Pozycja Polski w debatach nad planowaniem sprawiedliwej transformacji energetycznej i zeroemisyjności Unii Europejskiej
R1FK1UqOaBqKN
Ilustracja przedstawia mapę polityczną Europy Środkowo-Wschodniej z wyróżnioną Polską. Pozostałe kraje wokół Polski są niewyraźne. Na terenie Polski oznaczone są miasta Warszawa, Łódź, Wrocław, Szczecin, Poznań, Gdańsk, Lublin i Kraków.
Ilustracja przedstawia mapę polityczną Europy Środkowo-Wschodniej z wyróżnioną Polską. Pozostałe kraje wokół Polski są niewyraźne. Na terenie Polski oznaczone są miasta Warszawa, Łódź, Wrocław, Szczecin, Poznań, Gdańsk, Lublin i Kraków.
Polska polityka zagraniczna
Źródło: domena publiczna.
Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu
bg‑gray2
W powtórkowych lekcjach skupimy się na części poświęconej pytaniom. Odnoszą się one do wielu różnych materiałów źródłowych (nie tylko tekstów oraz ilustracji, ale również map, tabel czy wykresów itp.). Przede wszystkim musisz dokładnie zapoznać się z materiałami źródłowymi, ale także zwrócić uwagę na polecenia. Poniżej przybliżamy, jak rozumieć polecenia w zadaniach różnego typu:
RAmy0nWs0M2VC
wyjaśnij twoim zadaniem jest zrekonstruowanie związku przyczynowo‑skutkowego, opisanie od początku do końca, o co chodzi i dlaczego;, scharakteryzuj należy przeanalizować genezę, przebieg oraz konsekwencje danego procesu czy zjawiska, wymieniając uczestników wydarzeń (postacie, organizacje) lub inne istotne elementy;, porównaj twoim zadaniem jest zestawienie wydarzeń, zachodzących procesów, danych itp. pod kątem występujących między nimi podobieństw oraz różnic;, rozstrzygnij w tym wypadku oczekiwana odpowiedź jest jedna: „tak” lub „nie” - oczywiście wraz z uzasadnieniem, ale bez formułowania własnych ocen;, rozważ należy tu sformułować zarówno argumenty, jak i kontrargumenty, czyli „za” i „przeciw”, wartościując słuszność danego rozumowania;, oceń to polecenie pozwala ci przedstawić własną, subiektywną opinię na temat opisywanych zjawisk i procesów; każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
wyjaśnij twoim zadaniem jest zrekonstruowanie związku przyczynowo‑skutkowego, opisanie od początku do końca, o co chodzi i dlaczego;, scharakteryzuj należy przeanalizować genezę, przebieg oraz konsekwencje danego procesu czy zjawiska, wymieniając uczestników wydarzeń (postacie, organizacje) lub inne istotne elementy;, porównaj twoim zadaniem jest zestawienie wydarzeń, zachodzących procesów, danych itp. pod kątem występujących między nimi podobieństw oraz różnic;, rozstrzygnij w tym wypadku oczekiwana odpowiedź jest jedna: „tak” lub „nie” - oczywiście wraz z uzasadnieniem, ale bez formułowania własnych ocen;, rozważ należy tu sformułować zarówno argumenty, jak i kontrargumenty, czyli „za” i „przeciw”, wartościując słuszność danego rozumowania;, oceń to polecenie pozwala ci przedstawić własną, subiektywną opinię na temat opisywanych zjawisk i procesów; każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
bg‑gray2
Pamiętaj, że odpowiedź musi odnosić się do źródła – błędem jest bazowanie wyłącznie na swojej wiedzy i zignorowanie podanego źródła. Chodzi bowiem o to, aby osoba odpowiadająca na pytanie umiejętnie połączyła analizę materiału źródłowego z własną wiedzą. Nie bój się korzystać z posiadanych informacji i zawsze odwołuj się do podanych źródeł. Pamiętaj również o tym, by wczytywać się w polecenia – czasem wiedza własna nie jest potrzebna, czasem tekst to tylko inspiracja, a innym razem należy połączyć wiedzę z interpretacją tekstu.
Rozwiąż zadania maturalne przygotowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną
bg‑gray2
Rozwiązując zadania pamiętaj, że do ich prawidłowego wykonania potrzebujesz wiadomości i umiejętności opanowanych w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 1, 2 i 3
Tabela. Postawy społeczeństwa polskiego wobec przynależności Polski do NATO a stopień deklarowanego zainteresowania polityką (marzec 2022 r.; w procentach)
Czy osobiście popiera Pan(i) przynależność Polski do NATO?
