przepasane ozdobną złotą przepaską. Biała suknia zsunięta z ramienia ukazuje jej piersi. Kobieta w  prawej dłoni trzyma rysik, a w lewej tabliczkę z rysunkiem wyobrażającym skrzydlatą postać. Tło stanowi postać odwróconego tyłem amorka.

Spuścizna literacka starożytnych Rzymian

Alegoria muzyki i malarstwa, Ludwig Mayer, XIX w. 
Źródło: dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ludwig_Mayer_-_Allegorie_auf_Musik_und_Malerei_-_3562_-_Kunsthistorisches_Museum.jpg (zmodyfikowana), licencja: CC BY-SA 4.0.

Nihil difficilenihil difficileNihil difficile: Poeci Augusta: umiar Horacego, namiętność Owidiusza

Okres AugustowskiOkres AugustowskiOkres Augustowski w literaturze rzymskiej, przypadający na lata 30 p.n.e. -14 n.e., jest nazywany „złotym wiekiem poezji rzymskiej”. Przyczynili się do tego trzej poeci - WergiliuszWergiliusz łac.Publius Vergilius MaroWergiliusz, Horacy i Owidiusz.  Dzięki nim poezja rzymska sięgnęła szczytów, a jej twórcy byli wspierani przez samego cesarza. 

bg‑gray2

Z twórczością Wergiliusza zapoznasz się w rozdziale: „Eneida” Wergiliusza. O mitycznych początkach wiecznego miasta, w module - Spuścizna literacka starożytnych Rzymian.

Horacy i Owidiusz, mimo wspólnego czasu i języka, tworzyli zupełnie odmienne dzieła. Pierwszy był mistrzem refleksyjnej liryki opartej na filozofii i harmonii życia, drugi zaś zasłynął jako autor barwnych, często zmysłowych opowieści i mitologicznych poematów. Porównanie ich twórczości pozwala lepiej zrozumieć różnorodność literatury rzymskiej.

Quintus Horatius Flaccus

Informacje na temat życia poety znajdziesz pod zakładkami. 

Miejsce urodzenia

O życiu poety wiemy dość dużo, wielu informacji dostarcza nam jego bogata i dobrze zachowana twórczość. Na przykład treść pieśni XXI z księgi III jest wskazówką na temat roku urodzenia Horacego:

Co nam przyniesiesz, mój poczciwy dzbanie,

Zrodzony ze mną za Manlia konsula?

(...)

Wiemy stąd, że poeta urodził się w roku 65 p.n.e. Miało to miejsce w apulijskiej Wenuzji.

RJK37TLVP26DN
Portret Horacego, Giacomo Di Chirico, XIX w., Galeria Sztuki, Potenza, Włochy. Źródło: wikimedia org. domena publiczna
Wykształcenie

Ojciec Horacego był wyzwoleńcem. Dbając o wykształcenie syna, zapewnił mu szkołę w Rzymie. Następnie młody Kwintus udał się na studia filozoficzne do Aten. Pewnym jest, że okres spędzony w Grecji miał duży wpływ na jego późniejszą twórczość. Studia filozoficzne w Atenach były dla Horacego również czasem żywego zainteresowania grecką poezją. Źródłem jego inspiracji stali się poeci okresu archaicznego. Wzorował się na Archilochu, Alkajosie i Safonie. Wówczas też zapoznał się z doktrynami filozoficznymi stoików i epikurejczyków. 

RDNLTQOA4DOVE
Rzymska kopia greckiego popiersia Safony, autor nieznany, I w., Muzea Kapitolińskie, Rzym, Włochy. Źródło: wikimedia org., domena publiczna.
Filozofia

Horacy żył i tworzył w trudnym czasie przemian politycznych, które zmieniały republikę w państwo rządzone przez jednego władcę. Towarzyszyły temu konflikty wewnętrzne i walki o rządy – cesarstwo znalazło się w stanie wojny domowej. Zawirowaniom politycznym towarzyszył wzrost zainteresowania filozofią, zwłaszcza epikureizmem i stoicyzmem. Miała ona nieść pociechę wobec zagrożeń rzeczywistości. Stoicyzm doradzający umiar, spokój, kierowanie się zasadą złotego środka (aurea mediocritas) stał się wówczas oficjalną filozofią Rzymu: obywatel powinien kierować się takimi wartościami, jak cnota i sprawiedliwość. Epikureizm natomiast uczył, jak wyzwolić się od lęku przed śmiercią i wszechmocą bogów – to dawało duchowe uspokojenie w niebezpiecznym czasie. Horacy starał się łączyć propozycje etyczne wynikające z obu nurtów, tym samym opowiadał się za synkretyzmem filozoficznym. 

Przytoczone cytaty ilustrują kolejno stoicyzm i epikureizm w poezji poety:

Aequam memento rebus in arduis servare mentem. -Pamiętaj zachować równy, niewzruszony umysł w trudnych sytuacjach.

… carpe diem, quam minimum credula postero. Chwytaj dzień, jak najmniej ufając jutrzejszemu dniu. 

Kariera wojskowa

Ważnym „życiowym zakrętem” wydaje się późniejsza służba w wojsku. Horacy zaciągnął się do armii obrońców republiki i walczył w słynnej bitwie pod Filippi (42 r. p.n.e.), po której samobójstwo popełnił Brutus. To istotne wydarzenie historyczne było jednocześnie końcem kariery wojskowej Horacego, który wcześniej uzyskał stopień trybuna. W obliczu klęski uciekł z pola walki, porzucając tarczę. W wierszu zadedykowanym przyjacielowi wspomni później:

Z tobą poznałem Filippi i szybką

ucieczkę gubiąc niechlubnie swą tarczę.

(...)

cart. 19 Źródło: Horatius, Carmina II, 7. Tłum. autorka podręcznika.
Praca

W momencie upadku republiki ród Horacjuszów popadł w ubóstwo. Rodzinny majątek został skonfiskowany i wraz z wieloma innymi ziemiami na polecenie Oktawiana przekazany weteranom wojennym. Kwintus Horacjusz pracował jako pisarz przy kwestorze.

Początek kariery. Mecenas

W 38 r. p.n.e. Horacemu udało się dostać do kręgu Gajusza Cilniusza Mecenasa. 

R14GHKNJGMJQ3
U Mecenasa, S. Bakałowicz, XIX w., Galeria Trietiakowska, Moskwa, Rosja. Źródło: wikimedia.org, domena publiczna

Ten wpływowy polityk był bliskim przyjacielem Oktawiana Augusta i patronem poetów. Mecenat, rozumiany jako patronat nad sztuką i artystami, był znany już w starożytnej Grecji, lecz swoją nazwę zawdzięcza właśnie postaci Gajusza Cilniusza Mecenasa. Do kręgu oprócz Horacego należeli też między innymi Wergiliusz (to on miał wprowadzić Horacego do koła) oraz elegik Propercjusz. W twórczości wszystkich trzech poetów wielokrotnie wymieniane i chwalone jest imię patrona, co było naturalną praktyką. Pierwszym słowem, otwierającym zbiór czterech ksiąg pieśni Horacego jest właśnie imię „Mecenas”: 

Mecenasie, królewską krwią świetny i chwałą,

Coś mi tarczą, chudzinie, i chlubą niemałą!

cart. 20 Źródło: Horatius, Carmina I,1. Tłumaczenie Jan Czubek w: Wybór poezji Horacego, 1923 r.

Mecenas zapewnił Horacemu utrzymanie i beztroskie życie; poeta brał również udział w wyjazdach dyplomatycznych swojego patrona. Ze względu na bliskie stosunki z Mecenasem, Kwintus cieszył się życzliwością samego cesarza Augusta. 

R9ROC8VKQBSXJ
Horacy czytający wiersze przed Mecenasem, F. Bronnikov, XIX w., Muzeum Sztuki, Odessa, Ukraina. Źródło: wikimedia.org, domena publiczna
Śmierć poety

Horacy zmarł w 8 r. p.n.e., krótko po Mecenasie. Śmierć była nagła, a poeta nie zostawił testamentu. Wzbudziło to podejrzenia, że popełnił samobójstwo, zażywając truciznę, by dotrzymać przysięgi danej przed laty Mecenasowi, że dzień jego (Mecenasa) śmierci pociągnie za sobą zgon poety. Podejrzeń tych nigdy nie potwierdzono. 

Zwłok poety nie spalono, lecz pochowano je obok grobowca Mecenasa, w ogrodach przyjaciela na Eskwilinie.

Na mapie interaktywnej zaznaczono miejscowości i opisano ich rolę, jaką odegrały w życiu i twórczości Horacego. Zapoznaj się z multimedium i wykonaj polecenia. 

1
ROVEXKRLV79T41
Mapa interaktywna przedstawiająca najważniejsze miejsca w życiu Horacego. Lądy oznaczono kolorem szarym oraz podpisano czarnymi literami. Miasta oznaczono czarnymi punktami z białą krawędzią. Morze, widoczne pośrodku, pomiędzy dwoma pasmami lądów, zaznaczono na jasnoniebiesko oraz podpisano ciemniejszymi niebieskimi literami. W górnej oraz prawej części mapy znajdują się jeszcze dwa mniejsze morza. W lewym dolnym rogu, w białym prostokącie, umieszczono legendę. Po prawej stronie w panelu bocznym mamy listę z nazwami miejsc na mapie. Po kliknięciu na mapie podświetla się na czerwono zaznaczona miejscowość. Pierwsza miejscowość to Wenuzja, ulokowana w dolnej części Rzymu, na prawo od Neapolu, który jest położony u brzegu morza śródziemnego. Kolejne miasto to Rzym, który znajduję się w trochę wyżej od Neapolu. Kolejne miejsce to Ateny, położone w dolnej części Macedonii, trochę niżej od Akcjum. Ostatnie miasto to Filippi, znajdujące się na dole Tracji, na lewo od Bizancjum.
Najważniejsze miejsca w życiu Horacego
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Mapa interaktywna przedstawiająca najważniejsze miejsca w życiu Horacego. Lądy oznaczono kolorem szarym oraz podpisano czarnymi literami. Miasta oznaczono czarnymi punktami z białą krawędzią. Morze, widoczne pośrodku, pomiędzy dwoma pasmami lądów, zaznaczono na jasnoniebiesko oraz podpisano ciemniejszymi niebieskimi literami. W górnej oraz prawej części mapy znajdują się jeszcze dwa mniejsze morza. W lewym dolnym rogu, w białym prostokącie, umieszczono legendę. Po prawej stronie w panelu bocznym mamy listę z nazwami miejsc na mapie. Po kliknięciu na mapie podświetla się na czerwono zaznaczona miejscowość. Pierwsza miejscowość to Wenuzja, ulokowana w dolnej części Rzymu, na prawo od Neapolu, który jest położony u brzegu morza śródziemnego. Kolejne miasto to Rzym, który znajduję się w trochę wyżej od Neapolu. Kolejne miejsce to Ateny, położone w dolnej części Macedonii, trochę niżej od Akcjum. Ostatnie miasto to Filippi, znajdujące się na dole Tracji, na lewo od Bizancjum.

