Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Wiadomości zdobyte na lekcjach chemii pozwoliły Ci przekonać się, że jest to naprawdę fascynująca dziedzina wiedzy. Chemia ma wpływ na wiele aspektów naszego życia, między innymi na nasze zdrowie, środowisko, a także na to, w co się ubieramy oraz jak się odżywiamy. Odkrycia, które zawdzięczamy chemikom, decydują o tym, jak się będzie rozwijać nasza cywilizacja. Czy na podstawie zdobytych wiadomości potrafisz odpowiedzieć na pytania czym jest gleba i w jaki sposób jej właściwości wpływają na wielkość plonów? Czy potrafisz zaproponować sposoby zapobiegania degradacji gleb? Czy wiesz jak racjonalnie gospodarować odpady? Czy potrafisz wskazać odnawialne i nieodnawialne źródła energii oraz wymienić zalety i wady ich stosowania? Czy wiesz w jaki sposób określa się jakość benzyny? Czy wiesz co łączy to paliwo z ropą naftową? Czy wiesz czym są i jakie zastosowanie znalazły tworzywa sztuczne?
Zapoznaj się z poniższym materiałem i usystematyzuj swoją wiedzę związaną z wymienionymi powyżej zagadnieniami.

iDJduam9a1_d5e430

1. Czym jest gleba?

Gleba to powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej o zasadniczym znaczeniu w rozwoju i ciągłości życia biologicznego. Jest także podstawą egzystencji ludzi. Zawiera sole mineralne i wodę niezbędną dla roślin oraz stanowi siedlisko życia wielu organizmów roślinnych i zwierzęcych.

1
Polecenie 1

Przyjrzyj się przedstawionemu poniżej doświadczeniu, a następnie napisz, jakie zmiany zostaną zaobserwowane w wyniku jego przebiegu. O czym to świadczy?

RKIVciaZAJ3sg
Źródło: GroMar Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Uczeń wykonał doświadczenie, podczas którego umieścił w lejku sączek karbowany, a wewnątrz niego próbkę gleby. Lejek umieścił nad pustą zlewką, po czym na warstwę gleby umieszczoną w sączku nanosił wodny roztwór atramentu. W efekcie ciecz spływała po lejku do zlewki. Jakich obserwacji dokonał uczeń? Czy woda skapująca do zlewki była zabarwiona, czy nie? O czym to świadczy?

RMfmKwjoWi1zO
Odpowiedź: (Uzupełnij).

Gleba wykazuje właściwości sorpcyjne, dzięki czemu ma zdolność do pochłaniania gazów z powietrza, cząsteczek lub jonów z roztworów oraz mikroorganizmów i drobnych cząstek z zawiesin.

iDJduam9a1_d5e466

2. Czy jakość gleby ma duży wpływ na wysokość plonów?

O urodzajności gleby decyduje jej żyzność, która jest wynikiem procesów glebotwórczych i która zależy od zawartości koloidów glebowych, próchnicy, związków mineralnych oraz ilości drobnoustrojów. Na wysokość uzyskiwanych plonów ma wpływ nie tylko rodzaj gleby, ale także jej odczyn (pH), od którego zależy między innymi dostępność składników pokarmowych. Do identyfikacji rodzaju gleby (oceny jej odczynu) można wykorzystać rośliny tzw. wskaźnikowe (fitoindykatory).

RClFFz5DW8y7S1
Odczyn gleby a rośliny wskaźnikowe
Źródło: Aleksandra Ryczkowska, sannse, Tony Hisgett, Jonas Bergsten, T.Voekle, Gregory Phillips, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 2
RDgdibB75Iqwj
Na podstawie zamieszczonej powyżej grafiki wskaż poprawne stwierdzenie. Możliwe odpowiedzi: 1. Powojnik i podagrycznik będą najlepiej wzrastać na glebach o odczynie kwasowym., 2. Przylaszczka i wrzos będą najlepiej wzrastać na glebach o odczynie zasadowym., 3. Zawilec leśny preferuje glebę o odczynie zbliżonym do obojętnego., 4. Im bardziej zasadowe pH gleby, tym większa dostępność manganu, cynku i żelaza.
Polecenie 2

Zapoznaj się z krótkim tekstem zamieszczonym poniżej, a następnie rozwiąż zadanie na jego podstawie.

Wpływ odczynu gleby na przyswajalność składników pokarmowych jest zróżnicowana. Wraz z zakwaszaniem się gleb następuje spadek przyswajalności N, P, K, Mg, Ca oraz mikroskładników MoB. Natomiast wraz ze wzrostem odczynu gleby następuje spadek przyswajalności metali ciężkich: Fe, Zn, MnCu. Spadek odczynu poniżej pH 5,5 prowadzi do wzrostu aktywności jonów glinu i manganu, które mogą toksycznie oddziaływać na rośliny.

1

Źródło: Wpływ odczynu gleby na przyswajalność składników pokarmowych, nawozy.eu, 07.06.2019 [dostęp: 23.09.2021].

RIX33jqVrVaYj
Wskaż poprawne stwierdzenie. Możliwe odpowiedzi: 1. Oczyn gleby nie wpływa na przyswajalność składników pokarmowych przez rośliny.
iDJduam9a1_d5e503

3. Jak wyżywić świat?

Rozwój produkcji rolnej w celu zaspokojenia potrzeb rosnącej liczby mieszkańców Ziemi przyczynił się do produkcji nawozów mineralnych. Mogą mieć wpływ na odczyn gleby, a ich nadmiar negatywnie wpływa na środowisko naturalne. Współcześnie producenci dążą do tego, aby zoptymalizować proces dostarczania składników odżywczych roślinom uprawnym, np. poprzez zastosowanie nawozów wieloskładnikowych, które działają powoli. Najczęściej stosowanym kryterium podziału nawozów jest ich pochodzenie.

