R1R03YPOdCWIh1
Ilustracja o kształcie poziomego prostokąta przedstawia fragment frontalnej ściany budowli zwieńczonej kopułą. Elewacja posiada uskokowy charakter z licznymi gzymsami gierowanymi. Po bokach widoczne są dwie wieże.

Od słowa do muzyki. Przemiana relacji w oratorium barokowym

bg‑yellow

Dla ciekawskich

Oratorium w architekturze

Oratoria funkcjonowały także jako specjalne pomieszczenia przeznaczone do modlitwy i spotkań religijnych. Były to niewielkie, kameralne przestrzenie przylegające do świątyni, w których gromadzono się na wspólne śpiewy, rozważania i wykonywanie utworów religijnych. To właśnie od tych miejsc – służących praktyce duchowej – wywodzi się nazwa „oratorium”, zanim zaczęła oznaczać gatunek muzyczny.

Kościół św. Jana na Lateranie

Kościół św. Jana na Lateranie należy do najważniejszych kościołów Rzymu. Jest bazyliką tytularną papieża, przy której pierwotnie mieściła się jego rezydencja. Pierwszy, starochrześcijański kościół został wzniesiony na terenie przekazanym chrześcijanom przez Konstantyna Wielkiego w latach 314‑318. Gdy zbliżał się jubileuszowy rok 1650 podjęto decyzję o jego gruntownej przebudowie. Zmieniła ona jednak wygląd i wystrój starego kościoła począwszy od fasady po okazałe, zdobione marmurami wnętrze. Borromini, któremu powierzono to zadanie musiał zachować dawną strukturę świątyni, która wyrażała ciągłość tradycji Kościoła. Borromini musiał zachować drewniany, kasetonowy stropStrop kasetonowykasetonowy strop oraz plan kościoła. Zachował też kształt prezbiterium, w którym zachowano starożytne cyborium będące baldachimem zdobiącym papieski ołtarz główny, w którym ukryto relikwie śś. Piotra i Pawła. Rzędy kolumn architekt zastąpił monumentalnymi filarami, w których umieszczono ok. 1750 roku figury 12 Apostołów. Uprościł też wnętrze, przekształcając je w istocie z pięcionawowego w trójnawowe. Dominuje szeroka nawa główna oraz transept.

RVuBPRhEtmvJN
Ilustracja interaktywna o kształcie pionowego prostokąta przedstawia wnętrze kościoła św. Jana na Lateranie. Uwagę zwraca dekoracyjna posadzka oraz dekorowany kasetonami płaski sufit. Po bokach znajduj a się arkadowe ściany, dzielące nawy. Przez zamieszczone nad nimi ona wpada światło dzienne. W tle widoczna jest apsyda z prezbiterium. Dodatkowo na ilustracji została zamieszczona informacja: 1. W absydzie zamykającej prezbiterium od strony wschodniej ustawiono tron papieski. Prace kosztowały około 70 000 scudi. Fasada bazyliki jest późniejsza, neoklasyczna, zbudowana w I połowie XVIII wieku.
Francesco Borromini, Wnętrze kościoła św. Jana na Lateranie, przebudowane przez architekta ok. 1650‑1660, wikipedia.org, domena publiczna

Na planie kościoła św. Jana na Lateranie zaznaczono m.in. oratoria.

RnycdlHZsFnYb1
Ilustracja przedstawia plan kościoła św. Jana na Lateranie wraz z otaczającą zabudową. Rysunek wykonany został tuszem na papierze. Kościół ma rzut krzyża łacińskiego z apsydą i transeptem. Nawy boczne zawierają kaplice. Na planie zostały oznaczone poszczególne elementy kościoła. Pod rysunkiem znajduje się legenda. Opisy wykonane zostały w języku włoskim.
Plan kościoła św. Jana na Lateranie, ok. 1900, wikimedia.org, domena publiczna.
bg‑yellow

