Film edukacyjny

Rn4Z8ae44M8EG1
Film nawiązujący do treści materiału Mit o Orfeuszu i Eurydyce.
1
Polecenie 1

Wysłuchaj wykładu prof. Aleksandra Mikołajczaka na temat mitu o Orfeuszu i Eurydyce i jego znaczenia w kulturze.  Uzupełnij mapę myśli, zamieść informacje na temat orfizmu (jego istoty, genezy, form kultu).

RCoWdHim1YUN21
Mapa myśli. Lista elementów:
  • Nazwa kategorii: orfizm
    • Elementy należące do kategorii orfizm
    • Nazwa kategorii:
    • Nazwa kategorii:
    • Nazwa kategorii:
    • Nazwa kategorii:
    • Koniec elementów należących do kategorii orfizm

Zapoznaj się z wykładem profesora Aleksandra Mikołajczaka na temat mitu o Orfeuszu i Eurydyce i jego znaczeniu w kulturze. Stwórz wypunktowana listę, w której zamieścisz informacje na temat orfizmu (jego istoty, genezy, form kultu).

RKdFJHdgsB0Cp
(Uzupełnij).
Polecenie 2

Wyjaśnij greckie określenie Séma Sóma i scharakteryzuj obrzędy orfickie.

R8l5wuB3L5R0E
(Uzupełnij).
Polecenie 3

Przedstaw, jak połączenie mitu o Orfeuszu i Zagreusie wpływa na rozumienie natury ludzkiej składającej się z materii i ducha. W uzasadnieniu odwołaj się do mitów i filozofii, o której wspomina prof. Mikołajczak.

R8l5wuB3L5R0E
(Uzupełnij).
1
Dla zainteresowanych

Z tekstu mitu, dowiadujemy się, że Orfeusz gra na lutni lub harfie. Inne źródła wskazują, że instrumentami, których używał były lira i kitara. Te rozbieżności mogą wynikać z niedokładnego tłumaczenia mitów z języka greckiego. Natomiast wszystkie te instrumenty łączy przynależność do jednej grupy: strunowych szarpanych. Zarówno harfa, jak i lutnia, znane były starożytnym Grekom, choć różniły się one znacznie od tych używanych obecnie przez europejskich muzyków.

