Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

W XIV wieku nad Europę nadciągnęła „czarna śmierć” – choroba, która zabiła niemal połowę ludności kontynentu. W 1919 roku odmiana grypy zwana „hiszpanką” przyczyniła się do większej liczby zgonów niż zakończona rok wcześniej I wojna światowa. W 2020 roku wybuchła pandemia zakaźnej choroby COVID‑19, która przyczyniła się do niemal 6 mln zgonów na całym świecie. Oczywiście większość chorób nie jest tak groźna, ale zawsze warto dbać o to, by nie dochodziło do ich rozprzestrzeniania się.

R6LKHvmSVlY3j1
Mapa rozprzestrzeniania się pandemii COVID-19, która przedstawia sumę potwierdzonych przypadków (stan na 01.01.2022 r.).
Źródło: Svenskbygderna, Ratherous, AKS471883, Canuckguy, Wikimedia Commons, licencja: CC BY-SA 4.0.
Aby zrozumieć poruszane w tym materiale zagadnienia, przypomnij sobie:
  • że choroby zakaźne są przenoszone na różne sposoby;

  • że w przypadku chorób zaraźliwych kontakt z osobą chorą może być niebezpieczny;

  • że przed niektórymi chorobami możemy się uchronić dzięki szczepieniom.

Twoje cele
  • Poznasz metody zapobiegania zakażeniom i dalszemu rozprzestrzenianiu się chorób.

  • Wyjaśnisz, czym są epidemia i pandemia.

iRCWCEqnz9_d5e155

1. Profilaktyka chorób zakaźnych

O „czarnej śmierci” wiemy z przekazów historycznych. Współcześni naukowcy uważają, że chodzi tu o dżumę – śmiertelną chorobę wywoływaną przez bakterie. W XIV wieku nie potrafiono jej leczyć, poza tym nie przestrzegano znanych nam dzisiaj zasad higieny, dlatego choroba łatwo się rozprzestrzeniała. Tak doszło do wybuchu epidemiiepidemiaepidemii, czyli masowych zarażeń dużej liczby ludzi na określonym obszarze. W 2020 roku wirus SARS‑CoV‑2, mający swój początek w Chinach, rozprzestrzenił się na wszystkie zamieszkałe kontynenty. Takie rozpowszechnienie choroby nazywamy pandemiąpandemiapandemią.

RKg7o4k0UROxX
Dżuma była roznoszona przez pchły pasożytujące na wszechobecnych szczurach. Również dzisiaj te żyjące blisko człowieka zwierzęta mogą przenosić różne choroby.
Źródło: Reg Mckenna, Wikimedia Commons, licencja: CC BY 2.0.
1
Ćwiczenie 1
R1cbfcWbvzAFv
(Uzupełnij).

Dzisiaj dzięki osiągnięciom medycyny wiele chorób nie jest już tak groźnych, jak kiedyś. Przed wieloma można się uchronić. Zapobieganie chorobom nazywamy profilaktykąprofilaktyka choróbprofilaktyką.

iRCWCEqnz9_d5e200

2. Jak zapobiegać zakażeniom?

Jednym ze sposobów profilaktyki chorób zakaźnych są szczepionkiszczepionkaszczepionki, czyli preparaty zawierające drobnoustroje, które mogą być:

  • żywe, ale pozbawione właściwości chorobotwórczych;

  • martwe.

Ponadto niektóre szczepionki zawierają wyłącznie elementy danego drobnoustroju. Obecność drobnoustrojów w szczepionkach nie jest zagrożeniem dla zaszczepionego człowieka, a wręcz przeciwnie – organizm uczy się przed nimi bronić, co oznacza, że w przypadku inwazji żywych drobnoustrojów będą już istniały mechanizmy obronne. Niektóre szczepionki wystarczy podać tylko raz, aby uodpornić się na daną chorobę na całe życie. Inne szczepienia, np. przeciw tężcowi lub gruźlicy, trzeba powtarzać, jeśli chce się zachować odporność. Szczepienia przeciw tężcowi, różyczce, odrze i śwince są obowiązkowe i musi je przejść każde dziecko. Dzięki szczepieniom choroby te występują w naszym kraju znacznie rzadziej. Inne, np. przeciw grypie, są dobrowolne – można je kupić w aptece i przyjąć po przebadaniu przez lekarza. Po szczepieniu w twojej krwi pojawiają się przeciwciałaprzeciwciałaprzeciwciała. Pozostają one we krwi na długo i niszczą drobnoustroje chorobotwórcze, jeśli znów dostaną się do organizmu.

R1bUvmn7yE0Hl
Niektóre komórki krwi, białe krwinki, wytwarzają przeciwciała, czyli specjalne białka, które przyłączają się do powierzchni zarazków, uszkadzając je. Na rysunku przeciwciała zaznaczone są kolorem żółtym, biała krwinka kolorem niebieskim, a bakterie zielonym i różowym.
Źródło: Tomorrow Sp. z o.o., licencja: CC BY-SA 3.0.
RlJeBhFyjf04H
Animacja pokazuje krew człowieka z czerwonymi krwinkami oraz widoczną w środku dużą białą krwinką, która najpierw zbliża się do niewielkiej zielonej bakterii, następnie otacza ją, a na końcu pochłania.