Polecenie 1
R1UQZDBPN8D64
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 2
R1G9UZUND2ZEP
(Uzupełnij).
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.

Twórczość Horacego

Niewiele dzieł Horacego dotrwało do naszych czasów: cztery księgi pieśni (nieco ponad 100 utworów), po kilkanaście epodepodaepodsatyrsatyrasatyr, wreszcie 24 listy poetyckie. Dorobek okazał się jednak na tyle ważny, że dziś w niemal wszystkich opracowaniach dotyczących literatury antycznej Quintus Horatius Flaccus zaliczany jest do grona trzech najwybitniejszych liryków rzymskich. 

Charakterystykę twórczości Horacego prezentuje mapa myśli. Zapoznaj się z nią, a w celu utrwalenia wiedzy wykonaj zadania. 

R1TLCOPOB54AV1
R155TBE83JVK5
Ćwiczenie 1
Zaznacz utwory, które pisał Horacy. Możliwe odpowiedzi: 1. Wiersze liryczne, 2. Satyry, 3. Eposy bohaterskie, 4. Listy poetyckie, 5. Epigramy. W prawym dolnym rogu ćwiczenia umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
RO2KJBKD2QQQQ
Ćwiczenie 2
1
Polecenie 3
R1BKU73P4O5AL
R1ZEN88SQUT9J
Ilustracja interaktywna zatytułowana w panelu bocznym: „Horacy przedstawiony na obrazie niemieckiego malarza Antona von Wernera (1843 - 1915).” Na ilustracji znajduje się mężczyzna w pozycji siedzącej, w prawej ręce trzyma kielich z winem, a lewą rękę ma wyciągniętą do przodu, zgiętą w łokciu. Na lewym ramieniu spoczywa obszerna szata, która zakrywa także jego nogi. Na stopach ma skórzane obuwie. Głowa Horacego jest lekko zgięta w dół. Ma wyraźnie zarysowane zmarszczki na czole, przymrużone oczy, a kąciki jego ust są skierowane lekko w górę, jakby w uśmiechu. Jego sylwetka jest zgarbiona, pochylona w przód. Lewa stopa spoczywa na schodach, na których siedzi, a prawa jest wyciągnięta trochę dalej naprzód. Po obu stronach postaci stoją dwa duże naczynia, zwężone ku górze, oplecione winoroślą. Za nim natomiast znajduje się murowany łuk z ozdobnymi wyżłobieniami oraz trzema wizerunkami twarzy. Wokoło łuku umieszczono jeszcze więcej pnących winorośli. Pod stopami Horacego, na murowanej powierzchni znajduje się łaciński cytat. Z prawej strony znajduje się panel boczny ilustracji. Po kliknięciu w poszczególny tytuł, na ilustracji wyróżnione zostają odpowiednie elementy. Pierwsze hasło to: Horacy. Po kliknięciu w nie, na ilustracji wyświetla się pomarańczowe wyróżnienie dookoła postaci Horacego. Po kliknięciu przycisku z trzema kropkami po prawej stronie hasła, na ekranie wyświetla się następujący tekst: „Artysta przedstawił Horacego w dojrzałym wieku, doświadczonego życiem”. Następne hasło to: Tematyka biesiadna. Po kliknięciu w nie, na ilustracji wyświetla się pomarańczowe wyróżnienie dookoła winorośli, dwóch naczyń po bokach Horacego oraz kielicha, który trzyma w ręce. Po kliknięciu przycisku z trzema kropkami po prawej stronie hasła, na ekranie wyświetla się następujący tekst: „Poeta trzyma w dłoni kielich z winem, w otoczeniu postaci widzimy inne naczynia oraz winorośl. Jest to wyraźne nawiązanie do tematyki biesiadnej, którą często podejmował Horacy”. Następne hasło to: Cytat. Po kliknięciu w nie, na ilustracji wyświetla się pomarańczowe wyróżnienie dookoła łacińskiego hasła pod stopami Horacego, na samym dole ilustracji. Po kliknięciu przycisku z trzema kropkami po prawej stronie hasła, na ekranie wyświetla się następujący tekst: „U dołu widoczny jest cytat z drugiej epody Horacego: Beatus ille qui procul negotiis (Szczęśliwy ten, kto jest daleko od trosk)”.
Anton von Werner, Rycina przedstawiająca postać Horacego, 1905 r., [w:] Quintus Horatius Flaccus/Nach einem Gemälde

Ilustracja interaktywna zatytułowana w panelu bocznym: „Horacy przedstawiony na obrazie niemieckiego malarza Antona von Wernera (1843 - 1915).” Na ilustracji znajduje się mężczyzna w pozycji siedzącej, w prawej ręce trzyma kielich z winem, a lewą rękę ma wyciągniętą do przodu, zgiętą w łokciu. Na lewym ramieniu spoczywa obszerna szata, która zakrywa także jego nogi. Na stopach ma skórzane obuwie. Głowa Horacego jest lekko zgięta w dół. Ma wyraźnie zarysowane zmarszczki na czole, przymrużone oczy, a kąciki jego ust są skierowane lekko w górę, jakby w uśmiechu. Jego sylwetka jest zgarbiona, pochylona w przód. Lewa stopa spoczywa na schodach, na których siedzi, a prawa jest wyciągnięta trochę dalej naprzód. Po obu stronach postaci stoją dwa duże naczynia, zwężone ku górze, oplecione winoroślą. Za nim natomiast znajduje się murowany łuk z ozdobnymi wyżłobieniami oraz trzema wizerunkami twarzy. Wokoło łuku umieszczono jeszcze więcej pnących winorośli. Pod stopami Horacego, na murowanej powierzchni znajduje się łaciński cytat. Z prawej strony znajduje się panel boczny ilustracji. Po kliknięciu w poszczególny tytuł, na ilustracji wyróżnione zostają odpowiednie elementy. Pierwsze hasło to: Horacy. Po kliknięciu w nie, na ilustracji wyświetla się pomarańczowe wyróżnienie dookoła postaci Horacego. Po kliknięciu przycisku z trzema kropkami po prawej stronie hasła, na ekranie wyświetla się następujący tekst: „Artysta przedstawił Horacego w dojrzałym wieku, doświadczonego życiem”. Następne hasło to: Tematyka biesiadna. Po kliknięciu w nie, na ilustracji wyświetla się pomarańczowe wyróżnienie dookoła winorośli, dwóch naczyń po bokach Horacego oraz kielicha, który trzyma w ręce. Po kliknięciu przycisku z trzema kropkami po prawej stronie hasła, na ekranie wyświetla się następujący tekst: „Poeta trzyma w dłoni kielich z winem, w otoczeniu postaci widzimy inne naczynia oraz winorośl. Jest to wyraźne nawiązanie do tematyki biesiadnej, którą często podejmował Horacy”. Następne hasło to: Cytat. Po kliknięciu w nie, na ilustracji wyświetla się pomarańczowe wyróżnienie dookoła łacińskiego hasła pod stopami Horacego, na samym dole ilustracji. Po kliknięciu przycisku z trzema kropkami po prawej stronie hasła, na ekranie wyświetla się następujący tekst: „U dołu widoczny jest cytat z drugiej epody Horacego: Beatus ille qui procul negotiis (Szczęśliwy ten, kto jest daleko od trosk)”.

W swoich utworach poeta przekonywał, że literatura unieśmiertelnia bohaterów i twórców, powoduje, że ważne wydarzenia nie odchodzą w zapomnienie. Wiarę w moc twórczości Horacy wyraził w pieśni, z której wywodzi się topos exegi monumentumexegi monumentum (aere perennius)exegi monumentum.exegi monumentum (aere perennius).

exegi monumentum (aere perennius)

W ilustracji interaktywnej zamieszczono tę słynną pieśń XXX z księgi III w wersji łacińskiej i polskim przekładzie Lucjana RydlaRydel LucjanLucjana Rydla

RS4E3R4UZBBTH
Pomnik Horacego, autor nieznany, XVIII w., Wenuzja, Włochy. Źródło CC BY 3.0, ancient.eu (fot.)
Polecenie 4
R4VQ6MP85CDEL

MetrykametrykaMetryka Horacego

Wersyfikacja Horacego wzoruje się na greckiej, lecz jest precyzyjnie dostosowana do języka łacińskiego. Poeta niejednokrotnie podkreślał w swoich utworach ich pokrewieństwo z wielką literaturą starożytnych Greków. Z dumą przedstawiał siebie jako tego, który pierwszy zastosował greckie miary wierszowe, pisząc po łacinie. Nie jest to do końca prawdą. U schyłku republiki również podejmowano takie próby. Prawdą jest jednak, że to Horacy na tym polu osiągnął najwięcej, mocno i odważnie czerpiąc z ideału najwcześniejszych i najbardziej cenionych greckich liryków – AlkajosaAlkajosAlkajosaSafonySafonaSafony

RSB3VF7XDU7GK1
Wieniec laurowy. Źródło: domena publiczna

W jednej ze swoich pieśni pisał:

Horacy
Horacy

Na wyżyny się wzbiłem i żem przeniósł pierwszy

Do narodu Italów rytm eolskich wierszy.

Melpomeno, weź chlubę, co z zasługi rośnie,

I delfickim wawrzynem wieńcz mi włos radośnie.

Zapoznaj się z filmem dotyczącym życia i twórczości Horacego. Pomoże ci to uporządkować i utrwalić dotychczasową wiedzę. 