Roe66kUMtMg1P
Rodzaje nawozów
Źródło: Aleksandra Ryczkowska, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 3
REeMk9u5cu0zn
Połącz w pary wzory sumaryczne z nazwami związków. NH4NO3 Możliwe odpowiedzi: 1. mocznik (diamid kwasu węglowego), 2. wodorofosforan(V) wapnia, 3. azotan(V) amonu (saletra amonowa), 4. chlorek potasu KCl Możliwe odpowiedzi: 1. mocznik (diamid kwasu węglowego), 2. wodorofosforan(V) wapnia, 3. azotan(V) amonu (saletra amonowa), 4. chlorek potasu CaHPO4 Możliwe odpowiedzi: 1. mocznik (diamid kwasu węglowego), 2. wodorofosforan(V) wapnia, 3. azotan(V) amonu (saletra amonowa), 4. chlorek potasu CONH22 Możliwe odpowiedzi: 1. mocznik (diamid kwasu węglowego), 2. wodorofosforan(V) wapnia, 3. azotan(V) amonu (saletra amonowa), 4. chlorek potasu
iDJduam9a1_d5e539

4. Jakie rodzaje zanieczyszczeń mogą być przyczyną degradacji gleb?

Intensywny rozwój przemysłu (zwłaszcza ciężkiego), niewłaściwa gospodarka nawozami i pestycydami w rolnictwie i ogrodnictwie oraz rosnąca liczba środków transportu to główne przyczyny degradacji gleb, co prowadzi do spadku ich urodzajności. A i tak, w porównaniu z powietrzem i wodą, najdłużej opierają się działaniu szkodliwych substancji.

R1Xm9sDI9GQbL
Podstawowe rodzaje zanieczyszczeń gleby
Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 4

Zapoznaj się z podstawowymi rodzajami zanieczyszczeń gleby opisanymi poniżej, a następnie rozwiąż zadanie zamieszczone poniżej.

Wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje zanieczyszczeń gleby, są to:

1. zanieczyszczenia mechaniczne:

  • gruz;

  • opakowania;

  • odpady poeksploatacyjne;

  • odpady z gospodarstw;

2. zanieczyszczenia chemiczne:

  • przenawożenie;

  • nadmierne zakwaszenie

  • nadmiar pestycydów;

  • zasolenie;

  • akumulacja metali ciężkich;

  • akumulacja substancji ropopochodnych;

3. zanieczyszczenia biologiczne:

  • uprawy monokulturowe;

  • składowanie odpadów, głównie komunalnych;

  • przedawkowanie nawozów naturalnych; wycinanie i wypalanie lasów;

  • odwadnianie gruntów.

R2VV5LgiL9xkb
Dopasuj wymienione rodzaje zanieczyszczeń do odpowiednich kategorii. zanieczyszczenia mechaniczne Możliwe odpowiedzi: 1. zasolenie, 2. odpady poeksploatacyjne, 3. uprawy monokulturowe, 4. akumulacja metali ciężkich, 5. odwadnianie gruntów, 6. wycinanie i wypalanie lasów, 7. opakowania, 8. nadmiar pestycydów zanieczyszczenia chemiczne Możliwe odpowiedzi: 1. zasolenie, 2. odpady poeksploatacyjne, 3. uprawy monokulturowe, 4. akumulacja metali ciężkich, 5. odwadnianie gruntów, 6. wycinanie i wypalanie lasów, 7. opakowania, 8. nadmiar pestycydów zanieczyszczenia biologiczne Możliwe odpowiedzi: 1. zasolenie, 2. odpady poeksploatacyjne, 3. uprawy monokulturowe, 4. akumulacja metali ciężkich, 5. odwadnianie gruntów, 6. wycinanie i wypalanie lasów, 7. opakowania, 8. nadmiar pestycydów
iDJduam9a1_d5e575

5. W jaki sposób wynalazki i innowacje chemiczne decydują o naszej energetycznej przyszłości?

Współczesna cywilizacja jest uzależniona od takich kopalin, jak węgle kopalne, ropa naftowa i gaz ziemny. Nowoczesne technologie stosowane w przemyśle chemicznym pozwalają na uzyskiwanie z nich wielu produktów, bez których obecnie trudno wyobrazić sobie codzienne życie. Chemicy i fizycy już niejednokrotnie przyczyniali się do rozwoju energetyki, dlatego też cały czas poszukują nowych źródeł energii i ulepszają technologie już istniejące. W wyniku prowadzonych badań otrzymują coraz lepsze materiały i modyfikują te, które wydają się być niezbędne w naszej rzeczywistości. Chociażby odkrycie zjawiska promieniotwórczości i rozwój energetyki jądrowej mogą – przynajmniej na jakiś czas – zaspokoić zapotrzebowanie ludzkości na energię.

R1X5uNKmiEmIG1
Możliwe produkty, powstałe w wyniku przetwórstwa węgla kamiennego
Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 5
RbStAMNXWhysE
Przyporządkuj właściwe produkty do odpowiednich surowców, które zostały otrzymane z węgla kamiennego. gaz syntezowy Możliwe odpowiedzi: 1. papa, 2. elektrody, 3. metanol, 4. benzyna syntetyczna, 5. nawozy sztuczne paliwa płynne Możliwe odpowiedzi: 1. papa, 2. elektrody, 3. metanol, 4. benzyna syntetyczna, 5. nawozy sztuczne koks Możliwe odpowiedzi: 1. papa, 2. elektrody, 3. metanol, 4. benzyna syntetyczna, 5. nawozy sztuczne woda pogazowa Możliwe odpowiedzi: 1. papa, 2. elektrody, 3. metanol, 4. benzyna syntetyczna, 5. nawozy sztuczne smoła węglowa Możliwe odpowiedzi: 1. papa, 2. elektrody, 3. metanol, 4. benzyna syntetyczna, 5. nawozy sztuczne
1
Polecenie 5
R1PMniZ6Ze373
Odpowiedź: (Uzupełnij).
iDJduam9a1_d5e612

6. Czy świat może istnieć bez ropy naftowej?

Cała globalna gospodarka jest uwarunkowana wydobyciem ropy naftowej. Często w środkach masowego przekazu pojawiają się spekulacje, jak będzie wyglądał świat, gdy zabraknie tego surowca. Dlatego cały czas prowadzi się intensywne badania w poszukiwaniu alternatywnych rozwiązań, możliwych do zastosowania w różnych gałęziach światowej gospodarki, które dzisiaj zależne są od tej kopaliny.

1
Polecenie 6

Na podstawie informacji zawartych na grafice, wskaż, które spośród wymienionych poniżej stwierdzeń są prawdziwe.

RYqf3dn49w7uZ
Skład, właściwości i zastosowanie ropy naftowej
Źródło: Dariusz Adryan, Andrzej Grabowski, generatorpowerproducts, PhotoLizM, puderundpinsel, jarmoluk, OpenIcons, JirkaF, paulabassi2, skeeze, Hans, geralt, dostępny w internecie: https://commons.wikimedia.org, https://pixabay.com, licencja: CC BY-SA 3.0.

Zapoznaj się z informacjami dotyczącymi składu, właściwości i zastosowanie ropy naftowej, a następnie spośród wymienionych poniżej stwierdzeń wskaż te, które są prawdziwe.

Początków przetwórstwa ropy naftowej należy szukać w Polsce, gdzie pracował Ignacy Łukasiewicz. Ropa to mieszanina kilku tysięcy substancji chemicznych, głównie węglowodorów (stałych, ciekłych i gazowych). Zawiera też związki siarki, azotu i tlenu. Ma postać gęstej cieczy o ciemnobrunatnej barwie i ostrym zapachu. Pali się żółtym, kopcącym płomieniem. Produkty pochodzące z przerobu tego surowca to: paliwa, oleje, smary, farby, kosmetyki, tworzywa sztuczne, leki, guma, zabawki, środki ochrony roślin, materiały wybuchowe, odzież i inne wyroby codziennego użytku.

RiL0rVPdm2A3T
Możliwe odpowiedzi: 1. Ignacy Łukasiewicz był pionierem przetwórstwa naftowego w Europie., 2. Ropa to mieszanina kilkuset związków chemicznych., 3. Ropa zawiera związki siarki, fosforu i chloru., 4. Ropa pali się żółtym, kopcącym płomieniem., 5. Ropa jest surowcem do wyrobu tworzyw sztucznych, kosmetyków i materiałów wybuchowych., 6. Ropa ma postać gęstej, pozbawionej zapachu, ciemnobrunatnej cieczy.

Metoda rozdzielania składników ropy naftowej na tzw. frakcje, czyli mieszaniny substancji o zbliżonych temperaturach wrzenia, nazywa się destylacją frakcyjną (destylacją frakcjonowaną, rektyfikacją). Proces ten odbywa się w rafineriach.

R1DvVlrsW2sZQ
Destylacja frakcyjna ropy naftowej
Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 7

Zapoznaj się z informacjami odnośnie do poszczególnych frakcji ropy naftowej, a następnie wykonaj zadanie umieszczone poniżej.

Ropa to mieszanina kilku tysięcy substancji chemicznych, głównie węglowodorów (stałych, ciekłych i gazowych), które można od siebie oddzielić podczas tzw. destylacji frakcyjnej. Węglowodory różnią się właściwościami w zależności od długości łańcucha węglowego, dlatego będą wrzeć w różnych temperaturach. Węglowodory zawierające od 1 do 4 atomów węgla są gazami, tzw. gazami rafineryjnymi, a ich oddzielenie jest możliwe w temperaturze do 40°C. Benzyna zawiera węglowodory posiadające od 5 do 11 atomów węgla w łańcuchu, których temperatury wrzenia mieszczą się w zakresie od 40 do 180°C. Kolejną frakcją, która zostaje wydzielona w temperaturach od 180 do 280°C jest tzw. nafta. W jej skład wchodzą węglowodory posiadające od 12 do 16 atomów węgla w łańcuchu. Cięższą frakcję stanowi olej napędowy, którego składowe zawierają od 16 do 20 atomów węgla i wrzą w temperaturach od 280 do 350°C. W temperaturach wyższych niż 350°C pozostają węglowodory posiadające powyżej 20 atomów węgla w cząsteczce. Ta frakcja nazywana jest mazutem.

Rbauk9vKK40r7
Przyporządkuj wybrane nazwy węglowodorów do odpowiednich frakcji. gazy rafineryjne Możliwe odpowiedzi: 1. tetradekan, 2. heptadekan, 3. izooktan (2,2,4—trimetylopentan), 4. ikozan, 5. propan benzyna Możliwe odpowiedzi: 1. tetradekan, 2. heptadekan, 3. izooktan (2,2,4—trimetylopentan), 4. ikozan, 5. propan nafta Możliwe odpowiedzi: 1. tetradekan, 2. heptadekan, 3. izooktan (2,2,4—trimetylopentan), 4. ikozan, 5. propan olej napędowy Możliwe odpowiedzi: 1. tetradekan, 2. heptadekan, 3. izooktan (2,2,4—trimetylopentan), 4. ikozan, 5. propan mazut Możliwe odpowiedzi: 1. tetradekan, 2. heptadekan, 3. izooktan (2,2,4—trimetylopentan), 4. ikozan, 5. propan

Dziś trudno wyobrazić sobie nasz świat bez ropy naftowej. Jeśli chcemy, by nasza cywilizacja przetrwała i nadal się rozwijała, musimy dołożyć wszelkich starań, aby z dużym wyprzedzeniem podjąć działania w kierunku zwiększenia efektywności energetycznej.

iDJduam9a1_d5e655

7. Benzyna – popularne paliwo obecnie i w przyszłości?

Benzyna, otrzymywana w procesie destylacji frakcyjnej ropy naftowej, to mieszanina węglowodorów o prostych łańcuchach węglowych, która spala się wybuchowo (detonacyjnie), dlatego nie może być od razu wykorzystywana jako paliwo do samochodów. Najważniejszym parametrem, opisującym jakość benzyny, jest liczba oktanowa (LO), która określa odporność paliwa silnikowego na niekontrolowany samozapłon w silnikach z zapłonem iskrowym.