Inne sposoby zapobiegania zakażeniom to:

  • przestrzeganie zasad higieny osobistejhigiena osobistahigieny osobistej

  • unikanie kontaktu z osobami chorymi (również przytulania, picia z jednego kubka);

  • wzmacnianie odporności organizmu poprzez zdrowy tryb życia, którego podstawowe zasady to m.in.: prawidłowe odżywianie się, systematyczna aktywność fizyczna, odpowiednia długość snu w ciągu doby;

  • unikanie spożywania mięs niepoddanych kontroli weterynaryjnej lub surowych.

Ciekawostka

Regularne mruganie powiekami rozprowadza łzy, które nawilżają oko i pozwalają zabijać drobnoustroje znajdujące się na jego powierzchni.

Ciekawostka

Do każdego rodzaju drobnoustroju wytwarzany jest inny rodzaj przeciwciał. Przypuszcza się, że organizm człowieka potrafi wytworzyć nawet 100 mln różnych rodzajów przeciwciał!

iRCWCEqnz9_d5e264

3. A jeśli zachorujesz?

Co jednak robić, gdy już dojdzie do zakażenia? Choroby mogą łatwo się rozprzestrzeniać – musimy więc to ograniczyć. Pamiętaj, żeby zawsze kichać lub kaszleć w chusteczkę albo na rękę powyżej łokcia – nigdy nie na dłonie. Chora osoba powinna unikać kontaktu z ludźmi zdrowymi. Pozwoli to chronić naszych bliskich przed zachorowaniem.

Ważne!

Pamiętaj, że należy regularnie wietrzyć pomieszczenie, w którym przebywa osoba chora, nawet podczas chłodnej pogody. Badania dowodzą, że taki sposób oczyszczania powietrza jest znacznie lepszy od klimatyzacji i wzmacnia naturalną odporność na choroby.

Ciekawostka

Jedną z ostatnich epidemii w Polsce była epidemia czarnej ospy we Wrocławiu. Było to bardzo niedawno – w 1963 roku.

Ciekawostka

Największą pandemią ostatnich lat jest pandemia koronawirusa SARS‑CoV‑2, wywołującego chorobę COVID‑19. Początkowo rozprzestrzenienie choroby miało charakter lokalny i występowało w Chinach. Miało to miejsce pod koniec 2019 roku. W ciągu kilku miesięcy wirus dotarł na wszystkie kontynenty i 11 marca 2020 roku Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła pandemię.

Ciekawostka

Nazwę wirusa SARS‑CoV‑2 można przetłumaczyć z angielskiego jako drugi koronawirus zespołu ostrej niewydolności oddechowej. Natomiast COVID‑19 oznacza choroba koronawirusowa z 2019 roku.

iRCWCEqnz9_d5e313

Podsumowanie

  • Powinniśmy zapobiegać zachorowaniom na choroby zakaźne i ich rozprzestrzenianiu.

  • Jednym z ważniejszych sposobów profilaktyki chorób zakaźnych są szczepienia ochronne.

  • Masowe zachorowania na choroby zakaźne nazywamy epidemią.

  • Masowe zachorowania na chorobę zakaźną na wielu kontynentach w tym samym czasie nazywamy pandemią.

Praca domowa

11
Ćwiczenie 1
RMZHj5Jmn1OeQ
(Uzupełnij).

Zobacz także

Zdrowie i chorobaiinOFGTFywZdrowie i choroba

iRCWCEqnz9_d5e375

Słowniczek

epidemia
epidemia

masowe zachorowania na chorobę zakaźną na określonym terenie

higiena osobista
higiena osobista

indywidualne staranie człowieka o utrzymanie czystości i optymalnego stanu zdrowia

krwinki
krwinki

komórki krwi

krwinki białe
krwinki białe

komórki krwi; są bezbarwne; chronią organizm przed drobnoustrojami chorobotwórczymi

pandemia
pandemia

masowe zachorowania na chorobę zakaźną na wielu kontynentach

profilaktyka chorób
profilaktyka chorób

zespół działań i środków stosowanych w zapobieganiu chorób

przeciwciała
przeciwciała

białka niszczące drobnoustroje chorobotwórcze; wytwarzane przez białe krwinki w przypadku zakażenia

szczepionka
szczepionka

preparat dający nam odporność na choroby

iRCWCEqnz9_d5e448

Zadania:

1
Pokaż ćwiczenia:
11
Ćwiczenie 1
R1LmYg7uCZxGg1
zadanie interaktywne
Źródło: Barbara Szydzik.
2
Ćwiczenie 2
RLe24UWv7lA1f1
zadanie interaktywne
Źródło: Barbara Szydzik, licencja: CC BY 3.0.
3
Ćwiczenie 3
R10IvfOVV0TGf1
zadanie interaktywne
Źródło: Barbara Szydzik.
bg‑cyan

Notatnik

RyARfnntSF1PK
(Uzupełnij).
Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida