Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Dramat romantyczny

RgLtsxg11YBG81
Ilustracja do Dziadów Adama Mickiewicza.
Źródło: Józef Sebald, Polona, domena publiczna.

Powstał w epoce romantyzmu i szybko stał się jednym z najważniejszych gatunków literackich tego nurtu. Do jego głównych twórców należeli J.W. Goethe jako autor Fausta, G.G. Byron (Manfred, Kain), F. Schiller i L. Tieck. Wykładem romantycznej poetyki dramatu stała się przedmowa V. Hugo do sztuki Cromwell. Własną koncepcję gatunku przedstawił A. Mickiewicz w XVI lekcji Wykładów o literaturze słowiańskiej. Do najważniejszych dramaturgów romantycznych należą także m.in. A. de Musset oraz J. Słowacki i Z. Krasiński. Twórcy dramatu romantycznego odrzucili rygorystyczne reguły klasycyzmu, odwołując się do dramatu średniowiecznego, tragedii szekspirowskiej i hiszpańskiego dramatu barokowego (Pedro Calderon de la Barca, Lope de Vega), a także do tragikomedii i melodramatu. Nie przestrzegano zasady trzech jedności – czasu, miejsca i akcji. Wydarzenia rozgrywały się nierzadko na przestrzeni wielu lat i w oddalonych od siebie miejscach. Odrzucono rygorystyczną, przyczynowo‑skutkową konstrukcję akcji na rzecz kompozycji otwartej. Wydarzenia układają się w wiele odrębnych wątków, a kolejne sceny, często różniące się tematyką i nastrojem, są ze sobą luźno powiązane i mają charakter autonomicznychautonomiaautonomicznych epizodów, które łączy postać głównego bohatera, będącego zazwyczaj jednostką wybitną, zbuntowaną i tragiczną. Często występowała podwójna, metafizycznametafizykametafizyczna i realistyczna motywacja wydarzeń. Nie przestrzegano zasady stosowności i jedności stylistycznej – na scenie pojawiały się istoty nadprzyrodzone i sceny drastyczne, komizm mieszał się z tragizmem, a wzniosłość z groteską, posługiwano się zarówno językiem podniosłym, jak i kolokwialnym. Kolejną cechą dramatu romantycznego jest synkretyzm rodzajowy i gatunkowy. Obok elementów typowych dla dramatu (podział na sceny, didaskalia, dialogi) często pojawiają się w nich elementy liryczne (np. rozbudowane monologi, pieśni) i epickie (rozbudowane opowieści bohaterów). Romantycy lubili łączyć różne gatunki dramatyczne, np. misterium, moralitet, intermedium, jasełka, operę i operetkę. Często nie liczyli się z ograniczeniami inscenizacyjnymi, dlatego też ich utwory uznawano za dramaty niesceniczne, przeznaczone do czytania.

Teatr epoki romantyzmu

Romantyzm, szczególnie we Francji, to epoka wielkich, monumentalnych widowisk, dynamicznych i efektownych wizualnie. Do tego typu spektakli dostosowane były ówczesne sceny – jeden z najsłynniejszych paryskich teatrów epoki, Cyrk Olimpijski, posiadał scenę dziesięcioplanową o głębokości 18 metrów, dodatkowo połączoną z areną. Pozwalało to na pojawianie się w spektaklu tłumów statystów czy grup jeźdźców na koniach. Scena wyposażona była w różnego rodzaju maszyny, ułatwiające szybkie zmiany dekoracji i umożliwiające stosowanie rozmaitych efektów scenicznych. Duży wpływ na rozwój ówczesnych technik teatralnych miała opera i teatry bulwarowe, w których wystawiano niezbyt ambitne sztuki, posiadające bogatą oprawę sceniczną. Pojawił się wówczas także nowy rodzaj widowisk optycznych, oparty na efektach wywoływanych za pomocą dioramy wynalezionej przez scenografa Louisa Daguerre’a (który zasłynął także jako twórca fotografii). Był to rodzaj obrazu malowanego częściowo przezroczystą, a częściowo kryjącą farbą, co przy odpowiednim operowaniu światłem dawało efekt trzeciego wymiaru. Duże znaczenie dla kształtu ówczesnych widowisk miało także pojawienie się oświetlenia gazowego, co pozwalało na zastosowanie nieznanych wcześniej efektów świetlnych. W epoce romantyzmu nastąpił dynamiczny rozwój scenografii – odrzucono symetryczną, opartą na stałej perspektywie dekorację. Stawiano na malowniczość i monumentalność, szczególną popularnością cieszyły się góry, jaskinie, wodospady, miejsca tajemnicze i owiane grozą. Duże teatry umożliwiały iluzjonistyczne wykreowanie na scenie np. alpejskich szczytów, zamkowych ruin czy lasów. W scenografii znalazły swój wyraz postulaty V. Hugo, który domagał się „natury i prawdy”. Pojawiło się dążenie do dostosowywania kostiumów do epoki historycznej, w której rozgrywała się akcja sztuki. Niektóre rozwiązania scenograficzne wyprzedzały późniejsze pomysły naturalistów, np. słynny wówczas malarz teatralny Ciceri umieścił na scenie kępy prawdziwej trzciny.