RRy59QpBZUbDo1
Liczba oktanowa i antydetonatory
Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 8

Na podstawie powyższej grafiki, wskaż, która z poniższych mieszanin będzie odpowiadać liczbie oktanowej (LO) równej 85.

Mieszanina wzorcowa służąca do wyznaczenia liczby oktanowej składa się z 2,2,4–trimetylopentanu (izooktanu) i heptanu. Wiedząc, że czysty izooktan ma liczbę oktanową równą 100 wskaż, która z poniższych mieszanin będzie mieć LO równą 85.

R14f3tyKrKzZG
Możliwe odpowiedzi: 1. 85% heptan, 15% 2,2,4–trimetylopentan, 2. 15% heptan, 85% 2,2,4–trimetylopentan, 3. 10% heptan, 85% 2,2,4–trimetylopentan, 5% MTBE, 4. 20% heptan, 80% 2,2,4–trimetylopentan

Innym sposobem na podwyższenie liczby oktanowej benzyny jest proces zwany reformingiem. Jest stosowany wobec lekkich frakcji ropy naftowej lub produktów krakingu. Podczas reformingu zachodzą reakcje odwodornienia, izomeryzacji, cyklizacji, aromatyzacji i hydrokrakingu.

Polecenie 9

Na grafice przedstawiono schemat procesów, które mają miejsce podczas reformingu heksanu. Wskaż poprawnie zapisane przekształcenie.

R1Zyc0XU0A59O
Reforming
Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
RjEpGuxFKdPjd
Możliwe odpowiedzi: 1. proces aromatyzacji może zajść dopiero po procesie cyklizacji, 2. rozgałęzienie łańcucha węglowego n-alkanu skutkuje powstaniem rozgałęzionego węglowodoru o takiej samej liczbie atomów węgla w łańcuchu głównych, 3. aromatyzacja i rozgałęzienie łańcucha węglowego to dwa kolejne, następujące po sobie procesy
Polecenie 9

Wiedząc, że reforming pozwala na podwyższenie liczby oktanowej benzyny wskaż, które dokończenie zdania poprawnie definiuje ten proces.

RQm83XrSRAE53
Reforming to: Możliwe odpowiedzi: 1. proces otrzymywania wysokooktanowych komponentów benzyn z węglowodorów o prostych łańcuchach., 2. proces otrzymywani wysokooktanowych komponentów benzyn z węglowodorów o rozgałęzionych łańcuchach., 3. proces otrzymywania niskooktanowych komponentów benzyn z węglowodorów o rozgałęzionych łańcuchach.

Benzyna otrzymywana w rafineriach ropy naftowej pokrywa zaledwie w 13 zapotrzebowanie przemysłu motoryzacyjnego. Dlatego produkuje się ją również w procesach przerobu węgla kamiennego, z gazu syntezowego lub z wyższych frakcji destylacji frakcyjnej ropy naftowej w procesie zwanym krakingiem.

Polecenie 10

Na podstawie przedstawionego na grafice przykładu, odpowiedz, na czym polega kraking.

Rpn45PCYmASYd
Kraking
Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.

Wiedząc, że kraking pozwala na otrzymanie benzyny z wyższych frakcji powstałych w procesie destylacji frakcyjnej ropy naftowej wskaż, które dokończenie zdania poprawnie definiuje ten proces.

RQRmbYVtobBFb
Kraking to: Możliwe odpowiedzi: 1. kontrolowany rozpad węglowodorów o długich łańcuchach na krótsze węglowodory., 2. metoda otrzymywania węglowodorów nienasyconych., 3. łączenie dwóch węglowodorów o krótszych łańcuchach w jeden, o długim łańcuchu., 4. metoda podwyższania liczby oktanowej (LO) paliwa.

Chociaż na naszych drogach pojawiają się samochody i autobusy zasilane innymi paliwami, np. LPG (gaz płynny), CNG (gaz ziemny), biopaliwem (np. biodiesel), wodorem czy nawet wodą, to jednak wciąż zdecydowana większość pojazdów jest przystosowana do tradycyjnego paliwa.

iDJduam9a1_d5e704

8. Czy alternatywne źródła energii to energetyczna przyszłość naszej planety?

Ograniczone zasoby paliw kopalnych oraz ich znaczący udział w  zanieczyszczeniu środowiska sprawiają, że sukcesywnie zwiększa się ilość energii produkowanej ze źródeł odnawialnych, a jednocześnie cały czas poszukuje się nowych, alternatywnych źródeł jej pozyskiwania. Obecnie, przyglądając się analizom i przewidywaniom dotyczącym bezpieczeństwa energetycznego naszej planety, trzeba przyznać, że sektor energetyki związany z alternatywnymi źródłami energii będzie musiał w przyszłości coraz skuteczniej wypierać z rynku klasyczne rozwiązania.

