Wybrani kompozytorzy – Witold Lutosławski
Ważne daty
1913‑1994 – lata życia Witolda Lutosławskiego,
1936‑1938 – Witold Lutosławski, Wariacje symfoniczne,
1937 – Witold Lutosławski, Lacrimosa.
Scenariusz lekcji dla nauczyciela:
I. Indywidualna i zespołowa ekspresja muzyczna.
4. W zakresie słuchania i percepcji muzyki. Uczeń:
1) świadomie słucha wybranych dzieł literatury muzycznej (fragmentów lub/i w całości):
a) reprezentatywnych dla kolejnych epok (od średniowiecza do współczesności),
3) rozpoznaje i analizuje utwory muzyczne określając ich elementy, nastrój i charakter, formułuje wypowiedzi, stosując pojęcia charakterystyczne dla języka muzycznego.
II. Język i funkcje muzyki, myślenie muzyczne, kreacja i twórcze działania.
6. Wymienia nazwy epok w dziejach muzyki (średniowiecze, renesans, barok, klasycyzm, romantyzm, muzyka XX w.) oraz potrafi wskazać kompozytorów reprezentatywnych dla nich.
7. Porządkuje chronologicznie postacie kompozytorów: np. Mikołaj Gomółka, Jan Sebastian Bach, Antonio Vivaldi, Wolfgang Amadeusz Mozart, Ludwig van Beethoven, Fryderyk Chopin, Stanisław Moniuszko, Karol Szymanowski, Witold Lutosławski, Wojciech Kilar, Henryk Mikołaj Górecki, Krzysztof Penderecki i inni).
III. Kultura muzyczna, narodowe i światowe dziedzictwo kulturowe. Uczeń:
1. zna repertuar kulturalnego człowieka, orientując się w sztandarowych utworach z dziejów historii muzyki i współczesnej kultury muzycznej oraz wartościowej muzyki popularnej;
2. zna i wymienia instytucje upowszechniające kulturę muzyczną we własnym regionie, kraju i na świecie oraz ich działalność, a także śledzi wydarzenia artystyczne.
opisywać twórczość Witolda Lutosławskiego;
wykazywać różnice między muzyką XX wieku, a poprzednimi epokami;
charakteryzować sylwetkę Witolda Lutosławskiego;
stosować właściwą terminologię muzyczną.
Muzyka XX wieku
Zdania dotyczące postrzegania muzyki w okresie XX wieku były bardzo podzielone. Niektórzy kompozytorzy nadal tworzyli według wcześniej ustalonych zasad, które wykształciły się w poprzednich epokach, inni odrzucili je całkowicie, tworząc nowe nurty. Muzykę tego okresu nazywamy muzyką XX wieku lub muzyką współczesną. Zapoznaj się z poniższym materiałem i wykonaj polecenie.
Witold Lutosławski – jeden z czołowych polskich kompozytorów XX wieku
Witold Lutosławski jest jednym z najbardziej uznanych polskich kompozytorów. Jego dzieła zdobyły ogromne uznanie na całym świecie. Muzyka, którą tworzył, wykazuje cechy awangardowe, czyli odchodzi od zasad kompozycji poprzednich epok, nabierając tym samym oryginalnego charakteru. Już podczas swojego życia otrzymał wiele nagród o prestiżu międzynarodowym. Był zaangażowany w organizację festiwalu Warszawska Jesień, a za swoje zasługi otrzymał Order Orła Białego.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DPxGc6zkh
Nagranie utworu „Mała suita” Witolda Lutosławskiego. Utwór składa się z czterech części. Wykonywany jest przez orkiestrę symfoniczną. Wstępem do całości jest „Fujarka". Utwór rozpoczyna flet piccolo, który powtarza tu lekkimi odmianami prostą, sielankową melodię; dyskretnie towarzyszą mu tremolo werbla i akordy smyczków. Muzyka wzmacnia się, smyczki wykonują bardzo energiczne powtarzające się akordy. Trąbka gra motywy zaczerpnięte z głównej melodii. Po tym głośniejszym fragmencie swoje solo znów gra flet. Potem orkiestra gra już łagodniej. Druga część suity to „Hurra polka”. Ten fragment jest bardzo dynamiczny, szybki, głośny. Instrumenty dęte drewniane grają prostą melodię, smyczki: motoryczny, szybki akompaniament. Trzecia część to sentymentalna, spokojna „Piosenka”. Najspokojniejszy fragment całego utworu. Zmieniające się instrumenty dęte grają spokojną, sielską, leniwą melodię. Czwarta część utworu zatytułowana jest „Taniec”. Ten oparty jest na dwóch tematach. Jeden jest bardzo energiczny i wesoły, drugi rzewny i spokojny.