Jak określił(a)by Pan(i) swoje zainteresowanie polityką?
bardzo duże
duże
średnie
niewielki
żadne
Zdecydowanie popieram.
91
84
80
65
46
Raczej popieram.
9
15
17
25
24
Jest mi to obojętne.
0
0
2
6
8
Jestem przeciwny(a).
0
0
1
0
3
Trudno powiedzieć.
0
1
1
4
19
Wykres. Odpowiedzi na pytanie: Czy osobiście popiera Pan(i) przynależność Polski do NATO? (luty 2014 r. – marzec 2022 r.; w procentach)
Na wykresie pominięto odpowiedzi: „Jestem przeciwny.” oraz „Trudno powiedzieć.”.
RCJR9JD8RK8FL
Wykres linearny. Popieram . Lista elementów: 1. Zestaw danych: Data: II 2014, procent odpowiedzi: 62. Data: IV 2014, procent odpowiedzi: 81. Data: IX 2014, procent odpowiedzi: 80. Data: VI 2016, procent odpowiedzi: 79. Data: II 2017, procent odpowiedzi: 82. Data: V 2018, procent odpowiedzi:79. Data: II 2019, procent odpowiedzi: 80. Data: II 2020, procent odpowiedzi: 83. Data: III 2022, procent odpowiedzi: 94.
Wykres linearny. Jest mi to obojętne . Lista elementów: 2. Zestaw danych: Data: II 2014, procent odpowiedzi: 26. Data: IV 2014, procent odpowiedzi: 10. Data: IX 2014, procent odpowiedzi: 12. Data: VI 2016, procent odpowiedzi: 11. Data: II 2017, procent odpowiedzi: 10. Data: V 2018, procent odpowiedzi:14. Data: II 2019, procent odpowiedzi: 16. Data: II 2020, procent odpowiedzi: 9. Data: III 2022, procent odpowiedzi: 3.
Wykres linearny. Popieram . Lista elementów: 1. Zestaw danych: Data: II 2014, procent odpowiedzi: 62. Data: IV 2014, procent odpowiedzi: 81. Data: IX 2014, procent odpowiedzi: 80. Data: VI 2016, procent odpowiedzi: 79. Data: II 2017, procent odpowiedzi: 82. Data: V 2018, procent odpowiedzi:79. Data: II 2019, procent odpowiedzi: 80. Data: II 2020, procent odpowiedzi: 83. Data: III 2022, procent odpowiedzi: 94.
Wykres linearny. Jest mi to obojętne . Lista elementów: 2. Zestaw danych: Data: II 2014, procent odpowiedzi: 26. Data: IV 2014, procent odpowiedzi: 10. Data: IX 2014, procent odpowiedzi: 12. Data: VI 2016, procent odpowiedzi: 11. Data: II 2017, procent odpowiedzi: 10. Data: V 2018, procent odpowiedzi:14. Data: II 2019, procent odpowiedzi: 16. Data: II 2020, procent odpowiedzi: 9. Data: III 2022, procent odpowiedzi: 3.
Na podstawie: Stosunek do NATO i obecności wojsk sojuszniczych w Polsce,
Źródło: CKE, „Komunikat z Badań CBOS” 2022, nr 40, s. 3–4.
R1DARBKVKR895
Ćwiczenie 1
Przypomnij sobie rozróżnienie na wolność pozytywną i negatywną, a następnie oznacz podane przykłady zgodnie z tym, w jaką koncepcję się wpisują. Prawo do aborcji. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Zasiłek dla bezrobotnych. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Dofinansowanie na otwarcie nowego biznesu. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Darmowe kursy języka angielskiego. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Niskie podatki. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna.
Przypomnij sobie rozróżnienie na wolność pozytywną i negatywną, a następnie oznacz podane przykłady zgodnie z tym, w jaką koncepcję się wpisują. Prawo do aborcji. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Zasiłek dla bezrobotnych. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Dofinansowanie na otwarcie nowego biznesu. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Darmowe kursy języka angielskiego. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Niskie podatki. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna.
Źródło: CKE, Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie maj 2025.
1
Ćwiczenie 2
Sformułuj wniosek dotyczący związku między zmiennymi zawartymi w tabeli – zainteresowaniem polityką a poparciem dla członkostwa Polski w NATO. Odpowiedź uzasadnij, przytaczając dane.
