RvbZflOYTHPv9

Czułe słówka

Żabka z sercem
pixabay, Żabka z sercem, licencja: CC 0

„Żabko”, „żabciu”, „żabeńko”, a nawet „ropuszko” – między innymi takich właśnie wyrazów używamy, okazując sobie uczucia. W języku polskim istnieje ogromny zasób spieszczeń, które można nazwać „czułymi słówkami”. Ważne jest tylko to, by wybór mówiącego został zaakceptowany przez adresata. W przeciwnym razie – zamiast okazać mu czułość, możemy go urazić.

Już wiesz

Przygotuj odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jakie pieszczotliwe określenia padają pod twoim adresem z ust bliskich i znajomych?

2. Jak ty pieszczotliwie zwracasz się do rodziców, rodzeństwa i przyjaciół?

j0000007WCB3v28_0000000H

Jak przekazujemy uczucia za pomocą afektonimów?

Afektonimy
Definicja: Afektonimy

są to takie wyrazy i wyrażenia, dzięki którym okazujemy uczucia pozytywne lub negatywne naszym rozmówcom. Ten pierwszy typ afektonimów stosują wobec siebie nawzajem zwłaszcza osoby darzące się miłością lub szczególnie dużą sympatią. Pojawiają się więc w komunikacji między małżonkami, narzeczonymi, dobrymi przyjaciółmi, rodzicami i dziećmi. Służą one okazaniu życzliwości i wsparcia drugiej osobie, a także skróceniu dystansu.

Możliwości, jakie daje nam język polski, by okazywać emocje za pomocą czułych słówek, są ogromne. Najczęściej wykorzystywanym przez nas sposobem jest używanie imion w formie spieszczonej. Uzyskujemy to dzięki ich skracaniu, zamienianiu spółgłosek twardych na miękkie (Marta – Marcia), a także dodawaniu przyrostków: „-ek”, „-ka”, „-uś”, „-sia”, „-usia”, „-ula” i innych. Oto proponowany zbiór spieszczeń imienia Justyna.

Justyna

Justynka

Justysia

Justyneczka

Justysiątko

Justynia

Justysieńka

Jusieńka

Jusia

Tysia

Tysieńka

Tysiaczek

Kiedy chcemy wyrazić nasze uczucia, często posługujemy się kilkoma przyrostkami naraz, np. wyraz „Janeczek” zawiera podwójne „-ek” (pierwsze z nich przeszło w „-ecz”). Inaczej mówiąc, „Janeczek” = „Jan” + „-ek” + „-ek”.

W funkcji afektonimów mogą występować również nazwy zwierząt i rzeczy. W niektórych sytuacjach służą one jednak obrażeniu lub poniżeniu rozmówcy. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy człowieka nazywamy „kołkiem”, „młotkiem”, „małpą”, „osłem” lub „żmiją”. Czasami jednakże komunikują one pozytywne uczucia, zwłaszcza wtedy, gdy używamy ich w formie zdrobniałej, np. „żabciu”, „misiaczku”, „kotuś”, „bąbelku”, „bobasku”. O tym, jakie uczucia przypisane są afektonimowi – pozytywne czy negatywne – decydują nie tylko intencje nadawcy, ale również relacje łączące go z rozmówcą oraz cała sytuacja porozumiewania się.

Duży wybór afektonimów można znaleźć w słowniku Czułe słówka. Słownik afektonimów przygotowanym przez Mirosława Bańkę i Agnieszkę Zygmunt. Zdaniem autorów, najczęstsze w polszczyźnie czułe słówka to: kochanie, misiu (misiaczku, misiaku, miśku itp.), kotku (koteczku, koteczko), skarbie (skarbeczku, skarbiku), słoneczko, myszko, dziubku (dziubeczku, dziubeńku), żabko (żabciu), serduszko, tygrysku.

RdzpqTSZFbmyh1

Uczucia okazujemy sobie nie tylko słowami, ale również gestami, takimi jak przytulenie, podanie ręki, pogłaskanie po głowie. Obdarowując się konkretnymi przedmiotami, także możemy wyrażać życzliwość, sympatię, a nawet miłość. Taką funkcję pełnią kwiaty oraz inne upominki, np. biżuteria. Rozpoznawalnym przez miliony ludzi na całym świecie symbolem miłości są usta, Amor i serce, a kolorem, który łączymy z tym uczuciem, jest czerwień. Głębokie uczucia komunikujemy też, pisząc listy i wiersze. Niektóre z nich mogą przyjmować formę kaligramów, to znaczy, że wersy ułożone są tak, by przypominać kształt przedmiotu, który ma związek z treścią utworu.