Biblioteka muzyczna

R1MEMtPIxebiR
Film pod tytułem Muzyka czasów Baroku. W załączonym pliku tekstowym znajdują się informacje przekazywane w czasie projekcji filmu.
R1FR192Sd1d7e
Utwór muzyczny: L'Oratorio della santissima Vergine autorstwa Giacomo Carissimi. Wykonawca: Les Paladins pod dyrekcją Jérôme Corréasa. Utwór ten został wykonany i zarejestrowany podczas Festival Oude Muziek, który odbył się 29 sierpnia 2020 roku. Kompozycja ma wolne tempo. Wykonywana jest przez głosy żeńskie i męski z towarzyszeniem zespołu instrumentalnego. Cechuje ją liryczny, tkliwy, a momentami dramatyczny charakter.
Giacomo Carissimi, „L'Oratorio della santissima Vergine”, XVII wiek, online-skills, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D4XRQ9OCS

Giacomo Carissimi, „L'Oratorio della santissima Vergine”, XVII wiek, online-skills, CC BY 3.0.

Utwór muzyczny: L'Oratorio della santissima Vergine autorstwa Giacomo Carissimi. Wykonawca: Les Paladins pod dyrekcją Jérôme Corréasa. Utwór ten został wykonany i zarejestrowany podczas Festival Oude Muziek, który odbył się 29 sierpnia 2020 roku. Kompozycja ma wolne tempo. Wykonywana jest przez głosy żeńskie i męski z towarzyszeniem zespołu instrumentalnego. Cechuje ją liryczny, tkliwy, a momentami dramatyczny charakter.

RDMrAQAoToJQ0
Ilustracja interaktywna zawiera obraz autorstwa Christopha Spatnera przedstawiający portret Heinricha Schutza. Kompozytor ma siwe włosy zaczesane do tyłu, wąsy i spiczastą bródkę. Ma na sobie czarny ubiór z białym, dużym kołnierzem i białymi mankietami. Na środku piersi ma przypiętą broszę, a w prawej ręce trzyma zwiniętą kartkę z nutami. Na ilustracji dodatkowo udostępniono zawartość w postaci informacji i utworu muzycznego:y: Historia radosnego i zwycięskiego Zmartwychwstania naszego Zbawcy i Wyzwoliciela Jezusa Chrystusa SWV 50, autorstwa Heinricha Schütza. Kompozycja ma szybkie tempo. Cechuje ją dynamiczny, ruchliwy, patetyczny charakter. Wykonywany jest w dynamice forte.
Christoph Spatner, „Portret Heinricha Schütza", ok. 1660, Muzeum Uniwersytetu Lipskiego, Niemcy, wikimedia.org, domena publiczna (ilustracja); Heinrich Schütz, „Historia radosnego i zwycięskiego Zmartwychwstania naszego Zbawcy i Wyzwoliciela Jezusa Chrystusa SWV 50”, 1623, online-skills, CC BY 3.0.
RVP7K4xT2pMGb
Utwór muzyczny: Oratorium na Boże Narodzenie BWV 248 "Śpij moje kochanie", autorstwa Johanna Sebastiana Bacha. Wykonawca: English Baroque Soloists pod dyrekcją Johna Eliota Gardinera. Kompozycja ma umiarkowane tempo. Cechuje ją spokojny, czuły, pełny troski charakter.
Johann Sebastian Bach, „Oratorium na Boże Narodzenie BWV 248”, „Śpij moje kochanie”, 1734, online-skills, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D4XRQ9OCS

Johann Sebastian Bach, „Oratorium na Boże Narodzenie BWV 248”, „Śpij moje kochanie”, 1734, online-skills, CC BY 3.0.

Utwór muzyczny: Oratorium na Boże Narodzenie BWV 248 "Śpij moje kochanie", autorstwa Johanna Sebastiana Bacha. Wykonawca: English Baroque Soloists pod dyrekcją Johna Eliota Gardinera. Kompozycja ma umiarkowane tempo. Cechuje ją spokojny, czuły, pełny troski charakter.