R1cD1gyfISgqI1
Alternatywne źródła energii
Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 11
RHL2hCfqfvjLt
Uzupełnij poniższy tekst w taki sposób, aby otrzymać poprawne stwierdzenia. Alternatywne źródła energii stanowią przyszłość światowej energetyki. Dotychczas najpopularniejszymi ich rodzajami były elektrownie wodne, gdzie wykorzystywano energię 1. turbin, 2. wody, 3. paliwowych, 4. geotermalnej, 5. fotowoltaiczne, 6. biomasy, 7. atomów, 8. jądrowe, a także farmy 1. turbin, 2. wody, 3. paliwowych, 4. geotermalnej, 5. fotowoltaiczne, 6. biomasy, 7. atomów, 8. jądrowe wiatrowych (energia wiatru) oraz elektrownie 1. turbin, 2. wody, 3. paliwowych, 4. geotermalnej, 5. fotowoltaiczne, 6. biomasy, 7. atomów, 8. jądrowe, w których uzyskuje się energię dzięki rozszczepianiu jąder ciężkich 1. turbin, 2. wody, 3. paliwowych, 4. geotermalnej, 5. fotowoltaiczne, 6. biomasy, 7. atomów, 8. jądrowe. Ostatnio coraz większą popularność, jako łatwo dostępne dla każdej osoby alternatywne źródło energii, zyskują ogniwa 1. turbin, 2. wody, 3. paliwowych, 4. geotermalnej, 5. fotowoltaiczne, 6. biomasy, 7. atomów, 8. jądrowe, które przekształcają energię słoneczną w prąd elektryczny. Ponadto w miejscach, gdzie jest to możliwe (np. na Islandii), korzysta się z energii 1. turbin, 2. wody, 3. paliwowych, 4. geotermalnej, 5. fotowoltaiczne, 6. biomasy, 7. atomów, 8. jądrowe, wykorzystującej przegrzaną parę lub gorącą wodę np. do ogrzewania budynków. Energię można uzyskać również w procesach chemicznych, korzystając z tzw. ogniw 1. turbin, 2. wody, 3. paliwowych, 4. geotermalnej, 5. fotowoltaiczne, 6. biomasy, 7. atomów, 8. jądrowe lub w wyniku produkcji i spalania paliw wytwarzanych z 1. turbin, 2. wody, 3. paliwowych, 4. geotermalnej, 5. fotowoltaiczne, 6. biomasy, 7. atomów, 8. jądrowe (np. odpadów rolnych).
iDJduam9a1_d5e741

9. Co łączy chemię z opakowaniami różnych towarów?

Opakowania, które są integralną częścią współczesnych produktów, wytwarzane są z różnych materiałów, takich jak szkło, metal, papier, drewno, tkaniny oraz tworzywa sztuczne. Każda z tych substancji ma zarówno wady, jak i zalety, a ich znajomość jest niezbędna, aby móc bezpiecznie przechowywać w nich różnego rodzaju produkty, np. spożywcze.

Cechy opakowań wykonanych z różnych materiałów

Rodzaj opakowania

Cechy opakowań

Szklane

Odporność na czynniki biologiczne

Odporność na czynniki chemiczne

Niepalność

Możliwość wielokrotnego użycia

Możliwość recyklingu

Nienasiąkliwość

Przezroczystość

Łatwość barwienia na różne kolory

Papierowe

Możliwość recyklingu

Niewielki ciężar

Łatwość barwienia na różne kolory

Małe przewodnictwo cieplne

Łatwość zagospodarowania odpadów

Z tworzyw sztucznych

Odporność mechniczna

Odporność na czynniki biologiczne

Odporność na czynniki chemiczne

Możliwość wielokrotnego użycia

Możliwość recyklingu

Nienasiąkliwość

Niewielki ciężar

Przezroczystość

Łatwość barwienia na różne kolory

Niska cena

Metalowe

Odporność mechaniczna

Odporność na czynniki biologiczne

Niepalność

Możliwość recyklingu

Drewniane

Możliwość wielokrotnego użycia

Możliwość recyklingu

Małe przewodnictwo cieplne

Łatwość zagospodarowania odpadów

Przepuszczalność powietrza

Z tkaniny

Możliwość wielokrotnego użycia

Możliwość recyklingu

Niewielki ciężar

Małe przewodnictwo cieplne

Przepuszczalność powietrza

Prawdziwe jest powiedzenie, że od każdej reguły są wyjątki. Należy pamiętać, że w zależności od sposobu użytkowania danej rzeczy, możliwe jest ponowne użycie opakowania wykonanego z papieru. Z kolei nie każde opakowanie wykonane z metalu lub drewna jest ciężkie. Przykładem mogą być lekkie puszki wykonane z aluminium bądź drobne opakowania drewniane, wyprodukowane ze sklejki lub balsy. Również nie wszystkie tkaniny będą łatwo przepuszczać powietrze – jest to w dużej mierze uzależnione od rodzaju zastosowanych włókien.

Polecenie 12
R1Lg0SGiA8cWI
Korzystając z powyższej tabeli przyporządkuj wymienione niżej produkty do odpowiednich dla nich opakowań. opakowanie szklane Możliwe odpowiedzi: 1. olej spożywczy, 2. olej spożywczy, 3. dżemy, 4. płatki owsiane, 5. mąka, 6. brzoskwinie w syropie, 7. cukier, 8. woda, 9. woda, 10. napoje alkoholowe, 11. chipsy ziemniaczane, 12. konserwa mięsna, 13. płatki owsiane opakowanie papierowe Możliwe odpowiedzi: 1. olej spożywczy, 2. olej spożywczy, 3. dżemy, 4. płatki owsiane, 5. mąka, 6. brzoskwinie w syropie, 7. cukier, 8. woda, 9. woda, 10. napoje alkoholowe, 11. chipsy ziemniaczane, 12. konserwa mięsna, 13. płatki owsiane opakowanie z tworzywa sztucznego Możliwe odpowiedzi: 1. olej spożywczy, 2. olej spożywczy, 3. dżemy, 4. płatki owsiane, 5. mąka, 6. brzoskwinie w syropie, 7. cukier, 8. woda, 9. woda, 10. napoje alkoholowe, 11. chipsy ziemniaczane, 12. konserwa mięsna, 13. płatki owsiane opakowanie metalowe Możliwe odpowiedzi: 1. olej spożywczy, 2. olej spożywczy, 3. dżemy, 4. płatki owsiane, 5. mąka, 6. brzoskwinie w syropie, 7. cukier, 8. woda, 9. woda, 10. napoje alkoholowe, 11. chipsy ziemniaczane, 12. konserwa mięsna, 13. płatki owsiane

Dzięki chemii rynek opakowań cały czas ewoluuje. Opakowania są wytwarzane z surowców, które spełniają coraz wyższe wymagania rynku. Coraz częstszymi innowacyjnymi rozwiązaniami są opakowania produkowane z materiałów biodegradowalnych.

iDJduam9a1_d5e777

10. Czy tworzywa sztuczne to najtrwalszy pomnik ludzkiej wynalazczości?

Tworzywa sztuczne są jednym z najbardziej uniwersalnych i wielofunkcyjnych materiałów. Stały się one podstawą nowoczesnego życia, a największym obszarem ich zastosowania są właśnie opakowania. Do produkcji opakowań wykorzystuje się polimery zarówno polimeryzacyjne (powstałe w wyniku reakcji polimeryzacji niskocząsteczkowych związków nienasyconych), jak i polikondensacyjne (reakcja polimeryzacji połączona z wydzieleniem niskocząsteczkowego produktu ubocznego, np. wody).

RTmLDPr2elONq1
Rodzaje tworzyw sztucznych
Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 13
RVp4goUUpy3yw
Przyporządkuj oznaczenia polimerów do ich nazw. PP Możliwe odpowiedzi: 1. polietylen, 2. poli(tetrafluoroetylen), 3. poli(tereftalan etylenu), 4. polistryren, 5. polipropylen, 6. poli(chlorek winylu) PS Możliwe odpowiedzi: 1. polietylen, 2. poli(tetrafluoroetylen), 3. poli(tereftalan etylenu), 4. polistryren, 5. polipropylen, 6. poli(chlorek winylu) PVC Możliwe odpowiedzi: 1. polietylen, 2. poli(tetrafluoroetylen), 3. poli(tereftalan etylenu), 4. polistryren, 5. polipropylen, 6. poli(chlorek winylu) PTFE Możliwe odpowiedzi: 1. polietylen, 2. poli(tetrafluoroetylen), 3. poli(tereftalan etylenu), 4. polistryren, 5. polipropylen, 6. poli(chlorek winylu) PE Możliwe odpowiedzi: 1. polietylen, 2. poli(tetrafluoroetylen), 3. poli(tereftalan etylenu), 4. polistryren, 5. polipropylen, 6. poli(chlorek winylu) PET Możliwe odpowiedzi: 1. polietylen, 2. poli(tetrafluoroetylen), 3. poli(tereftalan etylenu), 4. polistryren, 5. polipropylen, 6. poli(chlorek winylu)

Tworzywa sztuczne, tak wszechobecne w naszym codziennym życiu, ciągle budzą wiele obaw dotyczących ochrony środowiska oraz bezpieczeństwa zdrowotnego. Obecnie duże potencjalne zagrożenie stwarza tzw. mikroplastik, którego oddziaływanie na środowisko i organizmy żywe wciąż nie jest poznane. Tworzywa sztuczne, za sprawą coraz lepszych cech użytkowych, jakie uzyskują dzięki pracy badawczej wielu chemików na całym świecie, będą zapewne nie tylko materiałami teraźniejszości, ale także przyszłości.

iDJduam9a1_d5e813

11. Jak osiągnięcia chemików mogą wpływać na to, w co się ubieramy?

Początkowo do wytwarzania odzieży człowiek wykorzystywał tylko surowce naturalne – skórę, włókna roślinne i zwierzęce. Jednak wraz z rozwojem cywilizacyjnym zmianom ulegał również rynek włókienniczy. Coraz częściej wykorzystuje się w tej dziedzinie nanotechnologię i elektronikę, starając się sprostać coraz wyższym wymaganiom użytkowników i dużej konkurencji na rynkach zbytu.

RRbmqBGYNixTn1
Rodzaje włókien naturalnych
Źródło: Aleksandra Ryczkowska, WikimediaImages, sarangib, J.M.Garg, Alex Santosa, Michael Palmer, Nikita, epodreczniki.pl, dostępny w internecie: https://pixabay.com, https://commons.wikimedia.org, https://www.flickr.com, licencja: CC BY-SA 4.0.

Współcześnie naukowcy skupiają się na możliwościach wytwarzania tzw. tkanin inteligentnych, czyli takich, które same reagują na warunki otoczenia. Rozwój technologii przyniósł nowe możliwości. Zaczęto produkować włókna sztuczne oraz włókna syntetyczne.

R273hVds7IlTN
Włókna sztuczne i syntetyczne
Źródło: Krzysztof Jaworski, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 14
R1bmtJJOvga40
Spośród podanych poniżej opisów wskaż ten, która poprawnie opisuje włókna sztuczne. Możliwe odpowiedzi: 1. Włókna sztuczne powstają ze związków występujących naturalnie w przyrodzie, które zostały poddane obróbce chemicznej., 2. Włókna sztuczne powstają bezpośrednio ze związków występujących naturalnie w przyrodzie, 3. Włókna sztuczne powstają w laboratorium w wyniku syntezy chemicznej.
iDJduam9a1_d5e857

12. Cywilizacja śmieci, czyli jak poradzić sobie z rosnącą górą odpadów?

Odpady i związane z nimi zagrożenia stają się w obecnych czasach coraz bardziej zauważalnym problemem. Śmieci nie tylko szpecą krajobraz, ale są ogromnym zagrożeniem dla środowiska i zdrowia człowieka. Szczególnie kłopotliwe są tworzywa sztuczne, które trudno się przetwarza, a składowane mogą nie ulec rozkładowi nawet przez 500 lat.