Twórczość Witolda Lutosławskiego
W dorobku Witolda Lutosławskiego znajdziemy utwory instrumentalne, a także wokalno‑instrumentalne. Bogata polifoniapolifonia i mnogość głosów są charakterystycznymi cechami stylu kompozytora.
Lutosławski napisał wiele dzieł fortepianowych. Jednym z nich są słynne Bukoliki. O bogactwie stylu świadczy podzielenie utworu trwającego około pięciu minut na pięć części, o innym charakterze, tempietempie.
Kompozytor napisał wiele kompozycji orkiestrowych, które cechują się dużym aparatem wykonawczym. Bogate współbrzmienie orkiestry i harmoniaharmonia zawarta w dziełach orkiestrowych Lutosławskiego określają charakter jego twórczości.
Jedną z najbardziej znanych kompozycji Lutosławskiego jest Lacrimosa, czyli część mszy o charakterze pogrzebowym. Utwór przeznaczony jest na solowy sopran, chór mieszany i orkiestrę.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DPxGc6zkh
Nagranie utworu Witolda Lutosławskiego „Requiem, Lacrimosa”. W początku utworu na pierwszy plan wysuwa się wysoki głos żeński - sopran. Na początku utworu śpiewaczka śpiewa po łacinie tęskną, melancholijną melodię, towarzyszy jej łagodny akompaniament smyczków i instrumentów dętych drewnianych. Po partii solowej muzyka narasta i zaczyna śpiewać chór. Pojawiają się kotły. Muzyka staje się coraz bardziej dramatyczna. Śpiewa solistka i chór. Muzyka narasta, wznosi się coraz wyżej. Punkt kulminacyjny stanowi głośny, durowy akord. Później muzyka uspokaja się, znów staje się łagodna. Przez chwilę grają cicho instrumenty. Pod koniec na krótką chwilę pojawia się chór.
Kompozytor znany jest z Wariacji na temat Paganiniego, czyli utworu napisanego na podstawie tematów muzycznych dzieła innego słynnego kompozytora. Dzieła Paganiniego napisane są w stylu romantycznym, a wariacje Lutosławskiego nadają im cechy muzyki XX wieku.
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DPxGc6zkh
Na nagraniu utwór Wariacje na temat Paganiniego Witolda Lutosławskiego. Dzieło wykonane jest na fortepianie. Utwór jest bardzo energiczny i pełen dysonansowych brzmień. Melodie pochodzące z Kaprysu 24 Paganiniego są zaaranżowane w zdumiewającym stylu, pełne ciekawych, zaskakujących zestawień harmonicznych. Utwór ma formę wariacji, czyli ta sama melodia jest opracowana wielokrotnie na różne sposoby.
Zadania
Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/DPxGc6zkh
Na nagraniu utwór, który jest wykonywany na fortepianie. Utwór to bardzo ciekawe opracowanie melodii ludowych. Między melodią ludową a dopisanym do nich akompaniamentem występują liczne dysonanse. Bardzo skomplikowany jest też rytm, akompaniament i melodia stwarzają wrażenie, jakby się mijały. Takie przesunięcia, w połączeniu z szybkim tempem, dają zaskakujący efekt „iskrzenia” między dźwiękowymi planami.
Słownik pojęć
[gr.],muz. rodzaj faktury wynikający z występowania w utworze kilku niezależnych, lecz skoordynowanych ze sobą linii melodycznych.
stopień szybkości wykonywania utworu muzycznego.
pięć równoległych linii poziomych, na których umieszcza się znaki nutowe.
sposób łączenia i budowy akordów w utworze muzycznym.
Definicje sformułowano na podstawie:
encyklopedia.pwn.pl
sjp.pwn.pl
Biblioteka muzyczna
Bibliografia
Charles Bodman Rae, Muzyka Lutosławskiego, 1996
Józef Chomiński, Krystyna Wilkowska‑Chomińska, Historia muzyki cz. II, 1990