RGOoNuYqV8z0L1
Ilustracja do Dziadów, Mickiewicza.
Źródło: Konstanty Górski, Polona, domena publiczna.
Polecenie 1

Wysłuchaj audiobooka. Wyjaśnij, jak III część Dziadów odbiega od klasycznych wzorców dramatu i które z wymienionych cech są charakterystyczne dla dramatu romantycznego.

Zapoznaj się z treścią audiobooka. Wyjaśnij, jak trzecia część Dziadów odbiega od klasycznych wzorców dramatu i które z wymienionych cech są charakterystyczne dla dramatu romantycznego.

R1Cl5OJaWfslz
(Uzupełnij).
Polecenie 2

Opisz, jaką rolę w dramacie odgrywają sceny wizyjne.

R17Tk6lC6KtPe
(Uzupełnij).
Rtf5OuVwiriv8
Nagranie dźwiękowe lekcji pod tytułem Streszczenie wydarzeń dramatu.

Słownik

autonomia
autonomia

(gr. autonomia – niezależność, samodzielność) samodzielność i niezależność w decydowaniu o sobie; w etyce: niezależność od norm etycznych zewnętrznych, innych niż własne sumienie

kosmopolityzm
kosmopolityzm

(gr. kósmos – świat + polítēs– obywatel) – postawa polegająca na afirmowaniu swej wspólnoty z całym światem, połączona z biernością wobec własnego środowiska narodowego i niepoczuwaniem się do współodpowiedzialności za jego losy; obywatelstwo świata

mesjanizm
mesjanizm

(hebr. mashíakh - pomazaniec, ten, który wybawia) nurt filozoficzny zainicjowany przez Józefa Hoene‑Wrońskiego, który po raz pierwszy użył tego terminu w 1831 roku; oznacza wiarę w posłannictwo dziejowe narodu polskiego oraz w nadejście przywódcy — indywidualisty (wykreowanego przez cierpienie narodu), który ustanowi nowy system wartości (prawo tworzenia i prawo postępu); człowiek ten powołany jest do wyższych celów i ma zwalczać zło na świecie; z mesjanizmem łączy się odnowa religijna, harmonijna wizja całkowitego unicestwienia zła moralnego, przezwyciężenia kryzysu, wiara w szybkie nadejście Królestwa Bożego na ziemi, oczekiwanie zbawienia; mesjanizm wywarł ogromny wpływ na twórczość polskich romantyków (głównie Adama Mickiewicza i Zygmunta Krasińskiego oraz na poglądy filozoficzne Augusta Cieszkowskiego), z których każdy interpretował go w sposób odmienny; najwierniejszym jego wyznawcą był Mickiewicz, który wykorzystał podjętą przez Wrońskiego hipotezę o mesjanicznej misji Napoleona, a także wizję przyszłego pojednania Polski i Rosji

metafizyka
metafizyka

(gr. metá tá physiká - to, co następuje po fizyce) dyscyplina filozoficzna, której przedmiotem jest istota, pochodzenie i struktura bytu; to, co nie poddaje się racjonalnemu poznaniu, jest niedostępne zmysłom i doświadczeniu, nieodgadniona istota czegoś; pot. oderwanie od rzeczywistości, mętne, niezrozumiałe wywody

prometeizm
prometeizm

(łac. Prometheus – myślący w przód) postawa etyczna nawiązująca do greckiego mitu o Prometeuszu, charakteryzująca się zdolnością do poświęcenia dla dobra ludzkości, związanego z buntem przeciwko potęgom wyższym i normom krępującym wolność ducha oraz gotowością do cierpienia dla idei; szczególnie popularna w humanizmie renesansu; częsty motyw w literaturze, muzyce i sztuce