R1SXJ54VJ79FZ1
Materiał filmowy do lekcji zatytułowany: "Horacy. Quintus Horatius Flaccus".
RF6ESFVJ9RASQ
Ćwiczenie 3
Zaznacz poprawne wyrazy i grupy słów. Spośród trzech głównych wzorów osobowych ważnych w średniowieczu: władcy, rycerza i świętego tylko ten (tu wybierz: ostatni / pierwszy / drugi) miał pozastanowy charakter. Wyniesienie na ołtarze mogło być udziałem (tu wybierz: i bogatych, i biednych / wyłącznie duchownych / wyłącznie świeckich). Jedną z propagowanych w tej epoce dróg do świętości było (tu wybierz: życie w ascezie / udanie się do klasztoru / walka z poganami).
R17DVN369ZJC9
Ćwiczenie 4
R1T1NODF5XHGX
Ćwiczenie 5
W miejscu śmierci generała Władysława Sikorskiego widnieje inskrypcja łacińska o treści NON OMNIS MORIAR, która pochodzi z wiersza Horacego. Wskaż co ona oznacza. Możliwe odpowiedzi: 1. Pamiętaj o śmierci, 2. Nie wszystek umrę, 3. Słodko jest umierać za ojczyznę. W prawym dolnym rogu ćwiczenia umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
R1FEQ7N98LTG2
Ćwiczenie 5
W miejscu śmierci generała Władysława Sikorskiego (Gibraltar) znajduje się inskrypcja będąca cytatem z pieśni Horacego. Wybierz z listy jej tłumaczenie.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
R1ZGCTPS9ZOV91
Domniemany portret Horacego, autor nieznany, I w., Muzeum Sztuk Pięknych, Boston, Stany Zjednoczone. Źródło: wikimedia.org, domena publiczna

Co stanowiło klucz do sukcesu poety z Wenuzji? Miał on niesamowity talent, ale również przemyślany program poetycki. W przeciwieństwie do wcześniejszych rzymskich liryków nie wzorował się na poezji hellenistycznej, sięgając jeszcze dalej, do ideału pierwszych wielkich greckich twórców poezji lirycznej. Jednocześnie, korzystając z klasycznej formy, poruszał tematy rzymskie; jego poezja pełna była patriotyzmu. Oprócz tematyki miłosnej czy biesiadnej, odnajdujemy u Horacego bardzo dojrzałą refleksję moralną (zarówno w satyrach, jak i w pieśniach). Ta dojrzałość sprawiła, że nawet pojedyncze wersy z horacjańskich utworów niosły się i przez stulecia były podejmowane przez kolejnych twórców, dla których poeta stał się niedoścignionym wzorem.

Publius Ovidius Naso

W ilustracji interaktywnej zamieszczono notę biograficzną poety oraz krótki tekst łaciński dotyczący jego życia. Zapoznaj się z tymi informacjami. W zrozumieniu tekstu pomoże ci jego wersja polska zawarta pod kolejnym punktem interaktywnym. 

R1J8O86NLNDRA
Pomnik przedstawiający Owidiusza, XIX w., Ettore Ferrari, Konstanca, Rumunia. Źródło: wikimedia.org, CC BY 3.0, Kurt Wichmann (fot.)

Twórczość poety prezentuje schemat graficzny: 

R18F8AE3KO8O81
R1TJ1A53FNQRT
Ćwiczenie 6
Poznałeś najważniejsze dzieła Owidiusza. Połącz tytuł dzieła. z jego charakterystyką. Metamorphoseon libri Możliwe odpowiedzi: 1. poemat dydaktyczny Owidiusza, w którym doradza w jak zdobyć serce wybranej osoby, 2. zbiór elegii Owidiusza, którego bohaterką była Korynna, 3. utwory pisane przez Owidiusza na wygnaniu w Tomis, 4. epos mitologiczny, którego głównym tematem są przemiany, 5. poemat wyjaśniający pochodzenie świąt, obrzędów, uroczystości rzymskich Epistulae ex Ponto Możliwe odpowiedzi: 1. poemat dydaktyczny Owidiusza, w którym doradza w jak zdobyć serce wybranej osoby, 2. zbiór elegii Owidiusza, którego bohaterką była Korynna, 3. utwory pisane przez Owidiusza na wygnaniu w Tomis, 4. epos mitologiczny, którego głównym tematem są przemiany, 5. poemat wyjaśniający pochodzenie świąt, obrzędów, uroczystości rzymskich Amores Możliwe odpowiedzi: 1. poemat dydaktyczny Owidiusza, w którym doradza w jak zdobyć serce wybranej osoby, 2. zbiór elegii Owidiusza, którego bohaterką była Korynna, 3. utwory pisane przez Owidiusza na wygnaniu w Tomis, 4. epos mitologiczny, którego głównym tematem są przemiany, 5. poemat wyjaśniający pochodzenie świąt, obrzędów, uroczystości rzymskich Fasti Możliwe odpowiedzi: 1. poemat dydaktyczny Owidiusza, w którym doradza w jak zdobyć serce wybranej osoby, 2. zbiór elegii Owidiusza, którego bohaterką była Korynna, 3. utwory pisane przez Owidiusza na wygnaniu w Tomis, 4. epos mitologiczny, którego głównym tematem są przemiany, 5. poemat wyjaśniający pochodzenie świąt, obrzędów, uroczystości rzymskich Ars amatoria Możliwe odpowiedzi: 1. poemat dydaktyczny Owidiusza, w którym doradza w jak zdobyć serce wybranej osoby, 2. zbiór elegii Owidiusza, którego bohaterką była Korynna, 3. utwory pisane przez Owidiusza na wygnaniu w Tomis, 4. epos mitologiczny, którego głównym tematem są przemiany, 5. poemat wyjaśniający pochodzenie świąt, obrzędów, uroczystości rzymskich

Największym dziełem Owidiusza są bez wątpienia Metamorfozy. W prezentacji znajdziesz informacje na temat tego poematu. 

R1V9MKO4XFEU11
Ilustracja przedstawia okładkę książki. W centrum znajdują się cztery postaci: troje dzieci i jeden dorosły. Dwoje dzieci ukazanych jest z tyłu. Mają jasne włosy; chłopiec krótkie, dziewczynka długie, związane w kitkę. Trzecie dziecko to ciemnowłosy chłopiec wyłaniający się z lewej dolnej strony ilustracji. Twarz ma odwróconą w stronę widza. Ma szczupłą twarz, na nosie okulary. Uśmiecha się lekko. Po prawej stronie ilustracji stoi potężny mężczyzna. Ubrany jest w długi płaszcz z puszystym kołnierzem przepasany szerokim pasem, z którego zwisa duży pęk kluczy. Przez ramie ma przerzuconą torbę. Lewą ręką unosi wysoko latarkę. Tło stanowi ciemne rozgwieżdżone niebo, od którego odcina się kontur wysokiego zamku z licznymi wieżami. U góry okładki znajdują się napisy: J.K. Rowling. Harrius Potter et philosophi lapis, a na samym dole nazwa wydawnictwa: Bloomsbury.

Ilustracja interaktywna przedstawia kilka metamorfoz z poematu Owidiusza, które wyjaśniają przyczyny powstania niektórych zjawisk naturalnych. Zapoznaj się z nimi i wykonaj polecenia. 