RPtknf2IUP6OC
Drugie życie śmieci komunalnych
Źródło: Dariusz Adryan, epodreczniki.pl, licencja: CC BY-SA 3.0.
Polecenie 15
R1MMdp16s0wym
Łączenie par. Wskaż, czy wymienione poniżej stwierdzenia są prawdziwe czy fałszywe.. Kompost jest cennym nawozem naturalnym.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałśz. Fermentacja jest przeprowadzana przez mikroorganizmy w warunkach tlenowych.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałśz. Składowanie odpadów jest najlepszą metodą ich zagospodarowania.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałśz. Spalanie odpadów w domowych piecach jest dobrym sposobem na uzyskanie energii cieplnej.. Możliwe odpowiedzi: Prawda, Fałśz
iDJduam9a1_d5e893

13. Przyszłość chemii czy może chemia przyszłości?

Współczesna chemia nie zamyka się w laboratorium, lecz koncentruje się wokół zagadnień związanych z człowiekiem oraz środowiskiem naturalnym. W 2011 r., w związku z obchodami Międzynarodowego Roku Chemii podkreślano, że „Chemia jest podstawową nauką leżącą u podłoża najważniejszych wyzwań XXI w. Ważne jest, abyśmy wszyscy zdali sobie sprawę ze znaczenia chemii dla świata”.

Polecenie 16

Zapoznaj się z materiałem multimedialnym na temat potencjału aplikacyjnego odkryć z dziedziny chemii i biochemii, a następnie spośród wymienionych poniżej stwierdzeń wskaż te, które są prawdziwe.

R1b0j94aIvQsp
W filmie przedstawiono najnowsze odkrycia z dziedzin chemii i biochemii oraz ich potencjalne zastosowania służące rozwojowi technologicznemu. W filmie omawiane są: grafen, nowoczesne materiały kompozytowe, OLED, ciecze jonowe, D N A origami oraz włókna i nanorurki węglowe.
R5mDJbTUdj26N
Możliwe odpowiedzi: 1. Grafen może zostać wykorzystany w medycynie jako środek tamujący krew i oczyszczający rany., 2. Nowoczesne materiały kompozytowe będzie można wykorzystać między innymi do odsalania wody morskiej., 3. OLED może zrewolucjonizować rynek oświetlenia., 4. Ciecze jonowe mogą stać się „uniwersalnymi” rozpuszczalnikami, pomimo ich palności i wysokiej lotności., 5. Włókna i nanorurki węglowe mają wytrzymałość podobną do stali., 6. DNA origami to biochemiczna ciekawostka, dla której nie znajduje się praktycznego zastosowania., 7. Grafen można zastosować do produkcji inteligentnych urządzeń, które będą informować o swoim stopniu zużycia.
iDJduam9a1_d5e929

Ćwiczenia

1
Pokaż ćwiczenia:
1
Ćwiczenie 1

Na rysunku przedstawiono urządzenie do badania:

RoKLozeDOXO4Q
Źródło: Tomorrow Sp. z o. o., licencja: CC BY-SA 3.0.

Wybierz poprawne dokończenie poniższego zdania.

RqjgF527PuSsO
Możliwe odpowiedzi: 1. stężenia azotanów(V) i azotanów(III) w glebie., 2. sorpcji gleby., 3. wilgotności gleby., 4. odczynu gleby.
1
Ćwiczenie 2

Zamieszczony poniżej znak graficzny oznacza, że:

RIxU3WSr3g3nt
Źródło: dostępny w internecie: ttps://naturalnieozdrowiu.pl, domena publiczna.
R1TaoWPvTL0hj
Możliwe odpowiedzi: 1. opakowanie nadaje się do ponownego wykorzystania, 2. opakowanie rozkłada się podczas kompostowania, 3. producent wniósł wkład finansowy w budowę i funkcjonowanie systemu odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych, 4. opakowanie nadaje się do przerobienia na nowy produkt
11
Ćwiczenie 2

Z jakich tworzyw może być wykonany czajnik bezprzewodowy: termoplastycznych czy termoutwardzalnych? Odpowiedź uzasadnij.

RXWX8JmpdRlPF
Odpowiedź: (Uzupełnij).
1
Ćwiczenie 3

Zapoznaj się z danymi w tabeli, a następnie wskaż, które z zamieszczonych poniżej stwierdzeń jest poprawne.

Zakres pH optymalny dla rozwoju wybranych roślin

Roślina

pH gleby

malina

5,56,5

pelargonia

5,57,0

pomidory

5,56,5

czosnek

6,57,5

truskawka

5,56,5

por

6,07,5

RqxlFBmuJAKZf
Możliwe odpowiedzi: 1. truskawek, 2. mailn, 3. pomidorów, 4. czosnku
2
Ćwiczenie 4

Podany poniżej znak informuje, że:

RzXvOkjgHRJdC
Źródło: dostępny w internecie: https://opakowania.com.pl, domena publiczna.
RQcHJwFCVBlTc
Możliwe odpowiedzi: 1. produkt został wytworzony z czterech rodzajów tworzyw sztucznych i nadaje się do recyklingu, 2. produkt został wytworzony z dowolnego tworzywa sztucznego i nadaje się do recyklingu, 3. produkt został wytworzony z polietylenu o małej gęstości i nadaje się do recyklingu, 4. produkt został wytworzony z polietylenu, który jest materiałem biodegradowalnym
21
Ćwiczenie 4

Do otrzymania 1 tony PVC zużywa się 580 kg acetylenu. Oblicz, ile kilogramów PVC powinno powstać z 290 g acetylenu.

R4auPaDsMoh0E
Odpowiedź: (Uzupełnij).
2
Ćwiczenie 5

Uczeń przeprowadził doświadczenie, w którym badał zachowanie się różnych tkanin w roztworze NaOH. Do badania wykorzystał próbki tkaniny wełnianej, bawełnianej, z jedwabiu sztucznego, z jedwabiu naturalnego oraz wiskozy. Zaobserwował, że po pewnym czasie dwie tkaniny uległy rozpuszczeniu.

RtowKVqojG3us
Były to próbki: Możliwe odpowiedzi: 1. wełny i bawełny., 2. jedwabiu naturalnego i sztucznego., 3. jedwabiu naturalnego i wełny., 4. bawełny i wiskozy.
2
Ćwiczenie 6

Przeanalizuj poniższą tabelę. W którym wierszu tabeli włókna zostały zakwalifikowane poprawnie?

Klasyfikacja włókien

Numer wiersza

Włókna naturalne

Włókna sztuczne

Włókna syntetyczne

1

bawełna

azbest

nylon, modal, poliester

2

bawełna, azbest

wiskoza, modal

nylon, poliester

3

bawełna

nylon, modal, poliester

azbest

4

wiskoza, bawełna, azbest

poliester

nylon, modal

RBRhsyd8zfTfF
Możliwe odpowiedzi: 1. 1, 2. 2, 3. 3, 4. 4
R19LM1itN2xKM2
Ćwiczenie 7
Spośród wymienionych poniżej materiałów opakowaniowych, wskaż te, które są opakowaniami celulozowymi. Możliwe odpowiedzi: 1. butelka PET, 2. metalowa puszka, 3. drewniana szkatułka, 4. bawełniana torba, 5. szklany słoik, 6. kartka papieru
3
Ćwiczenie 8
R1Iai50SnhvYd
Przyporządkuj anglojęzyczne wyrażenia do odpowiadających mu polskich tłumaczeń. ropa naftowa Możliwe odpowiedzi: 1. octane number, 2. gas oil, 3. silk, 4. petroleum (oil), 5. petrol, 6. wool, 7. cotton, 8. synthetic fibre benzyna Możliwe odpowiedzi: 1. octane number, 2. gas oil, 3. silk, 4. petroleum (oil), 5. petrol, 6. wool, 7. cotton, 8. synthetic fibre bawełna Możliwe odpowiedzi: 1. octane number, 2. gas oil, 3. silk, 4. petroleum (oil), 5. petrol, 6. wool, 7. cotton, 8. synthetic fibre jedwab Możliwe odpowiedzi: 1. octane number, 2. gas oil, 3. silk, 4. petroleum (oil), 5. petrol, 6. wool, 7. cotton, 8. synthetic fibre liczba oktanowa Możliwe odpowiedzi: 1. octane number, 2. gas oil, 3. silk, 4. petroleum (oil), 5. petrol, 6. wool, 7. cotton, 8. synthetic fibre wełna Możliwe odpowiedzi: 1. octane number, 2. gas oil, 3. silk, 4. petroleum (oil), 5. petrol, 6. wool, 7. cotton, 8. synthetic fibre włókno syntetyczne Możliwe odpowiedzi: 1. octane number, 2. gas oil, 3. silk, 4. petroleum (oil), 5. petrol, 6. wool, 7. cotton, 8. synthetic fibre olej napędowy Możliwe odpowiedzi: 1. octane number, 2. gas oil, 3. silk, 4. petroleum (oil), 5. petrol, 6. wool, 7. cotton, 8. synthetic fibre
Glossary

Projekt badawczy

Twoim zadaniem będzie realizacja projektu badawczego, który możesz przeprowadzić samodzielnie lub w grupie. W tym celu ustal dokładny harmonogram eksperymentu, który pozwoli Ci na zweryfikowanie postawionej hipotezy. Zgromadź potrzebne materiały i sprzęt. Wyniki przedstaw w postaci dowolnej metody prezentacji – może być to krótki film, infografika, artykuł, plakat czy prezentacja multimedialna. Na samym końcu opisz, czego nowego dowiedziałaś/łeś się podczas doświadczenia.

Nawożenie roślin doniczkowych

Autor/ Nauczyciel

Tytuł projektu

Nawożenie roślin doniczkowych

Temat projektu

Badanie wpływu nawożenia, na rozwój wybranej rośliny doniczkowej, np. paprotki, storczyka

Badana hipoteza

Nadmierne nawożenie szkodzi rozwojowi rośliny

Materiały źródłowe (strony internetowe, rozdział w podręczniku)

Strony internetowe, działy: IV, V, VI w e‑podręczniku

Uczeń

Co dokładnie mam zamiar zrobić, by sprawdzić, czy hipoteza jest prawdziwa?

Obserwować, jak rozwijają się sadzonki wybranej rośliny w zależności od ilości dostarczanego nawozu

Co trzeba przygotować, by zweryfikować hipotezę?

Rośliny, nawóz, sprzęt pomiarowy

Co będę obserwować (mierzyć)?

Wielkość (wysokość), wygląd rośliny — wielkość liści, kolor liści

Czas trwania (ile czasu potrzeba, by wykonać projekt)

46 tygodni

Wyniki (tabela, wykres, rysunek, fot.)

Wniosek

Refleksja (czego projekt mnie nauczył?)

Karta dla ucznia do pobrania –  wyniki i wnioski z projektu badawczego

R1XdCVK7CUfc6

Źródło: Grażyna Makles, Anna Florek, licencja: CC BY-SA 3.0.
Plik RTF o rozmiarze 4.31 MB w języku polskim
iDJduam9a1_d5e1074
Chemia dla przyszłości - test4350Gratulacje! Test zakończyłeś z wynikiem pozytywnym.Niestety, Twoja wiedza nie jest wystarczająca, aby ukończyć test z wynikiem pozytywnym. Odpowiedziałeś poprawnie na mniej niż 50% pytań.1
Test

Chemia dla przyszłości - test

Liczba pytań:
4
Limit czasu:
3 min
Twój ostatni wynik:
-

Bibliografia

Bielański A., Podstawy chemii nieorganicznej, t. 1‑2, Warszawa 2002.

Encyklopedia PWN

Mackenzie A., Ball A. S., Virdee S. R., Ekologia. Krótkie wykłady, Warszawa 2015.

McMurry J., Chemia organiczna, t. 1, Warszawa 2000.

Mocek A., Gleboznawstwo, Warszawa 2015.

Pielichowski J., Puszyński A., Chemia polimerów, Kraków 2004.

Ochrona środowiska 2020, Główny Urząd Statystyczny, online: śhttps://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/srodowisko-energia/srodowisko/ochrona-srodowiska-2020,1,21.htmp, dostęp: 13.09.2021.

bg‑gray3

Notatnik

R6iHGH7d4rQmz
(Uzupełnij).
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida