Temat: Układ hormonalny

Autor: Elżbieta Szedzianis

Adresat

Uczeń klasy VII szkoły podstawowej.

Podstawa programowa

11. Układ dokrewny. Uczeń:

1. wymienia gruczoły dokrewne (przysadka, tarczyca, trzustka, nadnercza, jądra i jajniki); wskazuje ich lokalizację i podaje hormony wydzielane przez nie (hormon wzrostu, tyroksyna, insulina, glukagon, adrenalina, testosteron, estrogeny i progesteron) oraz przedstawia ich rolę.

Cel lekcji

Uczniowie opisują narządy układu hormonalnego i wydzielane przez nie hormony.

Kryteria sukcesu

  • omówisz sześć gruczołów dokrewnych i wskażesz na sobie ich położenie;

  • wyjaśnisz działanie trzech wybranych hormonów.

Kompetencje kluczowe

  • porozumiewanie się w języku ojczystym;

  • porozumiewanie się w językach obcych;

  • kompetencje matematyczne i podstawowe kompetencje naukowo‑techniczne; 

  • kompetencje informatyczne;

  • umiejętność uczenia się;

  • kompetencje społeczne i obywatelskie.

Metody/formy pracy

Praca z tekstem, metoda warsztatowa, gra dydaktyczna.

Praca indywidualna oraz praca w grupach.

Środki dydaktyczne

  • abstrakt;

  • tablica interaktywna lub tradycyjna;

  • tablety/komputery;

  • kartki samoprzylepne;

  • pisaki;

  • arkusze szarego papieru;

  • metodniki.

Fazy lekcji

Wstępna

Nauczyciel podaje temat lekcji i kryteria sukcesu. Omawia przebieg zajęć.

Realizacyjna

  1. Nauczyciel prosi uczniów, żeby przeczytali fragment pt. „Gruczoły dokrewne i hormony”.
    Uczniowie definiują pojęcia hormonu, układu hormonalnego i gruczołu dokrewnego.

  2. Nauczyciel dzieli podopiecznych na zespoły. Uczniowie analizują ilustrację „Gruczoły dokrewne i ich rola”. Wskazują na sobie położenie gruczołów dokrewnych. Wypisują na kartkach samoprzylepnych nazwy gruczołów oraz nazwy wydzielanych przez nie hormonów.

  3. Nauczyciel ogłasza konkurs na najwierniejsze odtworzenie analizowanej ilustracji. Każdy zespół otrzymuje arkusz szarego papieru i pisaki. Na znak dany przez nauczyciela, uczniowie na arkuszu papieru obrysowują sylwetkę jednego z uczniów, a następnie wewnątrz jej konturu rysują gruczoły dokrewne i przyklejają przygotowane wcześniej kartki (z nazwami poszczególnych gruczołów i hormonów). Po upływie wyznaczonego czasu zespoły zgodnie z ruchem wskazówek zegara przekazują sobie swoje prace i sprawdzają stopień wierności odwzorowania ilustracji z abstraktu. Zaznaczają wszystkie niezgodności. Zespół, którego praca ma ich najmniej, wygrywa.

  4. Uczniowie omawiają ilustrację „Funkcje hormonów”. Ochotnicy lub wskazani przez nauczyciela uczniowie wymieniają nazwy hormonów odpowiadające funkcjom wymienionym na ilustracji. Nauczyciel objaśnia na podstawie podanych przykładów na czym polega sprzężenie zwrotne ujemne w układzie hormonalnym.

  5. Nauczyciel prezentuje ilustrację interaktywną „Działanie hormonów na komórki” i objaśnia przedstawiony na niej schemat.

  6. Uczniowie wykonują ćwiczenie interaktywne.

Podsumowująca

Nauczyciel prosi uczniów, żeby za pomocą metodników ocenili wiedzę zdobytą na lekcji.

Zadanie domowe

Napisz krótką notatkę dotyczącą tematów poruszanych na lekcji

W tej lekcji zostaną użyte m.in. następujące pojęcia oraz nagrania

Pojęcia

endocrine gland
endocrine gland
R9ZYDTpIKWAVh
Nagranie dźwiękowe słówka endocrine gland

gruczoł dokrewny – gruczoł hormonalny, gruczoł wydzielania wewnętrznego; produkuje i wydziela hormony bezpośrednio do krwi

homeostasis
homeostasis
R1S08xmowSlyU
Nagranie dźwiękowe słówka homeostasis

homeostaza – stan równowagi organizmu; zdolność organizmu do utrzymania stałości środowiska wewnętrznego w zmieniających się warunkach, oparta na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego

hormones
hormones
R16H95TdVcnIE
Nagranie dźwiękowe słówka hormones

hormony – związki organiczne wytwarzane w gruczołach dokrewnych, rozprowadzane po całym organizmie za pośrednictwem krwi; działają tylko na komórki docelowe, uczestniczą w regulacji procesów życiowych organizmu

