Samorząd terytorialny
Co wiem i umiem, jeżeli matura byłaby z tego modułu
W powtórkowych lekcjach skupimy się na części poświęconej pytaniom. Odnoszą się one do wielu różnych materiałów źródłowych (nie tylko tekstów oraz ilustracji, ale również map, tabel czy wykresów itp.). Przede wszystkim musisz dokładnie zapoznać się z materiałami źródłowymi, ale także zwrócić uwagę na polecenia. Poniżej przybliżamy, jak rozumieć polecenia w zadaniach różnego typu:
każda przedstawiona ocena – o ile będzie dobrze uzasadniona – zostanie uznana, dlatego też kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania argumentacji;, udowodnij w poleceniu tym zawarta jest teza, a twoim zadaniem jest stworzenia krótkiej narracji z podaniem argumentów na rzecz jej prawdziwości;, uzasadnij zadanie podobne jak powyżej, ale w tym przypadku powinno się określić sposób rozumowania, który umożliwia postawienie danej tezy;, wykaż należy tu wykazać prawdziwość lub nieprawdziwość związków przyczynowo‑skutkowych, odnoszących się do tezy; podaj, wymień, wskaż – takie polecenia występują w zadaniach półotwartych, w których jest miejsce na twoją odpowiedź; podajesz wtedy pojęcie, nazwę własną (pełną, bez skrótów), imię i nazwisko osoby itp.
Pamiętaj, że odpowiedź musi odnosić się do źródła – błędem jest bazowanie wyłącznie na swojej wiedzy i zignorowanie podanego źródła. Chodzi bowiem o to, aby osoba odpowiadająca na pytanie umiejętnie połączyła analizę materiału źródłowego z własną wiedzą. Nie bój się korzystać z posiadanych informacji i zawsze odwołuj się do podanych źródeł. Pamiętaj również o tym, by wczytywać się w polecenia – czasem wiedza własna nie jest potrzebna, czasem tekst to tylko inspiracja, a innym razem należy połączyć wiedzę z interpretacją tekstu.
Rozwiąż zadania maturalne przygotowane przez Centralną Komisję Egzaminacyjną
Rozwiązując zadania pamiętaj, że do ich prawidłowego wykonania potrzebujesz wiadomości i umiejętności opanowanych w szkole podstawowej i ponadpodstawowej.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 1 i 2
Fragmenty ustawy uchwalonej w Rzeczypospolitej Polskiej w 1990 roku
Art. 1.1. Mieszkańcy gminy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową.
Art. 2.1. Gmina wykonuje zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.
2. Gmina posiada osobowość prawną.
3. Samodzielność gminy podlega ochronie sądowej.
Art. 11.1. Mieszkańcy gminy podejmują rozstrzygnięcia w głosowaniu powszechnym (poprzez wybory i referendum) lub za pośrednictwem organów gminy.
Art. 16. Kadencja rady gminy trwa 4 lata[,] licząc od dnia wyboru.
Art. 26.1. Organem wykonawczym gminy jest zarząd.
2. W skład zarządu wchodzą: wójt albo burmistrz (prezydent miasta) jako przewodniczący zarządu, ich zastępcy oraz pozostali członkowie.
Art. 28.1. [Organ wykonawczy] wybiera rada gminy […] w głosowaniu tajnym.
Źródło: Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95.
Rozstrzygnij, które z przytoczonych przepisów prawnych uległy zmianie. Odpowiedzi uzasadnij, odwołując się w każdym przypadku do obowiązujących rozwiązań prawnych w danym zakresie.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 3 i 4
Fragment uchwały budżetowej
UCHWAŁA NR XXXIV/340/2018
[NAZWA 1. ORGANU SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO] Gietrzwałd*
z dnia 18 stycznia 2018 r.
w sprawie uchwalenia budżetu gminy Gietrzwałd na rok 2018
Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym […] uchwala, co następuje:
§ 1.1. Dochody budżetu gminy w wysokości 34 009 309,24 zł, […] w tym z tytułu dotacji i środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 2 i 3 – 4 844 633,14 zł.
2. Na łączne dochody składają się dochody bieżące w wysokości 28 856 799,30 zł, w tym z tytułu dotacji i środków […] – 57 123,20 zł oraz dochody majątkowe w wysokości 5 152 509, 94 zł, w tym z tytułu dotacji i środków […] – 4 787 509,94 zł.
§ 2.1. Wydatki budżetu gminy w wysokości 38 843 553,75 zł. […] z czego:
a) wydatki bieżące w wysokości 28 815 238,15 zł […]
b) wydatki majątkowe w wysokości 10 028 315,60 zł […]
§10. Wykonanie Uchwały powierza się [NAZWA 2. ORGANU SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO] […].
Źródło: dostępny w internecie: edzienniki.olsztyn.uw.gov.pl.
* Gietrzwałd – wieś w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy Gietrzwałd.
Uzupełnij przytoczony fragment uchwały budżetowej – wpisz właściwe nazwy organów samorządu terytorialnego (1. i 2.).
Rozstrzygnij, czy w uchwale budżetowej, której fragment przytoczono, założony jest deficyt budżetowy. Odpowiedź uzasadnij.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 5 i 6
Fragment porozumienia
POROZUMIENIE NR S‑V.865.1.2022 z dnia 31 marca 2022 r.
w sprawie powierzenia wykonywania zadań w zakresie przekazywania środków Funduszu Pracy z przeznaczeniem dla gmin na dofinansowanie pracodawcom kosztów kształcenia młodocianych pracowników zawarte [między]
Wojewodą Podkarpackim Panią Ewą Leniart – zwanym dalej „Wojewodą”
a Podkarpackim Kuratorem Oświaty Panią Małgorzatą Rauch – zwanym dalej „Kuratorem” […]
§ 3. Zobowiązania Kuratora: […]
§ 3. Zobowiązania Kuratora: […] 2. Kurator może przeprowadzić we współpracy ze służbami Wojewody kontrole w zakresie realizacji zadania określonego w ust. 1, z których sporządzi bieżące protokoły i przedłoży Wojewodzie do dnia 10 stycznia 2023 r. informację o realizacji zadania wraz z ich wynikami i oceną. […]
Źródło: Dziennik Urzędowy Województwa Podkarpackiego 2022, poz. 1464.
Rozstrzygnij, czy powyższe porozumienie dotyczy realizacji zadania własnego czy zleconego (dla wskazanych w nim jednostek samorządu terytorialnego). Odpowiedź uzasadnij.
Materiał źródłowy do ćwiczenia 7, 8 i 9
O jednym z referendów w województwie mazowieckim
W niedzielę odbyło się referendum dotyczące odwołania burmistrza[, a] 95,91 proc. głosujących mieszkańców opowiedziało się za [jego] odwołaniem […]. W głosowaniu udział wzięło tylko 2056 osób, co daje […] 28,14% głosujących w wyborach z 2018 roku.
Źródło: dostępny w internecie: wpr24.pl.
Wyjaśnij – odwołując się do obowiązujących rozwiązań prawnych – dlaczego organ wykonawczy nie został odwołany w wyniku referendum, którego dotyczy tekst.
Podaj nazwy podmiotów, które – zgodnie z obowiązującymi rozwiązaniami prawnymi – mogły wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie referendum wskazanego w tekście.