Tytuł: Pamięć jako sposób oswajania traumy

Opracowanie scenariusza: Katarzyna Maciejak

Temat zajęć

Świadectwo pamięci o Holocauście.

Grupa docelowa

Uczniowie klasy VIII ośmioletniej szkoły podstawowej.

Podstawa programowa

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

2. Czytanie utworów literackich. Uczeń:

7) określa w poznawanych tekstach problematykę egzystencjalną i poddaje ją refleksji;

8) określa wartości estetyczne poznawanych tekstów literackich;

9) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich odwołania do wartości uniwersalnych związane z postawami społecznymi, narodowymi, religijnymi, etycznymi i dokonuje ich hierarchizacji;

10) wykorzystuje w interpretacji tekstów literackich elementy wiedzy o historii i kulturze;

11) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, np. biograficzny, historyczny, historycznoliteracki, kulturowy, filozoficzny, społeczny.

3. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:

2) porządkuje informacje w zależności od ich funkcji w przekazie;

3) interpretuje dzieła sztuki (obraz, grafika, rzeźba, fotografia);

6) określa wartości estetyczne poznawanych tekstów kultury.

IV. Samokształcenie. Uczeń:

4) rzetelnie, z poszanowaniem praw autorskich, korzysta z informacji.

Ogólny cel kształcenia

Uczniowie zapoznają się z fragmentem świadectw pamięci o Holocauście i dowiadują się o sposobach oswajania wojennej traumy.

Kształtowane kompetencje kluczowe

• porozumiewanie się w języku ojczystym;

• porozumiewanie się w językach obcych;

• umiejętność uczenia się;

• świadomość i ekspresja kulturalna.

Cele operacyjne

Uczeń:

• zna znaczenie pojęć: holokaust, ludobójstwo, getto, obozy koncentracyjne;

• wykorzystuje w interpretacji tekstów literackich elementy wiedzy o historii i kulturze;

• uczestniczy w debacie dotyczącej kwestii pamięci;

• zna przykłady realizacji polityki niemieckich nazistów wobec ludności żydowskiej w Polsce;

• doskonali umiejętność analizy i interpretacji tekstu literackiego będącego świadectwem czasów wojny;

• kształtuje postawę tolerancji i otwartości na innych.

Metody/techniki kształcenia

• podająca: pogadanka;

• praktyczne: przewodniego tekstu, ćwiczenia przedmiotowe;

• programowane: z użyciem komputera, z użyciem e‑podręcznika.

Formy pracy

• aktywność indywidualna jednolita;

• aktywność w grupach;

• aktywność zbiorowa.

Przebieg zajęć

Faza wprowadzająca

1. Nauczyciel określa cel zajęć: uczniowie porozmawiają o Holocauście i o świadectwach pamięci.

2. Nauczyciel prosi uczniów o podanie przykładów działań niemieckich nazistów wobec ludności żydowskiej w Polsce.

Faza realizacyjna

1. Nauczyciel przybliża uczniom postać Michała Głowińskiego i zachęca do przeczytania fragmentu tekstu.

2. Uczniowie czytają fragment powieści Czarne sezony, zwracając szczególną uwagę na warunki życia w getcie.

3. Nauczyciel rozmawia z uczniami o tekście – jakie uczucia wywołał, kto jest jego bohaterem, jakie wydarzenia szczególnie zapamiętał narrator.

4. Uczniowie wyjaśniają znaczenie frazeologizmu spuścić na coś zasłonę milczenia i odnoszą je do tekstu.

5. Nauczyciel dzieli klasę na dwie grupy i zaprasza do debaty na temat pamięci (Pamięć – szansa czy przekleństwo?). Uczniowie indywidualnie lub w podgrupach przygotowują argumenty mające przekonać drugą stronę. Zadanie powinno zostać poprzedzone informacją od nauczyciela na temat sztuki argumentacji.

6. Uczniowie wykonują zadanie interaktywne – zapoznają się z informacjami na temat Ireny Sendlerowej, Janusza Korczaka i Marka Edelmana. Następnie wybierają jedną z przedstawionych osób i zapoznają się z jej biografią (na podstawie dostępnych źródeł). Nauczyciel pilnuje, żeby wszystkie osoby zostały wybrane przez chociaż jedną grupę (zamiast wyboru można zaproponować losowanie).

7. Nauczyciel zadaje pytanie:
Czy Polacy i Żydzi przeciwstawiali się eksterminacji?
Uczniowie podają przykłady osób, organizacji pomagających Żydom, wyjaśniają na czym polegała ta pomoc. Ważne jest podkreślenie, co groziło Polakom za pomoc Żydom. Na koniec wykonują zadanie interaktywne polegające na łączeniu w pary nazwy organizacji z objaśnieniami.

8. Uczniowie szukają w dostępnych źródłach informacji o odznaczeniu Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata (komu i za co jest przyznawane, kto z Polaków je otrzymał). Na koniec wymieniają się swoimi spostrzeżeniami (co sądzą o takiej formie upamiętniania bohaterów).

Faza podsumowująca

Nauczyciel rozdaje uczniom krótkie ankiety z ewaluacją pracy własnej.

Następnie podsumowuje zajęcia, zadając uczniom pytania:

• Jaką rolę pełni pisarstwo w ocalaniu pamięci o czasach wojny?

• Jakie znaczenie dla Polski i Polaków ma odznaczenie Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata?

Praca domowa

Uzasadnij, jak rozumiesz pochodzące z Talmudu słowa „Kto ratuje jedno życie – ratuje cały świat”.

W tej lekcji zostaną użyte m.in. następujące pojęcia oraz nagrania

Pojęcia

Teksty i nagrania

Memory as a way of overcoming trauma

The time of the Second World War is a history that is quite distant and hard to understand for the younger generation. It was the first time that tragedy and cruelty had reached such a scale. It wasn't only many Poles who suffered during those times – extreme experiences were shared by many nations. The annihilation of the Jews is one of the most tragic crimes in the history of civilisation. Many literary texts have been devoted to commemorating these events and to honouring the victims, among whom there were often children. Trauma is a concept referring to particularly dramatic situations, the survival of which causes psychological and somatic (bodily) shock in a person. Speaking about trauma is difficult for many reasons, above all, becauase it is an intense and very individual experience.

Prof. Michał Głowiński (born in 1934) a literary scholar and writer, a professor at the Institute of Literary Research. Głowiński was made famous by his excellent books on literary theory and the history of Polish literature. In his later years, he began to write memoirs. Their main theme is his recollections from the times of the Second World War.

On the 19th April 1943 an uprising broke out in the Warsaw Ghetto. Its direct cause was the decision to abolish the ghetto, a decision was made as a part of the plan to exterminate European Jews. In 2013 the 70th anniversary of this event was commemmorated, of which the daffodil became the symbol – a flower whose petals form a six‑pointed star.