RSb3ih16uMuxG
Kaligram
Kuxu76, Kaligram, licencja: CC 0
j0000007WCB3v28_0000002G

Zadaniowo

Ćwiczenie 1

Wyraz „afektonim” pochodzi od łacińskiego słowa „affectus”, które oznacza ‘uczucie’. Jakie znaczenie mają utworzone od niego wyrazy „afektowany”, „afektacja”? Jak rozumiesz wyrażenie „zabójstwo w afekcie”? Aby odpowiedzieć na te pytania, możesz skorzystać z odpowiedniego słownika wydanego w wersji książkowej lub elektronicznej.

W funkcji czułych słówek używamy czasami bardzo zaskakujących określeń, np.: bestio moja, brzydalu, gnomie, potworze, kluseczko, ropuszko, prosiaczku, wstręciuszku (por. Czułe słówka. Słownik afektonimów). Czy zdarzyło ci się usłyszeć tego typu określenia wypowiedziane pod twoim adresem? Jeśli tak, to odpowiedz na poniższe pytania.

Ćwiczenie 2.1

Jakie intencje, twoim zdaniem, miała osoba mówiąca?

Ćwiczenie 2.2

Jak ty odebrałeś/odebrałaś takie słowa?

Oto zestaw afektonimów używanych przez internautę na określenie osoby, którą darzy wyjątkowym uczuciem. Wśród nich znajdujemy określenia, których podstawą (motywacją) są np. nazwy ptaków.

Czułe słówkaIgor Michalik
Igor Michalik Czułe słówka

misiu, pysiu, słoneczko, żabuniu, kochanie, moja najdroższa, życie moje, koteczku, świnko, gołąbeczku, ptaszku, skowronku, żmijko, sikorko, diabełku, maluszku, dzidziuszku, śliniaczku, szalona, brylanciku, kwiatuszku, robaczku, kruszynko, królowo, perełko, chmurko, gwiazdeczko, pączusiu, złotko, wiaterku, malusieńka, pieścidełko, serduszko, serce moje, tygrysku, diablico, potworku, najdroższa, najcudowniejsza, cukiereczku, czekoladko, ciastuszko, walentynko, wariacie, dzikusku, laluniu, przytulanko, baranku, łasiczko, sarenko, potworku, zajączku, rodzyneczku, jabłuszko, pchełko, rybciu, rekinku, delfinku, wielorybku, ośmiorniczko, krasnalku, calineczko, różyczko, piesku, dziubku, crazy, wróbelku, wisienko, słodka Ty moja, czarodziejko, magiku, bałwanku, kamyczku, nosku, gumisiu, poziomeczko, malineczko, moja wariatko, maleństwo, mandarynko, moje szalone kochanie, moja połówko, szpileczko, mój kochany promyczku, dziewczynko, Pani moja, pomarańczku, blondasku, piłeczko, aniołku, światełko mego życia, buziaczku, krokodylku, księżniczko, iskiereczko, płomyczku, buźko, oczko, głuptasku, różo, mój Ty skarbie

Czułe słówka

Ćwiczenie 3

Jakie inne grupy rzeczowników wykorzystuje się w funkcji czułych słówek i które z nich ilustrują te grupy? Rozwiąż zadanie, uzupełniając poniższą tabelę.

Co jest podstawą/motywacją afektonimów

Przykłady afektonimów

Nazwy ptaków

gołąbeczku, ptaszku, skowronku, sikorko, wróbelku

Nazwy istot fantastycznych i bajkowych

brylanciku, perełko, złotko

Ćwiczenie 4

Jak zwracaliby się: Romeo do Julii, a Julia do Romea, gdyby oboje byli Polakami? Podaj przykłady afektonimów, których mogliby używać.

Ćwiczenie 5

Napisz e‑mail do bliskiej ci osoby. Zwracaj się do niej, używając „czułych słówek”.

Ćwiczenie 6

Napisz wiersz, w którym użyjesz afektonimów.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 7

Napisz kaligram w kształcie serca lub kwiatu.

RluIVfogFzuKf1
zadanie interaktywne