R17OAQ3T7T8CT
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).
Źródło: CKE, Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie maj 2023.
W odpowiedzi musisz przytoczyć odpowiednie dane procentowe. W przypadku ich braku nawet prawidłowa odpowiedź nie zostanie uznana.
– Zdecydowane poparcie dla przynależności Polski do NATO rośnie wraz ze wzrostem deklarowanego zainteresowania polityką. Wynosi ono od 46% (wśród deklarujących brak zainteresowania polityką), poprzez 65%, 80% i 84%, do 91% (wśród deklarujących bardzo duże zainteresowanie polityką).
– Poparcie dla przynależności Polski do NATO rośnie wraz ze wzrostem deklarowanego zainteresowania polityką. Wynosi ono – sumując popierających zdecydowanie i raczej – od 70% (u deklarujących brak zainteresowania polityką) poprzez 90%, 97% i 99% do 100% (u deklarujących bardzo duże zainteresowanie polityką).
– Im mniejszy poziom zainteresowania polityką, tym mniejszy odsetek odpowiedzi oznaczających zdecydowanie poparcie dla udziału Polski w NATO – wynosi on tylko 46% u deklarujących brak zainteresowania polityką, a aż 91% u deklarujących zainteresowanie bardzo duże.
– Im większy poziom zainteresowania polityką, tym większy odsetek odpowiedzi oznaczających zdecydowanie poparcie dla udziału Polski w NATO. Dla deklarujących brak zainteresowania polityką jest to 46%, dla deklarujących zainteresowanie niewielkie – 65%, średnie – 80%, duże – 84% i bardzo duże – 91%.
1
Ćwiczenie 3
Sformułuj argumenty do tezy: Dwa największe wzrosty poparcia dla członkostwa Polski w NATO mogą być uwarunkowane sytuacją międzynarodową.
RAOOKKUT65CHB
(Uzupełnij).
Źródło: CKE, Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie maj 2025.
Oba wydarzenia międzynarodowe są związane z tymi samymi państwami/
– Znaczny wzrost w stosunku do poprzedniego badania mamy w kwietniu 2014 roku, co można wiązać z naruszeniem przez Rosję integralności terytorialnej Ukrainy, m.in. aneksją Krymu.
– Znaczny wzrost w stosunku do poprzedniego badania mamy w marcu 2022 roku, co można wiązać z pełnoskalową agresją Rosji na terytorium Ukrainy rozpoczętą w lutym tego roku.
Materiał źródłowy do zadania 4, 5 i 6
Przemówienie z 2008 roku – fragment tekstu i fotografia
Gdy zainicjowałem ten przyjazd, niektórzy sądzili, że prezydenci będą się obawiać. Nikt się nie obawiał. Wszyscy przyjechali, bo Środkowa Europa ma odważnych przywódców. I chciałbym to powiedzieć nie tylko Wam, chciałbym to powiedzieć również tym z naszej wspólnej Unii Europejskiej, że Europa Środkowa, Gruzja, że cały nasz region będzie się liczył, że jesteśmy podmiotem. I my też wiemy świetnie, że dziś Gruzja, jutro Ukraina, pojutrze Państwa Bałtyckie, a później może i czas na mój kraj, na Polskę!
CART1 Źródło: dostępny w internecie: www.polskieradio.pl.
R1SZJ3NAXPV2B
Ilustracja przestawia moment przemówienia w 2008 roku. Polski polityk stoi pierwszy od lewej. Jest ubrany w biała koszulę bez krawata, która jest rozpięta pod szyją. Ma na sobie ciemną marynarkę. Włosy są przyprószone siwizną. Jest on niższy od pozostałych postaci. Obok polskiego polityka stoją czterej mężczyźni ubrani w ciemne garnitury. Trzymają się za ręce, które są uniesione w górę w geście solidarności.
Źródło: dostępny w internecie: magazyn.wp.pl.
Obok polskiego polityka stoją w kolejności (od lewej) ówcześni: prezydent Ukrainy W. Juszczenko, prezydent Gruzji M. Saakaszwili, prezydent Litwy V. Adamkus, prezydent Estonii T.H. Ilves i premier Łotwy I. Godmanis.
1
Ćwiczenie 4
Podaj imię i nazwisko polityka, który wygłosił przemówienie zaprezentowane w materiałach źródłowych.
R17OAQ3T7T8CT
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).
Źródło: CKE, Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie maj 2023.
Jest to polski polityk przedstawiony na zdjęciu.