RCNevNu71BNxB
Ilustracja interaktywna przedstawia portret Marc‑Antoine Charpentiera. Artysta ma długie, kręcone włosy. Ma skupiony wyraz twarzy, spiczasty nos i dziurkę w brodzie. Na ilustracji dodatkowo udostępniono zawartość w postaci informacji i utworu muzycznego: Oratorio de Noel, Laissez paistre vos bêtes, autorstwa Marc‑Antoine Charpentier. Wykonawca: Aradia Ensamble, pod dyrekcją Kevina Mallona. Kompozycja ma umiarkowane tempo. Cechuje ją radosny, dostojny, taneczny charakter. Wykonywana jest przez wysoki głos żeński z akompaniamentem orkiestry.
Autor nieznany, „Portret Marc-Antoine Charpentier”, ok. 1700, wikimedia.org, domena publiczna (ilustracja); Marc-Antoine Charpentier, „Oratorio de Noel”, „Laissez paistre vos bêtes”, ok. 1690, online-skills, CC BY 3.0.
R1cBHOPsDxQw81
Ilustracja interaktywna przedstawia portret Georgea Fridricha Haendela pędzla Balthasara Dennera. Kompozytor ma poważny wyraz twarzy. Na głowie ma białą perukę o długich, kręconych włosach. Ubrany jest w brązowo‑złoty kubrak z guzikami i białą koszulę z żabotem. Na ilustracji dodatkowo udostępniono zawartość w postaci obrazów i utworu muzycznego: 1. Obraz Prorok Izajasz autorstwa Michała Anioła. Mężczyzna siedzi ze skrzyżowanymi nogami. Ma siwe rozwiane włosy. Ubrany jest w wielobarwne, rozwiane szaty. Jedną rękę ma uniesioną ku górze a drugą trzyma księgę. Z tyłu widoczne są głowy dwójki dzieci. Utwór muzyczny: I część oratorium Mesjasz Georgea Fridricha Haendela. Kompozycja ma zróżnicowane tempo i charakter. Pierwsza część jest zapowiedzią przyjścia Mesjasza. 2. Obraz Ukrzyżowanie Francisco de Zurbarána. Na obrazie znajduje się ukrzyżowany Chrystus na ciemnym tle. Utwór muzyczny: II część oratorium Mesjasz Georgea Fridricha Haendela. Kompozycja ma zróżnicowane tempo i charakter. Opowiada o życiu, śmierci i zmartwychwstaniu Mesjasza. 3. Obraz Przemienienie Pańskie Ludovica Carracciego. Znajduje się na nim postać Jezusa, która z chmur ukazuje podniesioną do góry rękę. Po bokach znajdują się dwie postacie. Na dole znajdują się odwrócone tyłem sylwetki ludzi, swoją postawą sugerujące obawę przed gestem Chrystusa. Utwór muzyczny: III część oratorium Mesjasz Georgea Fridricha Haendela. Kompozycja ma zróżnicowane tempo i charakter. Część trzecia opowiada o misji zbawienia ludzkości
George Fridrich Haendel „Oratorium Mesjasz”, 1741, wyk. orkiestra i chór Filharmonii Londyńskiej, online-skills, CC BY 3.0.
RYLjGIpGRsNPu
Utwór: Handel, oratorium Samson HWV 57 Let the bright Seraphim Let the bright Seraphim jest arią z oratorium Samson. Została napisana na sopran, orkiestrę barokową i grupę basso continuo. Posiada szybkie tempo i wokalno-instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się wesołym, podniosłym, wirtuozerskim charakterem.
G.F. Händel, oratorium „Samson” HWV 57, „Let the bright Seraphim”, online-skills, CC BY 3.0.

Nagranie dostępne pod adresem https://zpe.gov.pl/a/D4XRQ9OCS

G.F. Händel, oratorium „Samson” HWV 57, „Let the bright Seraphim”, online-skills, CC BY 3.0.

Utwór: Handel, oratorium Samson HWV 57 Let the bright Seraphim Let the bright Seraphim jest arią z oratorium Samson. Została napisana na sopran, orkiestrę barokową i grupę basso continuo. Posiada szybkie tempo i wokalno-instrumentalną fakturę homofoniczną. Cechuje się wesołym, podniosłym, wirtuozerskim charakterem.

Strop kasetonowy
Strop kasetonowy

strop zbudowany z wzdłużnie i poprzecznie ułożonych belek, które tworzą pola – płyciny o kształtach figur geometrycznych, wypełnia się je ornamentyką, płaskorzeźbą lub polichromią.

Słownik