Aktualna sytuacja funkcjonowania dziecka i rodziny – informacje na podstawie wywiadu opartego o rutynowe czynności dnia codziennego
Indeks górny Schemat wywiadu znajdziesz w Przewodniku Poznanie rodziny w procesie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka – wywiad oparty o rutynowe czynności dnia codziennegoPrzewodniku Poznanie rodziny w procesie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka – wywiad oparty o rutynowe czynności dnia codziennego. Indeks górny koniecSchemat wywiadu znajdziesz w Przewodniku Poznanie rodziny w procesie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka – wywiad oparty o rutynowe czynności dnia codziennegoPrzewodniku Poznanie rodziny w procesie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka – wywiad oparty o rutynowe czynności dnia codziennego.
Główne obawy rodziny:
Główne obawy rodziny związane są z:
trudnościami komunikacyjnymi dziewczynki oraz ze zrozumieniem jej wypowiedzi przez inne osoby,
nieprawidłowościami w jej rozwoju,
umiejętnościami poradzenia sobie w przyszłości/samodzielnością.
Funkcjonowanie dziewczynki w rutynowych czynnościach dnia codziennego
Dziewczynka, pomimo swojej niepełnosprawności ruchowej, nie przejawia trudności w samodzielnym ubieraniu się, poruszaniu się oraz spożywaniu posiłków. Potrafi samodzielnie dokonywać wyborów, chociaż ma duże problemy z ich artykulacją. Często nie jest rozumiana przez rodziców, którzy muszą się domyślać, o co jej chodzi w wielu rutynowych sytuacjach dnia codziennego. To prowadzi do trudnych zachowań wynikających z frustracji dziewczynki.
Rodzice różnie oceniają możliwości Aleksandry. W ocenie mamy dziewczynka ma zdecydowanie więcej możliwości, niż pokazuje w codziennej aktywności. Tata natomiast uważa, że funkcjonowanie Aleksandry jest na zdecydowanie lepszym poziomie niż kiedyś, co często prowadzi do tego, że wyręcza ją w wykonywaniu drobnych obowiązków. Jest to główna przyczyna nieporozumień między opiekunami. Mama czuje się sfrustrowana sytuacją, w której wymaga się od Aleksandry wykonania drobnych czynności, które są w zasięgu jej możliwości, podczas gdy tata jest bardziej wyrozumiały i skłonny do pomagania dziecku.
Spożywanie posiłków sprawia najwięcej trudności w życiu rodzinnym dziewczynki. Rodzice starają się, aby Aleksandra jadła posiłki bez użycia telefonu, ale każda próba odstawienia go kończy się złością i krzykiem dziewczynki. Dla taty najważniejsze jest, aby dziecko zjadło cokolwiek, podczas gdy mama chce, aby skupiło się na jedzeniu i ewentualnej komunikacji. Każdy posiłek wygląda podobnie: Aleksandra ogląda bajki i je, mama prowadzi konwersacje przez telefon, a tata czyta gazetę lub ogląda TV. Ta codzienna czynność została oceniona przez rodziców jako najmniej satysfakcjonująca i wprowadzająca duże napięcie między nimi i Aleksandrą. Dziewczynka dokonuje wyboru dań, które chce zjeść, ale często zmienia zdanie po nałożeniu jedzenia na talerz, co prowadzi do chaosu. W trakcie posiłków nie nawiązuje relacji z rodzicami, skupiając się na oglądaniu bajek. Ze względu na niewyraźną mowę, rodzice często domyślają się czego chce, nie czekają na jej odpowiedź, często źle odczytując jej intencje. Jest to przyczyną frustracji Aleksandry, w wyniku których pojawia się krzyk.
W obszarze higieny osobistej dziewczynka ma trudności z przygotowywaniem się do mycia zębów czy kąpieli. Często rozrzuca swoje rzeczy po całej łazience i nie wykazuje motywacji do ich sprzątania. Aleksandra wykonuje szereg czynności nie pytając czy informując rodziców, np. przynosi całe pudełko zabawek i wrzuca je do wanny. Rodzice muszą poświęcać dodatkowy czas na przypominanie jej o konieczności sprzątania, co bywa frustrujące i czasochłonne. Dodatkowo, konieczność stałej pomocy przy codziennych czynnościach higienicznych obciąża rodziców (przede wszystkim mamę), szczególnie, że ich podejście do samodzielności dziecka jest różne.
Przygotowanie do wyjścia, np. do przedszkola czy na zajęcia terapeutyczne, jest kolejnym wyzwaniem dla rodziny. Dziewczynka ma trudności z odnalezieniem i uporządkowaniem swoich rzeczy, takich jak: ubrania, buty, plecak czy inne potrzebne przedmioty. Często rzuca nimi po całym przedpokoju, co powoduje chaos i dodatkowy stres zarówno u niej, jak i u rodziców (szczególnie podczas porannego wyjścia). Rodzice muszą angażować się w organizację i przypominanie o konieczności porządku, co dodatkowo obciąża ich czasowo.
Wykonywanie drobnych prac domowych, jak chociażby: nakrywanie do stołu, sprzątanie po posiłkach czy pomaganie przy codziennych obowiązkach, również stanowi wyzwanie. Dziewczynka często unika tych obowiązków lub wykonuje je niechętnie, co prowadzi do frustracji, szczególnie u mamy, która stara się nauczyć ją samodzielności. Tata z kolei często wyręcza Aleksandrę, co powoduje nieporozumienia między rodzicami, dotyczące podejścia do wychowania dziecka.
Dziewczynka ma trudności z planowaniem i organizacją swojego czasu wolnego. Przeskakiwanie z jednej aktywności na drugą, bez ukończenia żadnej z nich, prowadzi do bałaganu i dezorganizacji. Rodzice muszą nieustannie monitorować i kierować jej działaniami, co jest wyczerpujące i czasochłonne. Brak struktury i organizacji czasu wolnego wpływa na jej rozwój i samodzielność, a także na ogólne funkcjonowanie rodziny – w szczególności na ich relacje.
oboje rodziców wskazało na brak czasu dla siebie jako życiowych partnerów.
rozwój komunikacji Aleksandry,
niwelacja tabletu/telefonu podczas spożywania posiłków,
niwelacja chaosu przy wyjściu z domu,
większy udział dziewczynki w sprzątaniu po sobie.
Po rozmowie z rodziną, uściśleniu trudności oraz ułożeniu ich w kontekście codziennego życia, zaproponowano realizację trzech celów. Cele te są zgodne i dostosowane do przebiegu ich dnia. W niektórych przypadkach łączą się w jedną aktywność. Każdy z nich – opisany poniżej – jest mierzalny, weryfikowalny i osadzony w kontekście rutynowych aktywności rodziny Aleksandry.
Działania:
Eliminacja rozpraszaczy: stopniowe eliminowanie użycia telefonów i innych urządzeń elektronicznych podczas posiłków.
Ustalanie wspólnych zasad: wprowadzenie jasnych zasad dotyczących zachowania przy stole, które będą respektowane przez wszystkich członków rodziny.
Szczegółowa charakterystyka celu: Aleksandra będzie jeść posiłek – obiadokolację – bez tabletu, w towarzystwie mamy i taty, 3 razy w tygodniu (z założeniem, że przynajmniej raz odbędzie się to w dniach od poniedziałku do piątku). Mama i tata w trakcie posiłku nie będą używać smartfonu, telewizor będzie wyłączony, nie będą czytać książek ani gazet.
Cel będzie realizowany przez mamę i tatę w miejscu, gdzie spożywają posiłki w domu (jadalnia, kuchnia) przez okres 1 miesiąca, 3 razy w tygodniu.
Realizacja szczegółowa celu: w trakcie przygotowania posiłku, rodzice zadają pytania Aleksandrze, np.: Czego brakuje? (Brakuje kubka – prośba rodzica o jego przyniesienie przez dziewczynkę).
Spożywanie posiłku: mama i tata będą rozmawiać na temat posiłku i zadawać jej pytania: „Co to jest?” (Np. „To jest chlebek”.); „Gdzie jest…?”; „Czy chcesz jeszcze…?”; „Co chcesz jeszcze zjeść?”.
Rodzic czeka 10 sekund na odpowiedź Aleksandry. Nie wskazuje palcem. Upewnia się, że przedmioty/obiekty, o które pyta są w zasięgu wzroku dziecka i są dla niego widoczne. Jeżeli Aleksandra zaczyna wskazywać palcem, to rodzic udaje, że nie wie o co chodzi.
Cel zostanie osiągnięty, gdy Aleksandra bez tabletu i wspólnie z rodzicami będzie jeść posiłek 3 razy w tygodniu przez min. 10 minut przez tydzień. W czasie posiłku, po upływie 10 minut może odejść od stołu i dostać tablet.
Działania:
Przygotowanie przestrzeni: umieszczenie wieszaka na odpowiedniej wysokości dostosowanej dla Aleksandry oraz przygotowanie specjalnej podkładki na buty.
Szczegółowa charakterystyka celów: Aleksandra po powrocie do domu będzie odwieszać rzeczy na wieszak przygotowany w przedpokoju oraz będzie samodzielnie ściągać buty i odkładać je na podkładce.
W realizacji celu, każdego dnia będą uczestniczyć wszystkie osoby, które wracają z Aleksandrą do jej domu (np.: mama, tata, babcia). Wcześniej mama dokonuje zakupu wieszaka oraz podkładki na buty z dziewczynką, a tata przywiesza go na odpowiedniej wysokości w przedpokoju.
Szczegółowa realizacja celu: Aleksandra będzie samodzielnie ściągać kurtkę. Rodzic może poprzedzić odwieszenie kurtki pytaniem: „Aleksandro, gdzie twój wieszaczek?”. Rodzic czeka 10 sekund na reakcję. W tym czasie dziewczynka może odpowiedzieć, jednak najważniejsze jest, aby wykonała tę czynność – samodzielnie odwiesiła kurtkę na wieszak. Po odwieszeniu kurtki Aleksandra będzie samodzielnie ściągać buty i odkładać je na podkładkę. Rodzic może poprzedzić odłożenie butów pytaniem: „Aleksandro, gdzie twoja podkładka?”. Rodzic czeka 10 sekund na reakcję. W tym czasie dziewczynka może odpowiedzieć, jednak najważniejsze jest, aby wykonała czynność.
Cel zostanie osiągnięty, jeśli przez tydzień dziewczynka będzie odwieszać kurtkę na wieszak i odkładać buty na podkładkę.
Działania:
Eliminacja rozpraszaczy: wprowadzenie trzech sygnałów zapowiadających koniec zabawy. Po ostatnim sygnale dziewczynka musi skupić się na sprzątaniu, bez możliwości dalszego korzystania z zabawek.
Przygotowanie tablicy motywacyjnej: rodzice przygotowują tablicę motywacyjną, na której Aleksandra będzie umieszczać otrzymane – za posprzątane zabawki – naklejki.
Po zebraniu 3 naklejek dziewczynka otrzymuje nagrodę, którą sama wybiera spośród propozycji przygotowanych przez rodziców. Aleksandra podejmuje ostateczną decyzję.
Szczegółowa charakterystyka celu: Aleksandra będzie sprzątać zabawki po zakończonej zabawie 3 razy w tygodniu (z założeniem, że przynajmniej raz odbędzie to w dniach od poniedziałku do piątku). Rodzice będą wspierać ją w tym procesie, aby stał się on dla niej naturalnym nawykiem.
Realizacja szczegółowa celu: Rodzice będą informować Aleksandrę o końcu zabawy i konieczności sprzątania (sygnały zapowiadające). Przypominają o zbieraniu naklejek za posprzątanie pokoju i głównej nagrodzie po uzbieraniu 3. Rodzice będą demonstrować Aleksandrze, jak sprzątać zabawki, organizując je według kategorii (np. klocki do jednego pojemnika, pluszaki do innego). Rodzice pytają Aleksandrę, gdzie powinna odłożyć poszczególne zabawki, np. „Gdzie powinny trafić klocki?”.
Aleksandra samodzielnie odkłada zabawki na miejsce, a rodzice czekają 10 sekund na jej reakcję, udzielając pomocy tylko wtedy, gdy jest to konieczne.
Rodzice nie wskazują palcem, gdzie mają trafić zabawki, aby Aleksandra sama podejmowała decyzje. Po sprzątaniu, rodzice chwalą Aleksandrę za jej wysiłek i mogą wręczyć jej małą nagrodę – naklejkę do tabeli postępów.
Cel zostanie osiągnięty, gdy Aleksandra będzie samodzielnie, przy obecności rodziców, sprzątać zabawki 3 razy w tygodniu przez co najmniej miesiąc. Po zakończeniu zadania, będzie mogła otrzymać nagrodę lub pochwałę od rodziców, co dodatkowo zmotywuje ją do kontynuowania tego nawyku.
Działania:
Określenie wspólnych aktywności, które w przeszłości robili razem. Rodzice dokonują analizy swojego obecnego harmonogramu i identyfikują okresy, w których mogliby spędzać więcej czasu razem. Korzystają z analizy ekomapy, dokonują analizy zasobów, które mogą być pomocne przy realizacji celu.
Cel zostanie osiągnięty, jeśli rodzicom uda się raz w miesiącu zaplanować wspólny czas i zrealizować dany plan.
Ewaluacja celów – nastąpi po czasie, na który cel został zaplanowany. W przypadku Aleksandry, po miesiącu oznaczymy na jakim etapie zakończyła się jego realizacja. Każdemu zostanie przypisany odpowiedni symbol zawarty w tabeli 1. Po zrealizowaniu przynajmniej jednego celu przechodzimy do kolejnych, które znalazły się na liście priorytetów rodziny.
Tabela 1. Ewaluacja celów
A – Cel osiągnięty |
|---|
A1 – Cel osiągnięty, ale bez satysfakcji rodziny. |
A2 – Cel osiągnięty z satysfakcją rodziny. |
A3 – Cel w większości osiągnięty, rodzina usatysfakcjonowana. |
B – Zmiana procedury |
B1 – Sytuacja się zmieniła – cel nie jest już potrzebą rodziny. |
B2 – Sytuacja się nie zmieniła, procedura jest niewykonalna dla rodziny. |
B3 – Sytuacja jest za trudna dla dziecka/rodziny – wymaga modyfikacji celu. |
C – Kontynuacja |