Lech Kaczyński
1
Ćwiczenie 5
Wyjaśnij kontekst przemówienia zaprezentowanego w materiałach źródłowych, odnosząc się do wydarzeń z 2008 roku.
R17OAQ3T7T8CT
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).
Źródło: CKE, Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie maj 2023.
Wydarzenie to wiązało się konfliktem militarnym.
Przemówienie zostało wygłoszone w Gruzji podczas interwencji rosyjskiej w obronie separatystycznej Osetii Południowej i w rezultacie wkroczenia wojsk rosyjskich na formalne i faktyczne terytorium Gruzji, a zatem podczas wojny rosyjsko‑gruzińskiej.
1
Ćwiczenie 6
Uzasadnij, odnosząc się do wydarzeń z 2014 roku, że część obaw wyrażonych w przemówieniu zaprezentowanym w materiałach źródłowych się potwierdziła.
R17OAQ3T7T8CT
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).
Źródło: CKE, Arkusz egzaminacyjny z wiedzy o społeczeństwie, wydanie maj 2023.
Wydarzenie to wiązało się konfliktem militarnym.
Typ 1.: Chodzi o rosyjską interwencję wojskową na Półwyspie Krymskim, a w konsekwencji – o aneksję Krymu i Sewastopola, należących do Ukrainy. Typ 2.: W 2014 roku Rosja zorganizowała także separatyzm donbaski i doprowadziła do wojny we wschodniej Ukrainie – w obwodach donieckim i ługańskim.
Materiał źródłowy do zadania 7, 8 i 9
Źródło 1. Fragment traktatu międzynarodowego
Artykuł 5
Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub więcej z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uznana za napaść przeciwko nim wszystkim, i dlatego zgadzają się, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, to każda z nich, w ramach wykonywania prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego na mocy artykułu 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym, podejmując niezwłocznie, samodzielnie jak i w porozumieniu z innymi Stronami, działania, jakie uzna za konieczne, łącznie z użyciem siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego.
CART2 Źródło: dostępny w internecie: www.bbn.gov.pl.
Źródło 2. Flaga organizacji międzynarodowe
R3FZ6DRTGHGNG
Flaga składa się z oficjalnego białego emblematu umieszczonego centralnie na jasnoniebieskim tle. Godło przedstawia mapę świata w rzucie azymutalnym równokątnym, zorientowaną na biegun północny, otoczoną dwoma gałązkami oliwnymi.
Źródło: CKE, dostępny w internecie: www.gov.pl.
1
Ćwiczenie 7
Rozpoznaj organizację międzynarodową przedstawioną w źródle 1. oraz organizację międzynarodową przedstawioną w źródle 2.
RPZDSTG4ZPMNU
Rozstrzygnięcie: (Wybierz: tak, nie) Uzasadnienie: (Uzupełnij).
Źródło: CKE, Matura próbna z wiedzy o społeczeństwie, wydanie styczeń 2026.
Akceptowalna jest pełna nazwa organizacji oraz jej skrót.
Organizacja przedstawiona w źródle 1.: Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego (dopuszczalny również skrót: NATO). Organizacja przedstawiona w źródle 2.: Organizacja Narodów Zjednoczonych (dopuszczalny również skrót: ONZ).
RO5NCDUSAVRPG
Ćwiczenie 8
Przypomnij sobie rozróżnienie na wolność pozytywną i negatywną, a następnie oznacz podane przykłady zgodnie z tym, w jaką koncepcję się wpisują. Prawo do aborcji. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Zasiłek dla bezrobotnych. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Dofinansowanie na otwarcie nowego biznesu. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Darmowe kursy języka angielskiego. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Niskie podatki. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna.
Przypomnij sobie rozróżnienie na wolność pozytywną i negatywną, a następnie oznacz podane przykłady zgodnie z tym, w jaką koncepcję się wpisują. Prawo do aborcji. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Zasiłek dla bezrobotnych. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Dofinansowanie na otwarcie nowego biznesu. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Darmowe kursy języka angielskiego. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna. Niskie podatki. Możliwe odpowiedzi: Wolność pozytywna, Wolność negatywna.
Źródło: CKE, Matura próbna z wiedzy o społeczeństwie, wydanie styczeń 2026.
R7B1S35VERQ8R
Ćwiczenie 9
Matura próbna z wiedzy o społeczeństwie
Źródło: CKE, Matura próbna z wiedzy o społeczeństwie, wydanie styczeń 2026.