decrease in gland functioning
decrease in gland functioning
Ry9Hho2S9eUdd
Nagranie dźwiękowe słówka decrease in gland functioning

niedoczynność gruczołu hormonalnego – zakłócenie czynności wydzielniczej gruczołu dokrewnego, wskutek czego gruczoł produkuje zbyt małe ilości hormonu

increase in gland functioning
increase in gland functioning
R1FSUI7DkoU1l
Nagranie dźwiękowe słówka increase in gland functioning

nadczynność gruczołu hormonalnego – zakłócenie czynności wydzielniczej gruczołu dokrewnego, wskutek czego gruczoł produkuje zbyt duże ilości hormonu

Teksty i nagrania

R1W1hml1rsuDN
Nagranie dźwiękowe dotyczące układu hormonalnego człowieka

Endocrine system

Endocrine system maintains balance in the internal environment of our body, adapts it to changing conditions, regulates metabolism, controls growth and development. It is composed of endocrine glands, also known as hormonal glands or internal secretion glands. It is there where production and secretion of hormones takes place.

Endocrine glands are highly vascularized and don’t have their own excretory ducts, which means that hormones are secreted directly to the blood stream. They work in very low concentration and only on target cells which they reach with blood. These cells have special receptors – protein particles (rarely fat particles), which hormones connect with in order to make the cell start or finish a certain process. As a result of a hormone connecting with a receptor, the target cell begins or finishes a specific process that depends on a given hormone.

Endocrine glands are situated in different parts of the body and are not connected with each other. Thanks to blood and hormones in it they create an integrated system that works together. Endocrine glands: hypothalamus, pituitary gland and pineal gland are the structures of the nervous system, pancreas – of the digestive system, and testicles and ovaries – of the reproductive system.

Endocrine glands are divided into 2 groups: those that produce and secrete hormones and mixed glands, which produce hormones and other substances (e.g. pancreas – digestive enzymes, and reproductive glands – gametes).

Hormones are produced not only by highly specialized endocrine glands, but also by other organs and tissues, e.g. kidneys, heart, intestinal mucosa cells and nervous tissue.

The most important task of the system is to maintain the balance in the organism (homeostasis) with changing conditions of the environment. It is mainly the task of hormones. They are produced by endocrine glands nearly all the time. This is why in blood at the same time there are numerous different hormones. They can simultaneously react on one or many organs and regulate one or many physiological processes. The hormonal level is controlled 24‑hour a day by 2 superior endocrine glands: hypothalamus and pituitary gland.

The nervous system controls the endocrine system using hypothalamus, which is part of the brain. Changes in the level of hormones in blood or information from different parts of the brain cause the hypothalamus to produce 2 types of hormones: stimulating ones, which stimulate pituitary gland to produce hormones or supressive ones, which stop the pituitary gland from producing hormones.

Hypothalamus, together with pituitary gland, regulate e.g. how thyroid works. Elevated level of thyroid hormones (e.g. thyroxine) in blood is for the hypothalamus and for the pituitary gland a signal to stop producing the hormones that stimulate secreting functions of the thyroid. And the other way round – when thyroid hormone levels are too low, hypothalamus and pituitary gland release hormones that stimulate thyroid to secrete its hormones.

This regulatory mechanism is called negative feedback. The rule of negative feedback is very simple – any divergence from the given norm starts the mechanism that is responsible for maintaining the norm. This rule regulates most of the processes in your body, which allows you to maintain homeostasis.

On the same basis your body regulates glucose levels. If it is too high, it begins secreting insulin. This hormone causes glucose to be converted in glycogen which is stored in the liver, which leads to lowering the amount of glucose in blood. Insulin is produced as long as the optimum level of sugar in blood is achieved. When the amount of glucose drops dramatically, other mechanism starts. Then your body produces other hormone, glucagon, which releases glucose by breaking down glycogen. Other example of homeostasis are the thermoregulatory processes. Feeling hot initiates the mechanism that is aimed at lowering the body temperature, e.g. sweating. When your body temperature drops, sweating ceases.

Incorrect functioning of endocrine glands can cause imbalance in your body. When endocrine gland produces too little hormones, we are talking about decrease in gland functioning and when it produces too many hormones, we talk about increase in gland functioning.

  • Endocrine system is composed of endocrine glands and specialized cells that produce hormones.

  • Endocrine glands as glands of internal secretion do not have ducts, they secrete hormones directly to the blood.

  • Hormones are spread throughout the entire body, but they influence only the target cells – this is the specific aspect of how they work.

  • Hormones allow you to maintain all your physiological processes in balance.

  • Lack of hormone in blood is caused by decrease in gland functioning, and when there is too much of that hormone, we talk about increase in gland functioning.