R7CDU41KONFAR1
Ilustracja interaktywna przedstawia pięć dzieł w formie kolażu. Pierwsze dzieło to praca „Perseusz i Andromeda” autorstwa Frederica Leightona ukazująca młodą kobietę przepasaną białą szatą. Półnaga kobieta o długich rudych włosach opiera się o skałę i skrywa się pod skrzydłem ciemnego smoka ziejącego ogniem. Na niebie widoczny jest mężczyzna – Perseusz, lecący na białym Pegazie i spoglądający w dół. Otacza ich jasna poświata. Na drugim planie znajdują się wysokie i urwiste skały oraz woda płynąca między nimi. Po naciśnięciu treści „Perseusz i Andromeda” wyświetla się poniższa treść: Perseusz i Andromeda Lecąc nad Etiopią po pokonaniu Meduzy, Perseusz zobaczył piękną nagą dziewczynę przykutą do skał. Z miejsca zakochał się w niej i podleciał bliżej, żeby dowiedzieć się, kim jest i dlaczego spotkał ją taki los. Dziewczyna przedstawiła się jako Andromeda, córka króla Etiopii Kefeusza i jego żony Kasjopei. Kraj został zalany wodą, a Posejdon wysłał tam potwora morskiego, który zabijał mieszkańców. Gniew boga wywołany był przez Kasjopeję, która przechwalała się, że jest piękniejsza od nereid, a one zwróciły się o pomoc do boga mórz. Król Kefeusz był zrozpaczony; wyrocznia Ammona wyjawiła, że jedynym sposobem na pozbycie się potwora jest ofiara z królewskiej córki Andromedy. Heros obiecał ojcu Andromedy uwolnienie córki pod warunkiem zaślubienia jej. Król przystał na takie warunki i Perseusz zabił potwora. Po ślubie Andromeda i Perseusz żyli wiele lat razem w szczęśliwym związku, zaś po śmierci Atena umieściła ich na niebie jako gwiazdozbiory. I tak możemy dziś zobaczyć koło siebie Andromedę, Perseusza, Kasjopeję, Kefeusza oraz potwora morskiego Cetusa, jako konstelacje. Pod tekstem znajduje się zdjęcie pod tytułem Galaktyka Andromedy, przedstawiająca galaktykę. Na ciemnym niebie znajdują się galaktyka i liczne gwiazdy. Drugie dzieło to praca „Pyramus i Tysbe” autorstwa Pierre Gautherota, przedstawiające nagie ciało młodego mężczyzny leżącego na ziemi oraz młodą kobietę klęczącą nad zwłokami. Młodym mężczyzną jest Pyramus o kręconych włosach, spoczywający na czerwonej szacie. Na jego ciele, przy szyi znajduje się cięta rana, z której sączy się krew. Młoda kobieta to Tysbe, ukochana Pyramusa o dłuższych kręconych włosach, odziana w biało‑niebieską suknię. Kobieta przykłada sobie sztylet do niezasłoniętej piersi, kierując ostrze w okolicę serca. W tle, z lewej strony, stoi ciemna budowla, z prawej strony przedstawiono ciemne drzewa oraz skały, z tyłu natomiast szczyty wzgórz oraz liściaste drzewa. Po naciśnięciu treści „Pyramus i Tysbe” wyświetla się poniższa treść: Pyram i Tysbe mieszkali po sąsiedzku w Babilonie, lecz nie mogli się spotykać, ponieważ ich rodziny były skłócone. O ironio, młodzi poznali się i zakochali w sobie, utrzymując kontakt przez szczelinę w ścianie, łączącej sąsiadujące domy. Postanowili uciec razem i umówili się na schadzkę za miastem, na grobie króla Ninosa. Pierwsza przyszła Tysbe, ale przestraszyła się lwicy, która odpoczywała po polowaniu pod drzewem morwy. Tysbe uciekła w popłochu gubiąc płaszcz, który lwica ubrudziła krwią upolowanej zwierzyny, a następnie odeszła. Kiedy Pyram dotarł na miejsce spotkania zobaczył zakrwawiony płaszcz Tysbe i ślady lwa. Na ten widok zrozpaczony przebił się mieczem. Tymczasem Tysbe wróciła na miejsce schadzki. Zobaczyła ciało Pyrama, wyciągnęła miecz z krwawej rany i z rozpaczy i ona popełniła samobójstwo. Drzewo morwy białej, pod którym zmarli młodzi kochankowie poplamione zostało ich krwią, i tak oto owoce tego drzewa stały się czerwone i powstał nowy gatunek morwy - morus rubra. Poniżej tekstu znajduje się zdjęcie morwy czerwonej. Przedstawiony jest krzew z zielonymi liśćmi oraz czarnymi i czerwonymi owocami. Trzecie dzieło to praca „Echo i Narcyz” autorstwa Johna Williama Waterhouse, które przedstawia dwie osoby nad potokiem. Jedna z nich to młoda kobieta, która siedzi na kamieniu, przytrzymując się kamienia jedną ręką. Drugą ręką trzyma cienką gałąź zwisającą z drzewa rosnącego tuż obok. Kobieta patrzy w stronę mężczyzny. Odziana jest w suknię w kolorze delikatnego różu, która odsłania jej lewy bok, od pasa w górę, obnażając jasną skórę kobiety. Pod drzewem rosną drobne grzyby, a u stóp kobiety – kwiaty. Mężczyzna ukazany jest po drugiej stronie wody, leży na czerwonej szacie, ma czarne włosy, a na nich wieniec z liści laurowych. Przygląda się swojemu odbiciu w tafli wody. Mężczyzna znajduje się po prawej stronie obrazu, kobieta zaś po lewej. Na drugim planie znajdują się drzewa, polany oraz szczyty wzgórz. Po naciśnięciu treści „Narcyz i Echo” wyświetla się poniższa treść: Narcyz i Echo Narcyz był pięknym młodzieńcem, synem boga rzeki Kefisos oraz nimfy Liriope. Rodzice poprosili wieszczka Tejrezjasza o przepowiednię dotyczącą losów chłopca. Dowiedzieli się, że ich syn dożyje sędziwego wieku tylko wtedy, jeżeli nigdy nie zobaczy swojego odbicia. Usunęli więc z jego otoczenia wszystkie lustra i dbali o to, by woda, do której się zbliżał zawsze płynęła wartko, by nigdy nie ujrzał w niej odbicia swojej twarzy. Narcyz swoją urodą łamał wiele serc, sam jednak interesował się głównie polowaniem i pozostawał niewzruszony na uczucia innych. Zakochała się w nim nimfa górska Echo, której Hera odebrała głos tak, że mogła ona powtarzać tylko dźwięki ludzkiej mowy. Narcyz nie odwzajemnił uczuć nimfy, więc odrzucona Echo odeszła w góry, gdzie zaczęła niknąć z rozpaczy, aż pozostał po niej tylko głos. Ofiar Narcyza było więcej i w końcu i na niego przyszła pora, by się zakochać. Bogini zemsty Nemezis ukarała młodzieńca za jego pychę - sprawiła, że trafił on nad jezioro o gładkiej tafli i pochylił się nad nim, by napić się wody. Zobaczył wtedy swoje oblicze i rażony wielkim uczuciem już nie mógł oderwać od niego wzroku. Nie jadł i nie pił, tylko wpatrywał się z miłością w swoją piękną twarz, aż w końcu umarł z wycieńczenia. W miejscu jego śmierci wyrósł piękny, wonny kwiat wiosenny, na jego cześć nazwany narcyzem. Poniżej tekstu znajduje się zdjęcie kwiatów, są to narcyzy. Kwiaty są koloru białego, a ich środek jest żółty. W tle przedstawiony jest krajobraz gór. Czwarte dzieło to praca „Apollo i Dafne” autorstwa Paolo Veronese przedstawiająca młodą kobietę o imieniu Dafne i boga Apollina idących przez las. Oboje są ukazani jako jasnowłose postaci o bladej skórze, odziane w różowe szaty. Apollo został przedstawiony jako mężczyzna o kręconych brązowych włosach sięgających do ramion. Rozkładając jedną rękę, drugą dotyka biodra kobiety, patrząc ku górze. Dafne, odwracająca wzrok od mężczyzny, zamienia się w drzewo – jej dłonie zamieniają się w gałęzie, natomiast nogi w korzenie. Tło dzieła stanowi roślinność, wzgórza oraz zamglone, jasne niebo. Po naciśnięciu treści „Apollo i Dafne” wyświetla się poniższa treść: Apollo wyśmiewał się z Erosa, że jego mały łuk nie dorównuje broni Apollina i że jest on o wiele lepszym łucznikiem niż bóg miłości. Eros dał dumnemu łucznikowi nauczkę. Z kołczanu wyciągnął dwie strzały, jedną miłości, drugą nienawiści. Strzałą miłości ugodził Apollina, a strzałę nienawiści wysłał w kierunku przebiegającej obok pięknej nimfy Dafne. Apollo z miejsca zakochał się w nimfie, ona jednak stroniła od niego. Kiedy tylko zbliżył się do niej, zaczęła uciekać. Rażony silnym uczuciem biegł za nią niestrudzenie. Kiedy nimfa zaczęła opadać z sił, a Apollo już miał ją chwycić w ramiona, poprosiła matkę Gaję i ojca - boga rzeki Penejosa, o ocalenie przed niechcianym kochankiem. W momencie, w którym Apollo już ją dogonił i wyciągał rękę, by dotknąć ukochaną, zamieniła się ona w drzewo laurowe, czyli wawrzyn. Bóg objął ramieniem już tylko drzewo; dotykał kory i liści, ale nie przestawał kochać. I tak oto wawrzyn stał się umiłowanym drzewem Apollina. Zdobił nim włosy, kitarę i kołczan. Poniżej tekstu znajduje się zdjęcie, przedstawiające krzew z zielonymi liśćmi i źółtymi kwiatami. Piąte dzieło to praca „Minerwa i Arachne” autorstwa René‑Antoine Houasse przedstawia dwie kobiety. Minerwa została przedstawiona jako młoda kobieta o blond włosach przykrytych brązowym hełmem. Kobieta ma na sobie biało‑niebieską szatę ze złotymi dodatkowymi elementami oraz trójkątnym elementem osłaniającym jej jasną skórę. W jednej dłoni trzyma uniesiony sztylet, a drugą przytrzymuje uciekającą Arachne. Arachne została przedstawiona jako młoda kobieta o długich ciemnych włosach. Odziana jest w żółto‑zieloną suknię. Dłonią próbuje chronić się przed ciosem, a na jej twarzy widoczny jest grymas oraz ściągnięte brwi. Tło stanowi budynek, na posadzce rozrzucono przedmioty – włócznię, tarczę, na której spoczywa stopa Minerwy oraz kosz wypełniony małymi przedmiotami przypominającymi nici do przędzenia. Po prawej stronie stoi kolumna oraz mur, odsłaniający fragment niebieskiego nieba z białymi chmurami, dach budynku stojącego w tle oraz koronę drzewa. Po naciśnięciu treści „Arachne i Minerwa” wyświetla się poniższa treść: Arachne Pewna mieszkanka Lydii, Arachne, obdarzona była wielkim talentem tkackim. Powszechnie chwalona, po pewnym czasie zaczęła się pysznić, że swoim kunsztem tkackim przewyższa samą Atenę. Wieść ta dotarła do bogini i postanowiła ona dać Arachne ostrzeżenie. Pojawiła się u niej przybierając postać staruszki i radziła jej większą skromność, by nie złościć Ateny. Nie ostudziło to jednak zapędów dziewczyny, by stanąć z boginią do tkackiego pojedynku. Wtedy Atena ukazała swoją prawdziwą postać i rozpoczęła się rywalizacja o to, która z nich potrafi tkać piękniej. Atena cały swój kunszt włożyła w to, by przedstawić postacie bogów w całym ich majestacie, zaś Arachne tkała sceny, które ukazywały słabostki bogów i zrobiła to naprawdę pięknie. Widząc, że może przegrać pojedynek, Atena ze złością podarła płótno Arachne i uderzyła dziewczynę czółenkiem w czoło. Takiej obelgi dumna dziewczyna nie mogła znieść - powiesiła się ze wstydu. Dopiero wtedy bogini zrozumiała, że się zapędziła w swojej zapalczywości i ożywiła Arachne, zamieniając ją jednocześnie w pająka, by już zawsze zajmowała się tkaniem. Poniżej tekstu znajduje się fotografia dużego żółto‑czarnego pająka siedzącego na pajęczynie. Ilustracja interaktywna przedstawia pięć dzieł w formie kolażu. Pierwsze dzieło to praca „Perseusz i Andromeda” autorstwa Frederica Leightona ukazująca młodą kobietę przepasaną białą szatą. Półnaga kobieta o długich rudych włosach opiera się o skałę i skrywa się pod skrzydłem ciemnego smoka ziejącego ogniem. Na niebie widoczny jest mężczyzna – Perseusz, lecący na białym Pegazie i spoglądający w dół. Otacza ich jasna poświata. Na drugim planie znajdują się wysokie i urwiste skały oraz woda płynąca między nimi. Po naciśnięciu treści „Perseusz i Andromeda” wyświetla się poniższa treść: Perseusz i Andromeda Lecąc nad Etiopią po pokonaniu Meduzy, Perseusz zobaczył piękną nagą dziewczynę przykutą do skał. Z miejsca zakochał się w niej i podleciał bliżej, żeby dowiedzieć się, kim jest i dlaczego spotkał ją taki los. Dziewczyna przedstawiła się jako Andromeda, córka króla Etiopii Kefeusza i jego żony Kasjopei. Kraj został zalany wodą, a Posejdon wysłał tam potwora morskiego, który zabijał mieszkańców. Gniew boga wywołany był przez Kasjopeję, która przechwalała się, że jest piękniejsza od nereid, a one zwróciły się o pomoc do boga mórz. Król Kefeusz był zrozpaczony; wyrocznia Ammona wyjawiła, że jedynym sposobem na pozbycie się potwora jest ofiara z królewskiej córki Andromedy. Heros obiecał ojcu Andromedy uwolnienie córki pod warunkiem zaślubienia jej. Król przystał na takie warunki i Perseusz zabił potwora. Po ślubie Andromeda i Perseusz żyli wiele lat razem w szczęśliwym związku, zaś po śmierci Atena umieściła ich na niebie jako gwiazdozbiory. I tak możemy dziś zobaczyć koło siebie Andromedę, Perseusza, Kasjopeję, Kefeusza oraz potwora morskiego Cetusa, jako konstelacje. Pod tekstem znajduje się zdjęcie pod tytułem Galaktyka Andromedy, przedstawiająca galaktykę. Na ciemnym niebie znajdują się galaktyka i liczne gwiazdy. Drugie dzieło to praca „Pyramus i Tysbe” autorstwa Pierre Gautherota, przedstawiające nagie ciało młodego mężczyzny leżącego na ziemi oraz młodą kobietę klęczącą nad zwłokami. Młodym mężczyzną jest Pyramus o kręconych włosach, spoczywający na czerwonej szacie. Na jego ciele, przy szyi znajduje się cięta rana, z której sączy się krew. Młoda kobieta to Tysbe, ukochana Pyramusa o dłuższych kręconych włosach, odziana w biało‑niebieską suknię. Kobieta przykłada sobie sztylet do niezasłoniętej piersi, kierując ostrze w okolicę serca. W tle, z lewej strony, stoi ciemna budowla, z prawej strony przedstawiono ciemne drzewa oraz skały, z tyłu natomiast szczyty wzgórz oraz liściaste drzewa. Po naciśnięciu treści „Pyramus i Tysbe” wyświetla się poniższa treść: Pyram i Tysbe mieszkali po sąsiedzku w Babilonie, lecz nie mogli się spotykać, ponieważ ich rodziny były skłócone. O ironio, młodzi poznali się i zakochali w sobie, utrzymując kontakt przez szczelinę w ścianie, łączącej sąsiadujące domy. Postanowili uciec razem i umówili się na schadzkę za miastem, na grobie króla Ninosa. Pierwsza przyszła Tysbe, ale przestraszyła się lwicy, która odpoczywała po polowaniu pod drzewem morwy. Tysbe uciekła w popłochu gubiąc płaszcz, który lwica ubrudziła krwią upolowanej zwierzyny, a następnie odeszła. Kiedy Pyram dotarł na miejsce spotkania zobaczył zakrwawiony płaszcz Tysbe i ślady lwa. Na ten widok zrozpaczony przebił się mieczem. Tymczasem Tysbe wróciła na miejsce schadzki. Zobaczyła ciało Pyrama, wyciągnęła miecz z krwawej rany i z rozpaczy i ona popełniła samobójstwo. Drzewo morwy białej, pod którym zmarli młodzi kochankowie poplamione zostało ich krwią, i tak oto owoce tego drzewa stały się czerwone i powstał nowy gatunek morwy - morus rubra. Poniżej tekstu znajduje się zdjęcie morwy czerwonej. Przedstawiony jest krzew z zielonymi liśćmi oraz czarnymi i czerwonymi owocami. Trzecie dzieło to praca „Echo i Narcyz” autorstwa Johna Williama Waterhouse, które przedstawia dwie osoby nad potokiem. Jedna z nich to młoda kobieta, która siedzi na kamieniu, przytrzymując się kamienia jedną ręką. Drugą ręką trzyma cienką gałąź zwisającą z drzewa rosnącego tuż obok. Kobieta patrzy w stronę mężczyzny. Odziana jest w suknię w kolorze delikatnego różu, która odsłania jej lewy bok, od pasa w górę, obnażając jasną skórę kobiety. Pod drzewem rosną drobne grzyby, a u stóp kobiety – kwiaty. Mężczyzna ukazany jest po drugiej stronie wody, leży na czerwonej szacie, ma czarne włosy, a na nich wieniec z liści laurowych. Przygląda się swojemu odbiciu w tafli wody. Mężczyzna znajduje się po prawej stronie obrazu, kobieta zaś po lewej. Na drugim planie znajdują się drzewa, polany oraz szczyty wzgórz. Po naciśnięciu treści „Narcyz i Echo” wyświetla się poniższa treść: Narcyz i Echo Narcyz był pięknym młodzieńcem, synem boga rzeki Kefisos oraz nimfy Liriope. Rodzice poprosili wieszczka Tejrezjasza o przepowiednię dotyczącą losów chłopca. Dowiedzieli się, że ich syn dożyje sędziwego wieku tylko wtedy, jeżeli nigdy nie zobaczy swojego odbicia. Usunęli więc z jego otoczenia wszystkie lustra i dbali o to, by woda, do której się zbliżał zawsze płynęła wartko, by nigdy nie ujrzał w niej odbicia swojej twarzy. Narcyz swoją urodą łamał wiele serc, sam jednak interesował się głównie polowaniem i pozostawał niewzruszony na uczucia innych. Zakochała się w nim nimfa górska Echo, której Hera odebrała głos tak, że mogła ona powtarzać tylko dźwięki ludzkiej mowy. Narcyz nie odwzajemnił uczuć nimfy, więc odrzucona Echo odeszła w góry, gdzie zaczęła niknąć z rozpaczy, aż pozostał po niej tylko głos. Ofiar Narcyza było więcej i w końcu i na niego przyszła pora, by się zakochać. Bogini zemsty Nemezis ukarała młodzieńca za jego pychę - sprawiła, że trafił on nad jezioro o gładkiej tafli i pochylił się nad nim, by napić się wody. Zobaczył wtedy swoje oblicze i rażony wielkim uczuciem już nie mógł oderwać od niego wzroku. Nie jadł i nie pił, tylko wpatrywał się z miłością w swoją piękną twarz, aż w końcu umarł z wycieńczenia. W miejscu jego śmierci wyrósł piękny, wonny kwiat wiosenny, na jego cześć nazwany narcyzem. Poniżej tekstu znajduje się zdjęcie kwiatów, są to narcyzy. Kwiaty są koloru białego, a ich środek jest żółty. W tle przedstawiony jest krajobraz gór. Czwarte dzieło to praca „Apollo i Dafne” autorstwa Paolo Veronese przedstawiająca młodą kobietę o imieniu Dafne i boga Apollina idących przez las. Oboje są ukazani jako jasnowłose postaci o bladej skórze, odziane w różowe szaty. Apollo został przedstawiony jako mężczyzna o kręconych brązowych włosach sięgających do ramion. Rozkładając jedną rękę, drugą dotyka biodra kobiety, patrząc ku górze. Dafne, odwracająca wzrok od mężczyzny, zamienia się w drzewo – jej dłonie zamieniają się w gałęzie, natomiast nogi w korzenie. Tło dzieła stanowi roślinność, wzgórza oraz zamglone, jasne niebo. Po naciśnięciu treści „Apollo i Dafne” wyświetla się poniższa treść: Apollo wyśmiewał się z Erosa, że jego mały łuk nie dorównuje broni Apollina i że jest on o wiele lepszym łucznikiem niż bóg miłości. Eros dał dumnemu łucznikowi nauczkę. Z kołczanu wyciągnął dwie strzały, jedną miłości, drugą nienawiści. Strzałą miłości ugodził Apollina, a strzałę nienawiści wysłał w kierunku przebiegającej obok pięknej nimfy Dafne. Apollo z miejsca zakochał się w nimfie, ona jednak stroniła od niego. Kiedy tylko zbliżył się do niej, zaczęła uciekać. Rażony silnym uczuciem biegł za nią niestrudzenie. Kiedy nimfa zaczęła opadać z sił, a Apollo już miał ją chwycić w ramiona, poprosiła matkę Gaję i ojca - boga rzeki Penejosa, o ocalenie przed niechcianym kochankiem. W momencie, w którym Apollo już ją dogonił i wyciągał rękę, by dotknąć ukochaną, zamieniła się ona w drzewo laurowe, czyli wawrzyn. Bóg objął ramieniem już tylko drzewo; dotykał kory i liści, ale nie przestawał kochać. I tak oto wawrzyn stał się umiłowanym drzewem Apollina. Zdobił nim włosy, kitarę i kołczan. Poniżej tekstu znajduje się zdjęcie, przedstawiające krzew z zielonymi liśćmi i źółtymi kwiatami. Piąte dzieło to praca „Minerwa i Arachne” autorstwa René‑Antoine Houasse przedstawia dwie kobiety. Minerwa została przedstawiona jako młoda kobieta o blond włosach przykrytych brązowym hełmem. Kobieta ma na sobie biało‑niebieską szatę ze złotymi dodatkowymi elementami oraz trójkątnym elementem osłaniającym jej jasną skórę. W jednej dłoni trzyma uniesiony sztylet, a drugą przytrzymuje uciekającą Arachne. Arachne została przedstawiona jako młoda kobieta o długich ciemnych włosach. Odziana jest w żółto‑zieloną suknię. Dłonią próbuje chronić się przed ciosem, a na jej twarzy widoczny jest grymas oraz ściągnięte brwi. Tło stanowi budynek, na posadzce rozrzucono przedmioty – włócznię, tarczę, na której spoczywa stopa Minerwy oraz kosz wypełniony małymi przedmiotami przypominającymi nici do przędzenia. Po prawej stronie stoi kolumna oraz mur, odsłaniający fragment niebieskiego nieba z białymi chmurami, dach budynku stojącego w tle oraz koronę drzewa. Po naciśnięciu treści „Arachne i Minerwa” wyświetla się poniższa treść: Arachne Pewna mieszkanka Lydii, Arachne, obdarzona była wielkim talentem tkackim. Powszechnie chwalona, po pewnym czasie zaczęła się pysznić, że swoim kunsztem tkackim przewyższa samą Atenę. Wieść ta dotarła do bogini i postanowiła ona dać Arachne ostrzeżenie. Pojawiła się u niej przybierając postać staruszki i radziła jej większą skromność, by nie złościć Ateny. Nie ostudziło to jednak zapędów dziewczyny, by stanąć z boginią do tkackiego pojedynku. Wtedy Atena ukazała swoją prawdziwą postać i rozpoczęła się rywalizacja o to, która z nich potrafi tkać piękniej. Atena cały swój kunszt włożyła w to, by przedstawić postacie bogów w całym ich majestacie, zaś Arachne tkała sceny, które ukazywały słabostki bogów i zrobiła to naprawdę pięknie. Widząc, że może przegrać pojedynek, Atena ze złością podarła płótno Arachne i uderzyła dziewczynę czółenkiem w czoło. Takiej obelgi dumna dziewczyna nie mogła znieść - powiesiła się ze wstydu. Dopiero wtedy bogini zrozumiała, że się zapędziła w swojej zapalczywości i ożywiła Arachne, zamieniając ją jednocześnie w pająka, by już zawsze zajmowała się tkaniem. Poniżej tekstu znajduje się fotografia dużego żółto‑czarnego pająka siedzącego na pajęczynie.
Ilustracja interaktywna przedstawiająca mitologiczne przemiany
Źródło: online-skills, Ilustracja interaktywna przedstawiająca mitologiczne przemiany, Ilustracja, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 5
RXXVSKA65NXK1
Która z przedstawionych na kolażu przemian jest karą za nadmierną pychę? Możliwe odpowiedzi: 1. Metamorfoza Echo, 2. Przemiana Dafne, 3. Transformacja Arachne. W prawym dolnym rogu ćwiczenia umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 6
R4961AJO146M6
Połącz w pary bohaterów mitologicznych z ich charakterystyką. Narcyz Możliwe odpowiedzi: 1. Trafiony strzałą Erosa, 2. Pojedynek z boginią, 3. Zapatrzony w siebie, 4. Pośmiertnie przeniesiona na nieboskłon, 5. Rozpacz z powodu nieodwzajemnionej miłości, 6. Ucieczka przed natarczywym konkurentem, 7. Uratowanie ukochanej od niechybnej śmierci, 8. Samobójcza śmierć z powodu nieporozumienia Dafne Możliwe odpowiedzi: 1. Trafiony strzałą Erosa, 2. Pojedynek z boginią, 3. Zapatrzony w siebie, 4. Pośmiertnie przeniesiona na nieboskłon, 5. Rozpacz z powodu nieodwzajemnionej miłości, 6. Ucieczka przed natarczywym konkurentem, 7. Uratowanie ukochanej od niechybnej śmierci, 8. Samobójcza śmierć z powodu nieporozumienia Echo Możliwe odpowiedzi: 1. Trafiony strzałą Erosa, 2. Pojedynek z boginią, 3. Zapatrzony w siebie, 4. Pośmiertnie przeniesiona na nieboskłon, 5. Rozpacz z powodu nieodwzajemnionej miłości, 6. Ucieczka przed natarczywym konkurentem, 7. Uratowanie ukochanej od niechybnej śmierci, 8. Samobójcza śmierć z powodu nieporozumienia Pyram Możliwe odpowiedzi: 1. Trafiony strzałą Erosa, 2. Pojedynek z boginią, 3. Zapatrzony w siebie, 4. Pośmiertnie przeniesiona na nieboskłon, 5. Rozpacz z powodu nieodwzajemnionej miłości, 6. Ucieczka przed natarczywym konkurentem, 7. Uratowanie ukochanej od niechybnej śmierci, 8. Samobójcza śmierć z powodu nieporozumienia Andromeda Możliwe odpowiedzi: 1. Trafiony strzałą Erosa, 2. Pojedynek z boginią, 3. Zapatrzony w siebie, 4. Pośmiertnie przeniesiona na nieboskłon, 5. Rozpacz z powodu nieodwzajemnionej miłości, 6. Ucieczka przed natarczywym konkurentem, 7. Uratowanie ukochanej od niechybnej śmierci, 8. Samobójcza śmierć z powodu nieporozumienia Apollo Możliwe odpowiedzi: 1. Trafiony strzałą Erosa, 2. Pojedynek z boginią, 3. Zapatrzony w siebie, 4. Pośmiertnie przeniesiona na nieboskłon, 5. Rozpacz z powodu nieodwzajemnionej miłości, 6. Ucieczka przed natarczywym konkurentem, 7. Uratowanie ukochanej od niechybnej śmierci, 8. Samobójcza śmierć z powodu nieporozumienia Perseusz Możliwe odpowiedzi: 1. Trafiony strzałą Erosa, 2. Pojedynek z boginią, 3. Zapatrzony w siebie, 4. Pośmiertnie przeniesiona na nieboskłon, 5. Rozpacz z powodu nieodwzajemnionej miłości, 6. Ucieczka przed natarczywym konkurentem, 7. Uratowanie ukochanej od niechybnej śmierci, 8. Samobójcza śmierć z powodu nieporozumienia Arachne Możliwe odpowiedzi: 1. Trafiony strzałą Erosa, 2. Pojedynek z boginią, 3. Zapatrzony w siebie, 4. Pośmiertnie przeniesiona na nieboskłon, 5. Rozpacz z powodu nieodwzajemnionej miłości, 6. Ucieczka przed natarczywym konkurentem, 7. Uratowanie ukochanej od niechybnej śmierci, 8. Samobójcza śmierć z powodu nieporozumienia. W prawym dolnym rogu ćwiczenia umieszczony jest przycisk „Sprawdź”, służący sprawdzeniu poprawności jego wykonania.
Źródło: online-skills, licencja: CC BY 3.0.
R1OACU2OLCS8P1
Film animowany pod tytułem: Owidiusz Metamorfozy. Przedstawia historię powstania znanego nam świata, opis został wykonany na postawie publikacji Owidiusza pod tytułem Metamorphoses libri XV, Liber primus 5‑28. Pierwsza scena prezentuję grupę czterech osób wykonującą skok na tle morza. Obok wyświetlany jest opis: 5 Aurea prima sata est aetas, quae vindice nullo, sponte sua, sine lege fidem rectumque colebat. Poena metusque aberant, nec verba minantia fixo aere legebantur, nec supplex turba timebat iudicis ora sui, sed erant sine vindice tuti. Złoty wiek najpierw nastał. Nie z bojaźni kary, Lecz z własnej chęci człowiek cnoty strzegł i wiary. Kary, trwogi nie znano. W spiżowych tablicach Groźby praw, i wyroku na sędziego licach Lud nie czytał: bez sędziów byli bezpiecznemi. Druga scena przedstawia szyszkę na drzewie iglastym. Obok wyświetlony jest opis: 10 Nondum caesa suis, peregrinum ut viseret orbem, montibus in liquidas pinus descenderat undas, nullaque mortales praeter sua litora norant; nondum praecipites cingebant oppida fossae; non tuba directi, non aeris cornua flexi, 15 non galeae, non ensis erant: sine militis usu mollia securae peragebant otia gentes. Jeszcze sosna dla obcej odwiedzenia ziemi Nie zstąpiła do morza ze swych gór rodzinnych, A człowiek prócz ojczystego nie znał brzegów innych. Grodów nie otaczano spadzistymi wały, Proste trąby i surmy zagięte nie brzmiały; Hełmu, miecza nie było, i bez wojsk narody Używały w spokoju bezpiecznej swobody. Trzecia scena przedstawia dłonie człowieka, w których znajduje się zboże, owoce czereśni na gałęzi drzewa, biały owoc, oraz żołędzie. Obok wyświetlony jest opis: Ipsa quoque immunis rastroque intacta nec ullis saucia vomeribus per se debat omnia tellus, contentique cibis nullo cogente creatis 20 arbuteos fetus montanaque fraga legebant cornaque et in duris haerentia mora rubetis et quae deciderant patula Iovis arbore glandes. Jeszcze bronią nie tknięta, od pługa spokojna, Wszystko z siebie dawała ziemia w dary hojna. Przestając na pokarmie, zrodzonym bez pracy, Z drzew owoc, z gór poziomki zbierali wieśniacy, Tarnki i głóg, rosnący na krzakach ciernistych, I żołędzie, co spadły z dębów rozłożystych. Czwarta scena przedstawia widok na morze i wysokie klify, pole pełne czerwonych maków oraz na drzewo stojące nad jeziorem w czasie mgły. Obok wyświetlony jest opis: Ver erat aeternum, placidique tepentibus auris mulcebant zephyri natos sine semine flores; 25 mox etiam fruges tellus inarata ferebat, nec renovatus ager gravidis canebat aristis; flumina iam lactis, iam flumina nectaris ibant, flavaque de viridi stillabant ilice mella. Wiosna była wieczysta. Zefiry łagodne Rozwijały tchem ciepłym kwiaty samorodne. Zboża na nieoranej rodziły się ziemi I łan ugorny kłosy połyskał ciężkiemi. Hojną płynęły strugą i nektar, i mleko, I z dębu zielonego złote miody ciekną.
R1S8R9F8NPTXL
Ćwiczenie 7
W czasie lekcji tłumaczyliśmy oryginalny tekst łaciński – fragment dzieła Owidiusza pt. „Metamorfozy”. Tekst zawiera co najmniej kilka wyrazów, z których wywodzą się aktualnie używane słowa w języku polskim. Połącz w pary słowo łacińskie wraz z jego współcześnie używanym w języku polskim „potomkiem”: liquidus 3 Możliwe odpowiedzi: 1. flora, 2. asekuracja, 3. dyrektywa, 4. destylacja, 5. likwidacja, 6. nektar (kwiatowy), 7. aura np. aura nam sprzyja = pogoda nam sprzyja, 8. Frugo (popularny znów napój owocowy) directus 3 Możliwe odpowiedzi: 1. flora, 2. asekuracja, 3. dyrektywa, 4. destylacja, 5. likwidacja, 6. nektar (kwiatowy), 7. aura np. aura nam sprzyja = pogoda nam sprzyja, 8. Frugo (popularny znów napój owocowy) securus 3 Możliwe odpowiedzi: 1. flora, 2. asekuracja, 3. dyrektywa, 4. destylacja, 5. likwidacja, 6. nektar (kwiatowy), 7. aura np. aura nam sprzyja = pogoda nam sprzyja, 8. Frugo (popularny znów napój owocowy) aura,ae Możliwe odpowiedzi: 1. flora, 2. asekuracja, 3. dyrektywa, 4. destylacja, 5. likwidacja, 6. nektar (kwiatowy), 7. aura np. aura nam sprzyja = pogoda nam sprzyja, 8. Frugo (popularny znów napój owocowy) flos,floris Możliwe odpowiedzi: 1. flora, 2. asekuracja, 3. dyrektywa, 4. destylacja, 5. likwidacja, 6. nektar (kwiatowy), 7. aura np. aura nam sprzyja = pogoda nam sprzyja, 8. Frugo (popularny znów napój owocowy) frux,frugis Możliwe odpowiedzi: 1. flora, 2. asekuracja, 3. dyrektywa, 4. destylacja, 5. likwidacja, 6. nektar (kwiatowy), 7. aura np. aura nam sprzyja = pogoda nam sprzyja, 8. Frugo (popularny znów napój owocowy) stillo 1. Możliwe odpowiedzi: 1. flora, 2. asekuracja, 3. dyrektywa, 4. destylacja, 5. likwidacja, 6. nektar (kwiatowy), 7. aura np. aura nam sprzyja = pogoda nam sprzyja, 8. Frugo (popularny znów napój owocowy) nectar,aris Możliwe odpowiedzi: 1. flora, 2. asekuracja, 3. dyrektywa, 4. destylacja, 5. likwidacja, 6. nektar (kwiatowy), 7. aura np. aura nam sprzyja = pogoda nam sprzyja, 8. Frugo (popularny znów napój owocowy)
R1LSB173EAEEB
Ćwiczenie 8
Zapoznaj się ze słownikiem pojęć i zaznacz, które zdania są prawdziwe. Możliwe odpowiedzi: 1. Laurea to po łacinie wieniec wawrzynowy. 2. Liście bobkowe to przyprawa dodawana do potraw. 3. Laur starożytni uznawali za ochronę przed uderzeniem pioruna. 4. Laurka to nagroda za zwycięstwo w zawodach poetyckich. 5. Poeta laureatus to wyróżnienie stosowane jedynie w czasach starożytnych. 6. Wawrzyn był drzewem poświęconym Dafne i sadzonym przy jej świątyniach.

Na zakończenie zapoznaj się z  fragmentem „Metamorfoz” w języku łacińskim, dotyczącym przemiany AkteonaAkteonAkteona w jelenia.  

R1PCJKA5SX3ZZ1
Fragment obrazu "Diana i Akteon", Gieseppe Cesari, XVII w., Muzeum Sztuk Pięknych, Budapeszt, Węgry. Źródło: Wikipedia Commons, domena publiczna

Ovidius, Metamorphoseon libri XV, XIII, 194–205

dat sparso capiti vivacis cornua cervi,
dat spatium collo summasque cacuminat aures,
cum pedibusque manus, cum longis bracchia mutat
cruribus et velat maculoso vellere corpus.
Additus et pavor est. Fugit Autonoeius heros
et se tam celerem cursu miratur in ipso.
Ut vero vultus et cornua vidit in unda,
„me miserum!” dicturus erat: vox nulla secuta est.
Ingemuit: vox illa fuit, lacrimaeque per ora
non sua fluxerunt; mens tantum pristina mansit.

Tłumaczenie:

(I wyjawiwszy słowy smutne przeznaczenie,)
Skropionej głowie rogi przyprawia jelenie,
I uszy mu zaostrza i przedłuża szyję.
Nagle sierść nakrapiana ciało jego kryje;
Ramiona mu w golenie, ręce przeszły w nogi.
Wódz, dawniej nieulękły, teraz pełen trwogi,
Ucieka, sam zdumiony, że tak rączy w biegu.
Ale zaledwie stanął przy strumienia brzegu,
Widząc swe rogi w wodzie: »Ach, biada mi, biada!«
Chciał wołać, lecz już więcej swym głosem nie włada.

Westchnął tylko, łza gorzka na obcą twarz płynie,
A po zmianie w nim czucie zostało jedynie.

Indeks górny Autor tłumaczenia: Bruno Kiciński, w: Życie i poezja Owidjusza, Gebethner i Wolff, Warszawa, 1933 Indeks górny koniec

Zarówno Horacy, jak i Owidiusz pozostawili trwały ślad w kulturze europejskiej, każdy na swój odmienny sposób. Horacy, ze swoją filozofią umiaru i pochwałą codziennego życia, ukazał ideał harmonii, który przez wieki inspirował kolejnych twórców. Owidiusz natomiast, dzięki niezwykłej wyobraźni i kunsztowi narracyjnemu, wzbogacił literaturę o dzieła pełne dynamiki i emocji. 

Obaj poeci, choć różnili się temperamentem i doświadczeniami, pokazali siłę sztuki słowa, która potrafi przetrwać zmiany epok. Dlatego ich dorobek pozostaje nie tylko świadectwem antycznego świata, ale także nieustannym źródłem refleksji dla współczesnego czytelnika.

Słownik łacińsko‑polski

ad z acc.
ad z acc.

do

admiror 1
admiror 1

dziwić się, podziwiać

aequus 3
aequus 3

równy, spokojny, obojętny

amatorius 3
amatorius 3

miłosny, zakochany

arduus 3
arduus 3

stromy, trudny

ars, artis f
ars, artis f

sztuka

aureus 3
aureus 3

złoty

beatus 3
beatus 3

szczęśliwy

carpo, -psi, -ptum 3
carpo, -psi, -ptum 3

skubać, zrywać, chwytać

carmen,-inis n
carmen,-inis n

pieśń

credulus 3
credulus 3

łatwowierny, dobroduszny

decorus 3
decorus 3

ozdobny, stosowny, zaszczytny

delecto 1
delecto 1

bawić, sprawiać przyjemność

dies, -ei m, f
dies, -ei m, f

dzień

directus 3
directus 3

prosty, skromny, surowy

doceo, docui, doctum 2
doceo, docui, doctum 2

uczyć, nauczać

dulcis, -e
dulcis, -e

słodki

epistula,-ae f
epistula,-ae f

list

et
et

i

ex z abl.
ex z abl.

z (kogo? czego?)

flos, floris m
flos, floris m

kwiat

frux, frugis f
frux, frugis f

owoc, zysk, korzyść

ille, -a, -ud
ille, -a, -ud

tamen, ów

in z abl. 
in z abl. 

w

laureatus 3
laureatus 3

uwieńczony laurem/wawrzynem

laureus 3
laureus 3

z drzewa lurowego, laurowy, wawrzynowy

laurus, -i f
laurus, -i f

drzewo laurowe, wienic laurowy, tryumf, zwycięstwo

liber, libri m
liber, libri m

książka

liquuidus 3
liquuidus 3

płynny, czysty, wyraźny

mediocritas, -atis f
mediocritas, -atis f

środek, umiarkowanie

memini, meminisse 
memini, meminisse 

przypominać, pamiętać

mens, -ntis f
mens, -ntis f

myśl, sposób myślenia, rozwaga

minimus 3
minimus 3

najmniejszy (gradus superlativus od przymiotnika parvus 3 (mały))

bg‑gray2

Stopniowanie przymiotników znajduje się w module - Przestopniowane przymiotniki i przysłówki.

miles, militis m
miles, militis m

żołnierz

morior, mortuus sum 3
morior, mortuus sum 3

umierać

negotium, -i n
negotium, -i n

zajęcie, praca, czynność

nihil difficile
nihil difficile

nic nowego

nil=nihil
nil=nihil

nic

non
non

nie

omnis, -e
omnis, -e

cały, wszystek

patria,-ae f
patria,-ae f

ojczyzna

pictura,-ae f
pictura,-ae f

obraz, malarstwo

poesis,-is f
poesis,-is f

poezja

poeticus 3
poeticus 3

poetycki

Pontus,-i m
Pontus,-i m

Morze Czarne

posterus 3
posterus 3
pro z abl.
pro z abl.

dla, za, w obronie

procul z abl.
procul z abl.

z daleka, z oddali

quam
quam

jak

qui, quae, quod
qui, quae, quod

który, która, które; kto

quindecim
quindecim

piętnaście

bg‑gray2

Liczebniki łacińskie zostały omówione w module - Starożytny kalkulator, czyli kilka słów o liczebnikach.

res, rei f
res, rei f

rzecz, sprawa

saecularis, -e 
saecularis, -e 

stuletni

securus 3
securus 3

beztroski, niedbały, pewny, bezpieczny

servo 1
servo 1

zwracać uwagę, strzec

stillo 1
stillo 1

kapać, ciec, sączyć

ut
ut

jak

Słownik pojęć

Ajschylos
Ajschylos

żyjący w VI/V w. p.n.e. jeden z najwybitniejszych tragików ateńskich, uważany za rzeczywistego twórcę tragedii greckiej. 

bg‑gray2

O tragedii greckiej i jej przedstawicielach dowiesz się więcej w module zatytułownaym Literatura grecka, w rozdziale - Szukając katharsis. Tragedia grecka.

Akteon
Akteon

w mitologii greckiej myśliwy z Teb; podpatrzył Artemidę  w kąpieli, za co został przez nią zamieniony w jelenia, a wówczas rozszarpały go własne psy.

Alkajos
Alkajos

żyjacy VII/VI w. p.n.e., grecki poeta z wyspy Lesbos, współczesny Safonie. Pisał hymny, pieśni biesiadne, polityczne i miłosne. Od jego imienia jedna z form wiersza lirycznego nosi nazwę „strofy alcejskiej”.

Apollo
Apollo

bóg w mitologii greckiej i rzymskiej, patronem muzyki, poezji, sztuki, światła, prawdy, uzdrawiania i wróżbiarstwa; syn Zeusa i Leto, bliźniaczy brat  Artemidy. 

Apulia
Apulia

kraina historyczna w starożytnej Italii, leżąca w południowo‑wschodniej części Półwyspu Apenińskiego, wzdłuż wybrzeży Adriatyku. Głównym miastem regionu był Tarent.

