Układ szkieletowy
Budowa i rodzaje kości
Omówisz rodzaje kości.
Wskażesz przykłady kości należące do poszczególnych grup.
Scharakteryzujesz budowę kości.
Wyjaśnisz na czym polega wzrost kości.
Kości są narządami, które rosną, przebudowują się i goją po urazach. Są twarde i wytrzymałe, a jednocześnie lekkie i wykazują elastyczność. Na przykład najdłuższa kość w organizmie człowieka – kość udowa – wytrzymuje obciążenia większe niż beton, a mimo to jest lekka, co zawdzięcza swojej niezwykłej, ażurowej budowie. Chociaż zwykle kości kojarzone są z funkcją mechaniczną, trzeba pamiętać, że w wielu z nich powstają elementy morfotyczne krwi, a wszystkie są wielkim magazynem soli mineralnych wykorzystywanych przez organizm. W zależności od pełnionej funkcji wykazują dużą różnorodność kształtów.
Różnorodność form i kształtów kości
Forma i kształt kości są bardzo zróżnicowane; wynika to z różnorodności funkcji, jakie kości pełnią w organizmie.
W trakcie rozwoju płodowego, w okresie niemowlęctwa i dzieciństwa w miejscach, w których powierzchnia kości jest narażona na ucisk, powstają zagłębienia, dołki lub rowki, z kolei tam, gdzie działają siły rozciągające, tworzą się wypukłości w formie grzebieni bądź kłykci.
Przeanalizuj modele różnych kości w organizmie człowieka, a następnie wykonaj polecenia.
Model 3D przedstawia i opisuje rodzaje kości w szkielecie człowieka.
1. Kość płaska – kość biodrowa. Długość i szerokość kości płaskich są większe od ich grubości. Taka budowa umożliwia kości biodrowej osłonę narządów wewnętrznych i stanowi powierzchnię przyczepu wielu mięśni utrzymujących postawę ciała. Na ilustracji jest stosunkowo duża kość, płaska, z zagłębieniem.
2. Kości różnokształtne – kosteczki słuchowe. Trzy kosteczki słuchowe: kowadełko, młoteczek oraz strzemiączko to najmniejsze kości w organizmie człowieka. Specyficzny, dopasowany kształt kosteczek słuchowych oraz połączenia stawowe pomiędzy nimi umożliwiają przenoszenie drgań błony bębenkowej na błędnik ucha wewnętrznego. Zdjęcie ukazuje niewielkie kości: strzemiączko, młoteczek, kowadełko.
3. Kości krótkie – kości nadgarstka. Długość, szerokość i grubość kości krótkich są do siebie zbliżone. Taka budowa umożliwia perfekcyjne dopasowanie wielu kości do siebie. Skomplikowana konstrukcja nadgarstka umożliwia jego precyzyjne ruchy w wielu kierunkach. Zdjęcie przedstawia drobne kości o różnych kształtach przypominających kamyki.
4. Kość długa – kość udowa. Kości długie cechuje długość większa niż grubość i szerokość. Kość udowa to najdłuższa i najmocniejsza kość w szkielecie – stanowi podporę dla całego ciała. Umożliwia stanie i poruszanie się. Zdjęcie przedstawia długą, masywną kość połączoną z miednicą.
Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D9ABELECL
Budowa kości
Kość zbudowana jest z:
tkanki kostnej,
tkanki chrzęstnej,
szpiku kostnego (w niektórych kościach),
okostnej,
naczyń krwionośnych i nerwów.
Tkanka kostna i chrzęstna są rodzajami tkanki łącznej. Ich wspólną cechą jest występowanie substancji międzykomórkowej, w której pogrążone są komórki.
Przypomnij sobie najważniejsze informacje o budowie oraz rodzajach tkanki kostnej i chrzęstnej.
-zewnętrzna warstwa nasad kości długich
-pokrycie wszystkich kości płaskich, 3. Tkanka kostna gąbczasta. Na zdjęciu tkanka kostna gąbczasta. Warstwa o białoszarym kolorze pełna jest nieregularnych otworów.-nasady kości długich
-wnętrze kości krótkich
-wnętrze kości płaskich, 4. Tkanka chrzęstna. Charakteryzuje się dużymi komórkami o dość regularnych kształtach, łączącymi się w grupy otoczone substancją międzykomórkową. Jest elastyczna i twarda. Buduje niektóre części szkieletu kręgowców: występuje w połączeniach kości, co ogranicza ich tarcie, oraz narządach narażonych na obciążenia i naprężenia., 5. Tkanka chrzęstna sprężysta. Na zdjęciu widoczna jest gruba warstwa istoty międzykomórkowej chrząstki sprężystej. W niej znajdują się liczne grupy chondrocytów. Mają postać owalną, kulistą i eliptyczną i są rozmieszczone gęściej i regularniej niż w tkance chrzęstnej szklistej. -małżowina uszna
-przewód słuchowy i trąbka Eustachiusza
-nagłośnia i chrząstki krtani, 6. Tkanka chrzęstna szklista. Na zdjęciu widoczna jest półprzezroczysta, mleczno lśniąca istota międzykomórkowa chrząstki szklistej. W niej znajdują się liczne grupy chondrocytów. Mają postać kulistą i są rozmieszczone nieregularnie. -powierzchnie stawowe kości
-większość chrząstek krtani
-pierścienie tchawicy i oskrzeli
-chrzęstne części żeber
-przegroda nosowa, 7. Tkanka chrzęstna włóknista. Na zdjęciu widoczna jest warstwa istoty międzykomórkowej chrząstki włóknistej. W niej znajdują się liczne grupy chondrocytów. Mają postać owalną i są rozmieszczone równomiernie pasami w warstwie. -spojenie łonowe
-krążki międzykręgowe
-łąkotki stawowe
-przyczepy ścięgien i więzadeł do kości.
