Bateria KAPP – narzędzia diagnostyczne do wykorzystania przez pedagogów, logopedów i terapeutów pedagogicznych
Bateria Kompleksowa Analiza Procesów Poznawczych KAPP to system diagnostyczno‑terapeutyczny odnoszący się do funkcjonowania poznawczego, składający się z:
Aplikacji komputerowej KAPP_A do bezpośredniego badania dzieci.
Zestawu kwestionariuszy (skal obserwacyjnych) dla rodziców i nauczycieli do wykorzystania przez różnych specjalistów w edukacji.
Biblioteki materiałów postdiagnostycznych do wykorzystania po zebraniu informacji o dziecku. System sam rekomenduje pewne materiały do działań pomocowych po przeprowadzeniu diagnozy (Krasowicz‑Kupis i in., 2022).
Zarówno aplikacja KAPP_A, jak i kwestionariusze mają zastosowanie w ocenie funkcjonowania poznawczego dzieci i młodzieży. Są one dostępne na stronie https://kapp.wsparcie.gov.pl po podpisaniu porozumienia z Ośrodkiem Rozwoju Edukacji. Ich struktura bazuje na Wielowymiarowym Modelu Funkcjonowania Poznawczego WMFP (Bedyńska i in., 2021), co zostało przedstawione w podręcznikach do KAPP (między innymi Krasowicz‑Kupis i in., 2022). Narzędzie obejmuje 4 główne oceniane obszary funkcjonowania poznawczego i podporządkowane im węższe podobszary, co demonstruje tabela 2.
Tabela 2. Obszary i podobszary funkcjonowania poznawczego uwzględnione w KAPP
Diagnozowany obszar | Diagnozowany podobszar (funkcje szczegółowe) | |
|---|---|---|
Funkcje wykonawcze | Podstawowe | Pamięć robocza |
Kontrola uwagi | ||
Elastyczność poznawcza | ||
Złożone | Rozumowanie | |
Planowanie | ||
Percepcja | Szybkość przetwarzania | |
Mowa | Fonologia | |
Gramatyka | ||
Semantyka | ||
Pragmatyka | ||
Pismo – czytanie i pisanie | Znajomość liter | |
Czytanie – dekodowanie i rozumienie | ||
Pisanie | ||
Z punktu widzenia badań przesiewowych oraz interwencji najważniejszymi elementami diagnostycznymi baterii KAPP dla nauczycieli specjalistów są kwestionariusze do opisu rozwoju poznawczego dla dzieci w wieku przedszkolnym oraz młodszym wieku szkolnym. Ocena rozwoju poznawczego, dokonywana metodami kwestionariuszowymi w ramach KAPP, bazującymi na obserwacjach, jest adresowana do rodziców i do nauczycieli/wychowawców, czyli dwóch istotnych źródeł informacji o funkcjonowaniu dziecka. Możliwości dzieci i młodzieży są tu oceniane w kontekście naturalnych środowisk życia, codziennych sytuacji domowych czy szkolnych. Warto podkreślić, że rodzic włączony do procesu diagnozy zyskuje nie tylko realny wpływ na wynik oceny, ale również ukierunkowanie swoich obserwacji na subtelne zmiany w zachowaniu, które mogą być wskaźnikami istotnych umiejętności.
Opracowane kwestionariusze i skale w swojej strukturze odnoszą się do funkcji zawartych w modelu WFMP, a zatem oceniają te same wymiary, co KAPP_A. W efekcie możliwa jest ocena stopnia rozwoju w zakresie szybkości percepcyjnej, kontroli uwagi i elastyczności poznawczej, pamięci roboczej, planowania i rozumowania oraz języka i komunikacji, a jednocześnie wskazanie mocnych stron dziecka oraz obszarów wymagających wsparcia.
Zestaw obejmuje:
KAPP_S_P(R) – skala dla rodzica/opiekuna prawnego dziecka w wieku od 3 do 6 lat.
KAPP_S_P(N) – skala dla nauczyciela dziecka w wieku od 3 do 6 lat.
KAPP_S_S(R) – skala dla rodzica/opiekuna prawnego dziecka w wieku od 7 do 10 lat.
KAPP_S_S(N) – skala dla nauczyciela dziecka w wieku od 7 do 10 lat.
Kwestionariusze służą przede wszystkim do oceny poziomu funkcji wykonawczych, mowy oraz komunikacji pisemnej. Zachowania opisywane przez pytania w poszczególnych skalach kwestionariuszy są możliwe do zaobserwowania w środowisku naturalnym (rodzinnym, przedszkolnym/szkolnym). Zadaniem osób opisujących funkcjonowanie dziecka jest ocenić, czy dane zachowanie było prezentowane przez podopiecznego w czasie ostatniego miesiąca przy użyciu czterostopniowej skali (tak, raczej tak, raczej nie, nie). Szczegółowe omówienie założeń konstrukcyjnych, treści pozycji, wartości psychometrycznych poszczególnych skal oraz zasad analizy i interpretacji wyników zostało zaprezentowane w podręczniku Kompleksowa Analiza Procesów Poznawczych – kwestionariusze do diagnozy dzieci w wieku przedszkolnym oraz wczesnoszkolnym przez rodziców i przez nauczycieli KAPP_S_P(R i N) oraz KAPP_S_S(R i N) (Orylska i in., 2022).
Po przeprowadzeniu badania system generuje raport, w którym przedstawia wyniki psychometryczne dla kwestionariuszy, oraz tam, gdzie to możliwe, dla badanych podobszarów i obszarów. Rekomenduje także materiały postdiagnostyczne.