Archiloch
Archiloch

żyjący w VII w. p.n.e. poeta grecki, jeden z najwybitniejszych (obok Alkajosa i Safony) przedstawicieli greckiej poezji lirycznej.

autarkia
autarkia

dążenie do niezależności względem świata zewnętrznego, samowystarczalność, poleganie na sobie. Był to popularny postulat starożytnej greckiej etyki.

Brutus
Brutus

łac. Marcus Iunius Brutus żyjący w I w. p.n.e. słynny obrońca republiki rzymskiej, należał do grupy spiskowców, którzy zabili Juliusza Cezara (idy marcowe). Był przeciwnikiem dyktatury. Występował również przeciwko II triumwiratowi, walcząc z Markiem Antoniuszem i Oktawianem. Po klęsce pod Filippi (42 r. p.n.e.) popełnił samobójstwo. Był przyjacielem Cycerona, który uważał Brutusa za wybitnego mówcę i dedykował mu swoje dzieła.

delficki
delficki

odnoszący się do Delf - starożytnego miasta w środkowej Grecji, gdzie znajdowała się świątynia Apollina oraz słynna wyrocznia.

bg‑gray2

O wróżbach i wyroczniach w Grecji i Rzymie dowiesz się w rozdziale - Poznać przyszłość. Starożytne wyrocznie, wieszczowie i wieszczki, zamieszczonym w module pt. Życie społeczne i gospodarcze w Grecji i Rzymie

ekwici   łac.equites
ekwici   łac.equites

średniozamożna rzymska klasa społeczna, w skład której wchodzili kupcy, przedsiębiorcy, bankierzy itp.

epikureizm
epikureizm

założona przez Epikura w IV w. p.n.e. szkoła filozoficzna, która utożsamia szczęście z osiągnięciem przyjemności i unikaniem cierpienia.

bg‑gray2

Więcej informacji o starożytnej filozofii znajdziesz w module Greckie i rzymskie szkoły filozoficzne.

epoda
epoda

w starogreckiej poezji strofa, w której drugi wers jest krótszy od pierwszego; również utwór złożony z takich strof. 

Eskwilin  łac. Esquilinus
Eskwilin  łac. Esquilinus

jedno z siedmiu wzgórz rzymskich, położone w środkowo‑wschodniej części miasta, pomiędzy wzgórzami Wiminał i Celiusz; włączony w obręb Rzymu na początku cesarstwa.

Eurypides
Eurypides

żyjący w V w. p.n.e. jeden z trójki najwybitniejszych tragików starożytnej Grecji.

Filippi
Filippi

starożytne miasto w zachodniej Tracji; miejsce bitwy z 42 r. p.n.e, do której doszło pomiędzy Antoniuszem i Oktawianem a Brutusem i Kasjuszem. Powodem bitwy była zemsta na Brutusie i Kasjuszu za zdradę Juliusza Cezara. Wojska Antoniusza i Oktawiana rozgromiły siły Brutusa i Kasjusza.

heksametr
heksametr

wiersz złożony z 6 stóp daktylicznych (heksametr daktyliczny), charakterystyczny dla starożytnego eposu (zarówno greckiego, jak i łacińskiego), sielanki oraz satyry. Heksametry występujące na przemian z pentametrami tworzyły dystych elegijny – metrum wykorzystywane w elegii.

Herkules     łac.Hercules
Herkules     łac.Hercules

ubóstwiony heros w mitologii rzymskiej, którego kult w późniejszym okresie zlał się całkowicie z greckim herosem Heraklesem; znany głównie z niezwykłej siły i dwunastu prac.

bg‑gray2

Więcej o mitologicznych herosach znajdziesz w module zatytułowanym Tajemniczy świat greckich bogów i superbohaterów.

Homer
Homer

żyjący w VIII w. p.n.e. grecki pieśniarz i recytator wędrowny, epik; ojciec poezji epickiej; autor dwóch eposów: IliadyOdysei.

bg‑gray2

Informacje o Homerze i jego dziełach znajdziesz w rozdziale - Śladami Homera: Iliada i Odyseja, w module - Literatura grecka.

Kallimach
Kallimach

żyjący w IV/III w. p.n.e. grecki poeta epoki aleksandryjskiej, twórca pierwszej historii literatury.

kwestor
kwestor

w starożytnym Rzymie, w początkach republiki, urzędnik sprawujący funkcję sędziego śledczego oraz oskarżyciela publicznego w sprawach karnych.

bg‑gray2

Urzędy i instytucje w republice rzymskiej zostały omówione w rozdziale - Demokracja czy monarchia? Rzecz o antycznych formach ustrojowych, w module zatytułowanym - Wspólna historia

laurowy (wawrzynowy) wieniec
laurowy (wawrzynowy) wieniec

w starożytności symbol chwały, sławy, triumfu i zwycięstwa, także nagroda dla zwycięzcy w boju lub sportowej rywalizacji. Przyznawany był zwycięskim wodzom, artystom, poetom, uczonym i sportowcom. Laur był atrybutem Apollina i poetów. Wierzono, że noszenie wieńca laurowego daje natchnienie twórcze.

Lucyliusz łac. Gaius Lucilius
Lucyliusz łac. Gaius Lucilius

II w. p.n.e., rzymski poeta, przyjaciel Scypiona Młodszego. Uznawany jest za twórcę rzymskiej satyry.

Mecenas łac. Gaius Cilnius Maecenas
Mecenas łac. Gaius Cilnius Maecenas

(70 - 8 r. p.n.e.) rzymski polityk, przyjaciel cesarza Oktawiana Augusta. Zasłynął jako opiekun poetów, sam również pisał. Do jego kręgu należeli: Horacy, Wergiliusz i Propercjusz.

Melpomena
Melpomena

jedna z dziewięciu córek Zeusa, muza tragedii przedstawiana przeważnie z maską w lewej dłoni, prawą ręką opartą o maczugę, prawdopodobnie w związku z postacią Herkulesa, bohatera tragicznego. Według innych przedstawień oparta lewą ręką o skałę, w prawej dłoni trzyma maskę tragiczną.

metryka
metryka

zasada tworzenia wierszy w poezji antycznej, odpowiednik wersyfikacji w poezji nowożytnej; nauka o budowie wierszy oraz komponowania z nich większych całości rytmicznych, np. strof. 

Nikander
Nikander

żyjący w III/II wieku p.n.e. grecki poeta, lekarz i gramatyk. 

Okres Augustowski
Okres Augustowski

złoty wiek literatury rzymskiej przypadający na lata panowania cesarza Oktawiana Augusta (30 r. p.n.e. – 14 n.e.). Charakteryzuje się on rozkwitem poezji i epiki pod patronatem dworu.

Oktawian August
Oktawian August

łac.Gaius Iulius Caesar Octavianus żyjący w I w. p.n.e./I w. pierwszy cesarz Rzymu; wnuk siostry Juliusza Cezara, wyznaczony przez niego na następcę. Nosił tytuł princepsa (pierwszego senatora) i zachowywał pozory republiki. 

Pizonowie
Pizonowie

żyjący I w. p.n.e./I w. wpływowy ród rzymski, której członkowie często sprawowali najwyższe urzędy w Rzymie. Uwikłani w zamach na Nerona oraz podejrzewani o otrucie Germanika.

Propercjusz
Propercjusz

żyjący w I w. p.n.e. poeta rzymski; autor elegii miłosnych, trenów. Na zamówienie Mecenasa tworzył utwory opisujące genezę zwyczajów, budowli czy pomników w Rzymie.

Rydel Lucjan
Rydel Lucjan

żyjący w XIX/XX w. poeta, prozaik i dramatopisarz okresu Młodej Polski.

Sabińskie Góry
Sabińskie Góry

pasmo górskie we Włoszech w Apeninach Środkowych, w regionie Lacjum, rozciągające się między doliną Tybru, a innymi rzekami; najwyższy szczyt Monte Tancia (1292 m. n.p.m.). 

Safona
Safona

żyjąca VII/VI w. p.n.e. grecka poetka z wyspy Lesbos, uznawana za najwybitniejszą twórczynię poezji lirycznej. Od jej imienia noszą nazwę tak zwane strofy safickie, chętnie używane przez późniejszych twórców (między innymi Horacego).

satyra
satyra

gatunek literacki, mający korzenie w starożytnej Grecji. Udoskonalona w Rzymie satyra służyła do krytyki społecznej i politycznej poprzez humor, ironię i sarkazm, piętnując ludzkie wady, błędy i obyczaje. 

Sikorski Władysław
Sikorski Władysław

żyjący w XIX/XX w. generał broni Wojska Polskiego, premier i minister spraw wojskowych II Rzeczypospolitej, premier rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźctwie, twórca i naczelny wódz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Zginął w katastrofie lotniczej w Gibraltarze.

Sofokles
Sofokles

żyjący w V w. p.n.e. jeden z trójki najwybitniejszych tragików starożytnej Grecji; autor m. in. Antygony.

stoicyzm
stoicyzm

założona przez Zenona z Kition w Atenach w III wieku p.n.e. szkoła filozoficzna, której celem było osiągnięcie spokoju i szczęścia przez życie zgodne z rozumem, cnotą i naturą. Do jej najważniejszych przedstawicieli należeli m.in. Seneka Młodszy, Epiktet i Marek Aureliusz. 

Sulmo
Sulmo

wł. Sulmona; miejscowość w środkowo - wschodniej części Półwyspu Apenińskiego; miejsce urodzenia Owidiusza. 

Tomi    łac.Tomis
Tomi    łac.Tomis

od IV wieku Konstanca; największy port handlowy Rumunii, leżący nad Morzem Czarnym; miejsce zesłania i śmierci Owidiusza.  

trybun ludowy   łac.tribunus plebis
trybun ludowy   łac.tribunus plebis

początkowo urzędnik plebsu, w późniejszym czasie uznany za urzędnika państwowego. Miał za zadanie chronić interesów plebejuszy.

Wenuzja
Wenuzja

miasto na granicy Apulii i Lukanii, nad rzeką Aufidus, u stóp góry Vultur. Miejscowość rodzinna Horacego.

Wergiliusz łac.Publius Vergilius Maro
Wergiliusz łac.Publius Vergilius Maro

żyjący w I w. p.n.e. rzymski  poeta, uważany za jedną z najważniejszych postaci w dziejach światowej literatury, autor m.in. Eneidy, GeorgikBukolik.