Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki
R4b2bX5jIjGEl1

Czy lustro może służyć do obrony?

Grafika przedstawia wysokie, poszarpane skały w różnych odcieniach brązu na zielonym tle. Z czterech z nich spływają strumienie. W centrum widać jasną planetę z pierścieniem. Na skale po prawej stronie rośnie mały, czerwony kwiatek. W oddali widać kontury budynków i błękitne niebo. Na tle budynków widnieje niebieska planeta z pierścieniem.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.

W Górach Fantazji często można spotkać przedziwne stwory. Jedne są przyjazne, a inne nie. Co robić, kiedy trafi się na tego niesympatycznego? Dowiedz się, jak poradziła sobie z takim potworem mała Barbarka.

1
Polecenie 1

Obejrzyj film. Z jakimi miastami związane są omawiane w nim historie?
Czy znasz podobne opowieści dotyczące regionu, w którym mieszkasz?

uzupełnij treść
Polecenie 1

Zapoznaj się poniższym filmem. Z jakimi miastami związane są omawiane w nim historie? Czy znasz podobne opowieści dotyczące regionu, w którym mieszkasz?

R1NSVDyIj9KAe
Miejsce na notatkę ucznia.
R1PYT7QS5rEMB
Animacja z audiodeskrypcją prezentująca 3 polskie legendy.
Ważne!

Czy podanie i legenda to synonimy? Czym różnią się podania od legend?

Przeczytaj uważnie tekst i zapamiętaj.

Podania i legendy przekazywane z pokolenia na pokolenie są ważną częścią każdego społeczeństwa.

LEGENDA

Słowo wywodzi się z języka łacińskiego „legare”, oznacza coś, co należy przeczytać.
Początki legend wiążą się ze średniowiecznymi klasztorami, w których podczas posiłków czytano opowieści o świętych. W tekstach kładziono szczególny nacisk na niezwykłe cuda, jakich dokonywali oraz pouczenia wypływające z treści opowieści.
Legendy opowiadają o czynach świątobliwych osób bądź Boskich interwencjach i cudach w małej społeczności lokalnej. Przykładem może być legenda o Wandzie, o królowej Jadwidze czy o świętej Kindze.

PODANIE

Podanie jest fikcyjną opowieścią silnie związaną z miejscowością, regionem lub narodem. Zawiera elementy historyczne, na przykład nazwę miejscowości, regionu, imię władcy lub inny detal, który pomaga umieścić wydarzenia w konkretnym miejscu lub czasie. Przykładem może być podanie o Lechu, Czechu i Rusie, o poznańskich koziołkach, o Tatrach.
Podanie wyjaśnia przyczyny powstania pewnych tradycji, miejscowości, krain geograficznych, tłumaczy, jak stworzono, na przykład nazwy geograficzne czy miejscowości.
Bohaterami podań są niezwykłe postaci: królowie, królowe, wojownicy, lokalni bohaterzy, czasem postacie fantastyczne: diabły (Boruta) czy czarownicy (Pan Twardowski), które swoją postawą i zachowaniem utrwaliły się w wyobraźni danej miejscowości lub regionu.

Teraz już wiesz, że podanie i legenda to dwa różne terminy literackie.

1
Ćwiczenie 1

Określ, czy wymienione w filmie opowieści są legendami czy podaniami.

uzupełnij treść
R1Y5blTAYKCw7
Ćwiczenie 2
Zadanie interaktywne polega na wybraniu prawidłowych odpowiedzi spośród podanych wariantów.
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
1
Polecenie 2

Wyjaśnij, co według ciebie znaczy słowo „legenda”. Następnie odszukaj w Słowniku języka polskiego definicję tego wyrazu. Porównaj własne rozumienie słowa „legenda” z definicją słownikową.

uzupełnij treść
RUEUOTX0j4OMq
Ćwiczenie 3
Zadanie interaktywne polega na uzupełnieniu wolnych miejsc odpowiednimi wyrazami.
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
1
Ćwiczenie 4

Czy znasz podanie o bazyliszku? Poszukaj w internecie informacji o tym stworze. Odpowiedz na pytania w formie krótkiej notatki. Zapisz ją tutaj lub w zeszycie:

  • Co to za istota?

  • Gdzie się pojawia?

  • Jak często się rodzi?

  • Jaką ma moc?

uzupełnij treść
Tadeusz Kubiak19791924

Tadeusz Kubiak

Polski poeta, satyryk i autor słuchowisk radiowych piszący również dla dzieci. Wydał m.in. „Słoń w sklepie z porcelaną”, „Śmiejmy się”, „W kraju Baj‑Baju”.

Polecenie 3

Przeczytaj wiersz Tadeusza Kubiaka pt. „Bazyliszek i Barbarka” lub go wysłuchaj. Zwróć uwagę na to, jak poeta przedstawił potworne zwierzę.

Ru14k04XjTF3w
Nagranie recytacji wiersza pt. „Bazyliszek i Barbarka”.
Bazyliszek i BarbarkaTadeusz Kubiak
Tadeusz Kubiak Bazyliszek i Barbarka

Co‑raz
ciem‑niej
co‑raz
ci‑szej.
Co to?
Kto to?
Ba‑zy‑li‑szek.

Idzie, człapie
po ulicy.
Staje w cieniu
kamienicy.

Ślepia ma
bazyliszkowe
i bazyliszkową głowę.
Chrzęści
skrzydłem nietoperza.
Nic dziś nie pił.
Nic dziś nie żarł.

O‑u, wrr, brr!
Barr‑dzo srro‑gi.
Sapnął.
Z pyska
zionie ogień.
Zjadłby tysiąc
szarych myszek.
Barr‑dzo głod‑ny
ba‑zy‑li‑szek.

Aż tu nagle
patrzy; co to?
Gwiazdka z nieba?
Dziecko?
Kto to?

– Bazyliszku,
to Barbarka,
bo przebrała
się już miarka.

Spojrzyj, proszę,
w to lusterko.
Zobacz siebie...

Ścierpł, gdy zerknął.

– Co? To ja?
To zwierzę srogie?
Ślepia dzikie,
w pysku ogień!
Bardzo siebie się przestraszył.
W najciemniejszy kąt
się zaszył.

Zaszył się
od stóp po głowę
srebrem nici
księżycowej.

tdNblanHHg_00000_BIB_001 Źródło: Tadeusz Kubiak, Bazyliszek i Barbarka, [w:] Podręcznik kl. V „To lubię” , Warszawa 2019, s. 32.
Rl1KYVTKjT2Qq
Ćwiczenie 5
Zadanie interaktywne polega na wybraniu prawidłowych odpowiedzi spośród podanych wariantów.
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
RzalNRm3kvqWF
Ćwiczenie 6
Zadanie interaktywne, należy wybrać prawidłową odpowiedź spośród podanych możliwości.
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
Ćwiczenie 7
RGDTKStvTMoll1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
Polecenie 4

Opisz, jak wyobrażasz sobie bazyliszka z utworu Tadeusza Kubiaka. Uzupełnij pola tekstowe i przeciągnij w dowolne miejsca na ilustracji.

R1a3QICHVtDfS
Miejsce na odpowiedź ucznia.
Źródło: Learnetic SA, licencja: CC BY 4.0.
Polecenie 4

Opisz, jak wyobrażasz sobie bazyliszka z utworu Tadeusza Kubiaka.

1
Ćwiczenie 8

Wyjaśnij, kto i w jaki sposób przechytrzył bazyliszka.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 9
RykZkrlM6yGKO1
zadanie interaktywne
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
RiJY0kiZEHYHy1
Źródło: Contentplus.pl sp. z o.o., licencja: CC BY 3.0.
1
Ćwiczenie 10

Wypisz ze Słownika synonimów wyrazy bliskoznaczne do czasownika „zaszyć się”.

uzupełnij treść
1
Ćwiczenie 11

Wyjaśnij, jak rozumiesz słowa wiersza: „Zaszył się od stóp po głowę srebrem nici księżycowej”.

uzupełnij treść
Ciekawostka

W języku polskim istnieją słowa, które naśladują odgłosy, dźwięki wydawane np. przez zwierzęta lub przedmioty. Miau, hau, świst, skrzyp, chrzęst, szum to wyrazy dźwiękonaśladowcze lub inaczej onomatopeje. Stosuje się je w poezji, ale również w komiksach.

1
Ćwiczenie 12

Wypisz z wiersza „Bazyliszek i Barbarka” fragment świadczący o złości bazyliszka. Nazwij zastosowany środek stylistyczny.

uzupełnij treść
1
Ćwiczenie 13

Jak myślisz, dlaczego poeta podzielił niektóre słowa na sylaby, a w innych powtórzył te same litery? Wyjaśnij, jaki efekt chciał w ten sposób osiągnąć.

uzupełnij treść
Ćwiczenie 14
RTbRBm1p1mucJ
Zadanie interaktywne polega na przyporządkowaniu podanego słownictwa do odpowiednich kategorii.
Źródło: Learnetic S.A., licencja: CC BY 4.0.
1
Ćwiczenie 15

Z powyższego ćwiczenia wybierz cztery określenia i ułóż z nimi zdania na temat bohaterów wiersza Tadeusza Kubiaka.

uzupełnij treść
1
Ćwiczenie 16

Dlaczego bazyliszek przestraszył się sam siebie? Wymień, co w nim było przerażającego.

uzupełnij treść
1
Ćwiczenie 17

Przypomnij sobie baśń o Pięknej i Bestii. Napisz, na czym polegało wewnętrzne piękno Bestii. Czy bazyliszek też mógłby być piękny, mimo swego wyglądu?

uzupełnij treść
Polecenie 5

Narysuj portret bazyliszka. Skorzystaj z opisu poety lub własnej wyobraźni. Swoje dzieło możesz stworzyć poniżej lub w zeszycie.

RNfX42OfqL1lI
Miejsce na rysunek ucznia.
Źródło: zpe.gov.pl, licencja: CC BY 3.0.

Opisz własne wyobrażenie potwora, który jest tylko z pozoru groźny.

R1Vp7oXkQwcl4
(Uzupełnij).
1
Polecenie 6

Przygotujcie krótką inscenizację wiersza Tadeusza Kubiaka pt. „Bazyliszek i Barbarka”.

  • Ustalcie, kto będzie reżyseremreżyserreżyserem, a kto scenarzystąscenarzystascenarzystą.

  • Wybierzcie narratora, bazyliszka oraz Barbarkę.

  • Podzielcie tekst na role i przygotujcie maski lub kukiełki bohaterów przedstawienia.

  • Przygotujcie scenki. Pamiętajcie o przekazaniu odpowiednich emocji, dźwięków i gestów.

uzupełnij treść
1
Polecenie 7

Napisz podanie o zmyślonym potworze, który dawno temu mógł żyć w twojej miejscowości. Możesz skorzystać z podpowiedzi:

  • Napisz nazwę miejscowości i nazwij potwora.

  • Opisz jego wygląd.

  • Określ, jaki był i jaką posiadał moc.

  • Opisz, co się działo, kiedy ktoś wszedł na teren potwora.

  • Nadaj imię osobie, która spotkała się z potworem. Napisz, co zrobiła, co powiedziała, czy i w jakiś sposób zmierzyła się z potworem.

  • Co zrobił potwór? Co się z nim stało?

  • Jaka była reakcja mieszkańców miejscowości na takie rozwiązanie?

  • Zakończ legendę.

Stwórz z kolegami i koleżankami tomik, w którym zgromadzicie wasze podania.

uzupełnij treść
reżyser
scenarzysta