R1MpMHf1szwaN
Ilustracja interaktywna na której jest czarno‑biała grafika przedstawiająca trzy kobiety muzykujące na instrumentach strunowych. Tło, na którym przedstawiono scenę, jest czarne i kontrastuje z bielą postaci rysowanych jedynie delikatną, cienką kreską. Jedna z kobiet, grająca na kitarze, stoi pomiędzy siedzącymi, po lewej stronie, harfistką i, po prawej, lirniczką. Pod punktami kryją się informacje: 1. Kitara kołyskowa – instrument z całkowicie drewnianym pudłem rezonansowym w kształcie podkowy wyposażonej w poprzeczkę do naciągania strun. 2. Harfa kątowa z pionowym, opartym o ramię grającej, drewnianym, obciągniętym skórą, pudłem rezonansowym wzmacniającym dźwięk strun. Spoczywający na udach kobiety dolny bok trójkąta ramy instrumentu w harfach współczesnych stanowi jej górną część, a pudło rezonansowe dolną. Górny wierzchołek harfy z ilustracji obecnie stanowi najniższą część ramy połączoną z podstawą stojącą na podłodze. Do budowy harfy nie używa się już skóry, a instrument jest dużo większy. 3. Lira z pudłem rezonansowym wykonanym ze skorupy żółwia, z naciągniętą od tyłu skórzaną membraną, która drgając pod wpływem dźwięku strun, wzmacnia go. Struny rozpięte są na ramie z rogów krowich lub drewna pomiędzy jej poprzeczką a pudłem rezonansowym.
Grecki rysunek antyczny przedstawiający trzy kobiety grające na harfie kątowej, kitarze kołyskowej i lirze
Źródło: Online skills, technika czerwonofigurowa, V w. p.n.e., Muzeum w Monachium, licencja: CC BY 3.0.
RXnKlx5N2s2qq
Ilustracja interaktywna przedstawia dwie fotografie barwne ułożone jedna nad drugą ukazują na jasnym tle prymitywną dwustrunową ludową lutnię z Konga w Afryce. Górne zdjęcie przedstawia ją od przodu, a dolne od tyłu. Jej pudło rezonansowe wykonane jest z owalnej skorupy żółwia i skórzanej membrany, nad którą przebiegają struny. Na instrumencie z fotografii zachowała się tylko jedna z nich podobnie jak jeden kołek do naciągania strun tkwiący w jednym z dwu poprzecznych otworów na końcu gryfu, czyli szyjki instrumentu. Ta wykonana jest z okrągłego drewnianego drążka o grubości trzonka od szpadla zatoczonego ozdobnie powyżej wspomnianych otworów na kołki w kuliste zakończenie. Gryf nie posiada progów. Struny napięte są w tym instrumencie jak cięciwa łuku od kołków na jednym końcu nieznacznie ugiętej szyjki do jej drugiego końca przez niemal całą długość instrumentu. Szyjka przymocowana jest do dwu wyżłobień wykonanych po przeciwnych stronach krawędzi żółwiej skorupy, na jej dłuższej osi. Są one na tyle głębokie, że skórzana membrana, zamykająca z wierzchu instrument, nie dotyka przebiegającego pod nią odcinka szyjki. W membranie wykonano niewielkie, około centymetrowej wielkości, otwory rezonansowe. W połowie jej długości po trzy z obu stron strun, a bliżej końca instrumentu jeszcze po dwa. Pod punktami kryją się informacje: 1. Drewniany kołek, do którego przywiązana jest struna. Obrót kołka pozwala na odpowiednie jej naprężenie. 2. Drewniany gryf przechodzący przez przymocowane doń pudło rezonansowe. Część gryfu ukryta jest pod skórzaną membraną. Wzdłuż lekko ugiętego gryfu napięte są struny przyczepione do jego obu końców jak cięciwa do łuku. Grający palcami dociska do gryfu strunę, przez co skraca jej drgającą część, by wydobyć dźwięk o odpowiedniej wysokości. 3. Skórzana membrana, która drgając pod wpływem dźwięku wydawanego przez struny, wzmacnia go. Jest ona mocno napięta i przyklejona do skorupy żółwia, z którą tworzy, podobnie jak w greckiej lirze, pudło rezonansowe. 4. Skorupa żółwia tworząca wraz z membraną pudło rezonansowe wzmacniające dźwięk strun.
Lutnia dwustronna z rezonatorem ze skorupy żółwia
Źródło: Wikimedia Commons, Brooklyn Museum, licencja: CC BY 1.0.
RHGljJoH8aMUn
Ilustracja interaktywna przedstawia fragment obrazu przedstawia lutnię ułożoną strunami ku górze na drewnianym blacie. Jest ona zwrócona w stronę widza wspartą na blacie główką gryfu. Na prawo od niej leży tam również otwarty zeszyt z nutami, którego okładka opiera się o rodzaj fletni z czterema drewnianymi piszczałkami spiętymi razem i zaopatrzonymi w pasek. Nieco z tyłu w cieniu lutni spoczywa metalowy cyrkiel. Pod punktami kryją się informacje: 1. Płyta rezonansowa przejmująca dźwięk z drgających strun. 2. Otwór rezonansowy, przez który wydobywa się dźwięk wzmocniony wewnątrz instrumentu. Często zdobiony rozetą. 3. Podstrunnik, na którym opierają się struny tak, by zachowały równe odległości między sobą i do płyty rezonansowej oraz gryfu, a także odpowiednią dla stroju lutni długość.4. Pudło rezonansowe sklejone z kilkunastu półkoliście wygiętych listewek, od których odbija się dźwięk wewnątrz lutni. 5. Gryf umożliwiający zmianę wysokości dźwięku strun poprzez skracanie ich długości. W tym celu grający przyciska struny palcami do gryfu. 6. Główka z kołkami do napinania strun w celu nastrojenia instrumentu. Struny są nawinięte na kołki, które muzyk, strojąc lutnię, przekręca, trzymając za uchwyt na jego końcu, jak klucz w zamku.
Ambasadorowie, detal obrazu przedstawiający lutnię
Źródło: Hans Holbein [czyt. hans holbain], Ambasadorowie, olej na desce, 1533, National Gallery [czyt. naszional galery], Londyn, domena publiczna.
RwUkV2QD5OhKc
Dźwięk lutni.
RdqwQ4rJGvC2M
Ilustracja interaktywna przedstawiająca wyrzeźbionego w marmurze Apolla, który krocząc z wieńcem laurowym, zdobiącym jego dumnie uniesioną kształtną głowę, gra na kitarze. Z jego pleców spływa sięgająca ziemi rozwiana peleryna, a ciało okrywa lekka, równie długa, pofałdowana suknia. Pod punktami kryją się informacje: 1. Drewniane pudło rezonansowe zakończone dwoma wygiętymi płaskimi ramionami połączonymi poprzeczką zwaną jarzmem. 2. Drewniana poprzeczka. 3. Struny, które w prawdziwej kitarze przebiegały w tym miejscu naciągnięte pomiędzy poprzeczką a dnem pudła rezonansowego.
Apollo trzymający kitarę
Źródło: Apollo trzymający kitarę, rzeźba w marmurze, II w.n.e., Muzea Watykańskie, domena publiczna.
RabzUmfF9I4OP
Obraz przedstawia kobietę w czarnej jedwabnej sukni w stylu romantycznym grającą na harfie. Kobieta i jej instrument zajmują całą wysokość pierwszego planu kompozycji. Pudło rezonansowe jej instrumentu kontrastuje z suknią, na której spoczywa, gdyż wykonano je z jasnego drewna i ozdobiono malowanym, wesołym, kwiatowym motywem. Tło stanowi wnętrze pokoju z kanapą za kobietą i okrągłym stolikiem po prawej stronie, na którym leżą otwarte książki i kwiaty. Nad stolikiem jest gruba ciemna kotara. Pod punktami kryją się informacje: 1. Korona harfy. 2. Kolumna harfy. 3. Szyja harfy z kołkami do mocowania strun. 4. Pudło rezonansowe harfy z otworami na struny i mechanizmem do ich napinania i przestrajania. 5. Podstawa harfy z pedałami do przestrajania strun. 6. Struny w ilości 46 lub 47, które mogą być wykonane z metalu, nylonu lub jelit.
Kobieta grająca na harfie
Źródło: Caroline Delestres [czyt. karolajn delestr], Kobieta grająca na harfie, olej na płótnie, 1801 r., domena publiczna.
RrVdYdwU88Ot5
Nagranie dźwiękowe harfy grającej z orkiestrą.