Zapoznaj się z modelem budowy kości długiej, a następnie wykonaj polecenia.
Zasób interaktywny dostępny pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D9ABELECL
Model 3D przedstawia budowę kości długiej wraz z przekrojem i widokiem na naczynia krwionośne, szpik kostny.
1. Trzon kości długiej. Zbudowany jest z tkanki kostnej zbitej, ze ściśle ułożonymi blaszkami kostnymi. Wzdłuż trzonu biegną naczynia krwionośne, odżywiające strukturę kostną oraz szpik leżący w jamie szpikowej. Funkcją trzonu jest przenoszenie obciążeń na dalsze elementy szkieletu.
2. Nasada kości długiej. W kości długiej występują dwie nasady, bliższa i dalsza. Zbudowane są z tkanki kostnej gąbczastej, która składa się z beleczek kostnych. Pomiędzy nimi występuje szpik kostny. Nasady kości długich odpowiadają za przenoszenie obciążeń.
3. Szpik kostny. Tkanka występującą w nasadach i trzonach kości. Wyróżnia się dwa rodzaje szpiku kostnego: czerwony i żółty. W czerwonym powstają elementy morfotyczne krwi. Żółty jest krwiotwórczo nieaktywny i składa się głównie z komórek tłuszczowych.
4. Okostna. Błona pokrywająca powierzchnię kości. Składa się z dwóch warstw: elastycznej zewnętrznej oraz rozrodczej wewnętrznej. Okostna odżywia kość oraz odpowiada za jej procesy regeneracyjne.
5. Naczynia krwionośne. Wnikają do kości i odpowiadają za jej ukrwienie i odżywienie.
6. Powierzchnia stawowa. Występuje na nasadach kości długich. Jest miejscem połączenia z sąsiadującą kością. Pokryta jest tkanką chrzęstną szklistą, a jej kształt zależy od rodzaju stawu, który buduje.
Cechy zapewniające kościom wytrzymałość i odporność na rozciąganie przy zachowaniu lekkości to:
gęste utkanie tkanki kostnej zbitej,
ułożenie beleczek tkanki kostnej gąbczastej (zgodne z kierunkiem oddziaływania na kość siły największego nacisku),
walcowata budowa trzonu,
skład istoty międzykomórkowej (składa się ona w ok. 65% z soli mineralnych, a w 25% z organicznej substancji, tzw. osseiny).
Wzrost kości
Kość rośnie zarówno na grubość, jak i na długość. Wzrost na długość zachodzi dzięki chrząstkom nasadowym (płytkom nasadowym), w których znajdują się szybko dzielące się komórki chrzęstne - chondroblasty. Nowo powstałe komórki szybko zamierają, a na ich miejsce wnika tkanka kostna. Chrząstki nasadowe zanikają po okresie dojrzewania; z tego względu wzrost kości długich u dziewczynek kończy się ok. 18., a u chłopców ok. 21. roku życia.
Wzrost na grubość zachodzi poprzez proces przebudowy kości, który trwa przez całe życie. Grubienie kości wynika z odkładania się na jej zewnętrznej powierzchni komórek kościotwórczych - osteoblastów i niszczenia od wewnątrz starych komórek kostnych przez osteoksasty (komórki kościogubne).
U osób starszych, głównie w wyniku zmian hormonalnych, może dochodzić do ubytku masy kości i osłabienia ich struktury, a w konsekwencji do złamań.
Chrzęstny model kości formuje się już w okresie rozwoju embrionalnego. Stopniowo chrząstka jest zastępowana tkanką kostną. Później, dzięki warstwie chrząstki zwanej nasadową, następuje wzrost kości między jej nasadami a trzonem, co powoduje jej wydłużanie.
Podsumowanie
Kości człowieka różnią się budową i kształtem w zależności od pełnionych funkcji. Można je podzielić na kości długie, krótkie, płaskie i różnokształtne.
Każda kość zbudowana jest z tkanki kostnej zbitej i gąbczastej, a wewnątrz znajduje się szpik kostny.
Kości są unaczynione i unerwione, co umożliwia ich odżywianie, regenerację i udział w procesach fizjologicznych organizmu.
Ćwiczenia utrwalające
Schemat do ćwiczeń 3 i 4
Rysunek przedstawia kość długą szkieletu człowieka.
Do kości od zewnątrz przylega struktura oznaczona literą C.
Wróć do polecenia na stronie „Na dobry początek” i dopisz brakujące definicje. Pamiętaj, żeby nie kopiować słownika, ale wyjaśnić każde słowo kluczowe w miarę możliwości swoimi słowami.