Słownik

pudło rezonasowe
pudło rezonasowe

to część instrumentu służąca do wzmacniania dźwięku drgających strun; najczęściej jest wykonane z drewna; posiada zazwyczaj dno, boki i pokrywę różnych kształtów; w zależności od instrumentu dno, jeden z boków albo pokrywa pełni funkcję płyty rezonansowej; lutnia zamiast dna i boków ma wypukły korpus
w kształcie połówki migdała przykryty płytą rezonansową; w niektórych instrumentach ludowych i starożytnych lutniach zamiast drewnianej płyty rezonansowej była membraną ze skóry jak w bębnie

płyta rezonansowa
płyta rezonansowa

w instrumentach muzycznych to część pudła rezonansowego przenosząca bezpośrednio drgania strun; jeden ich koniec jest do płyty bezpośrednio przymocowany albo opierają się one o podstawek, czyli drewniany klocek ustawiony na płycie rezonansowej; płyta rezonansowa gitary czy lutni tworzy pokrywę pudła rezonansowego i posiada jeden, dwa lub trzy otwory rezonansowe; w fortepianie jest jego dnem, a pokrywa jest otwierana i nazywa się skrzydłem

membrana
membrana

w instrumentach muzycznych to cienka naprężona błona, skóra, sztywna folia lub blacha albo płyta z tworzywa wydająca dźwięk przez uderzenie albo wprowadzana w drgania przez przechodzące w jej pobliżu struny; membranę zamiast płyty rezonansowej posiadała starożytna forma lutni, a obecnie wiele ludowych instrumentów strunowych z Afryki i Azji oraz banjo, którego pudło rezonansowe jest okrągłe

otwór rezonansowy
otwór rezonansowy

w instrumentach muzycznych to miejsce, przez które wychodzi z pudła rezonansowego wzmocniony dźwięk; w instrumentach takich jak lutnia, gitara czy skrzypce wycina się go w płycie rezonansowej; może być on okrągły, owalny lub w kształcie litery f; okrągłe otwory często przybierają formę ozdobnej rozety; okrągłe i owalne otwory zazwyczaj są pojedyncze, ale zdarza się, że jest ich więcej;
ksztalt f zazwyczaj wycina się parami, po jednym z prawej i lewej strony wzdłuż strun; w fortepianie otwór rezonansowy zastępuje podniesienie pokrywy, czyli tak charakterystycznego dla tego instrumentu skrzydła

rozeta
rozeta

to rodzaj okrągłej ozdoby z ułożonych koncentrycznie jak płatki róży mniejszych elementów; wzorem przypomina okrągłą koronkową serwetkę; jej nazwa pochodzi od francuskiego słowa 'rosette' – różyczka; rozeta wypełnia okrągłe witrażowe okno nad wejściem głównym wielu katedr gotyckich; otwór rezonansowy instrumentów w formie rozety, na przykla w lutni, jest wyciętym w drewnianej płycie rezonansowej okrągłym sitkiem, którego dziurki o różnych kształtach tworzą ozdobną formę

gryf
gryf

szyjka w instrumentach muzycznych, to drewniana listwa połączona jednym końcem z pudłem rezonansowym służąca do naciągania strun; biegną one od pudła rezonansowego wzdłuż gryfu do jego wolnego końca, gdzie znajdują się zatknięte w otworach kołki; jest ich tyle, ile strun; koniec każdej z nich nawinięty jest na kołek; obracając nim, napina się odpowiednio strunę, by wydawała odpowiedni ton; grający, przyciskając palcami struny do gryfu, skraca ich długość; im bliżej pudła rezonansowego przyciśnięta jest struna, tym wyższy dźwięk wydaje jej skrócona część