Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się aby dodać do ulubionych Udostępnij materiał Dodaj całą stronę do teczki

Autor: Maria Gniłka‑Somerlik

Przedmiot: Język polski

Temat: Jarosław Iwaszkiewicz Pogoda lasu… – postawa humanistyczna i stoicka

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres podstawowy i rozszerzony

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
1) rozumie podstawy periodyzacji literatury, sytuuje utwory literackie w poszczególnych okresach: starożytność, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji, literatura lat 1945–1989 krajowa i emigracyjna, literatura po 1989 r.;
2) rozpoznaje konwencje literackie i określa ich cechy w utworach (fantastyczną, symboliczną, mimetyczną, realistyczną, naturalistyczną, groteskową);
3) rozróżnia gatunki epickie, liryczne, dramatyczne i synkretyczne, w tym: gatunki poznane w szkole podstawowej oraz epos, odę, tragedię antyczną, psalm, kronikę, satyrę, sielankę, balladę, dramat romantyczny, powieść poetycką, a także odmiany powieści i dramatu, wymienia ich podstawowe cechy gatunkowe;
4) rozpoznaje w tekście literackim środki wyrazu artystycznego poznane w szkole podstawowej oraz środki znaczeniowe: oksymoron, peryfrazę, eufonię, hiperbolę; leksykalne, w tym frazeologizmy; składniowe: antytezę, paralelizm, wyliczenie, epiforę, elipsę; wersyfikacyjne, w tym przerzutnię; określa ich funkcje;
6) rozpoznaje w tekstach literackich: ironię i autoironię, komizm, tragizm, humor, patos; określa ich funkcje w tekście i rozumie wartościujący charakter;
7) rozumie pojęcie groteski, rozpoznaje ją w tekstach oraz określa jej artystyczny i wartościujący charakter;
9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje ją refleksji;
10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje;
11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów biblijnych i antycznych w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych;
13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne;
14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej;
15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny;
16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości.
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
2) analizuje strukturę tekstu: odczytuje jego sens, główną myśl, sposób prowadzenia wywodu oraz argumentację;
5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki;
6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki;
II. Kształcenie językowe.
4. Ortografia i interpunkcja. Uczeń:
1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji, w tym szczególnie: pisowni wielką i małą literą, pisowni łącznej i rozłącznej partykuły nie oraz partykuły -bym, -byś, -by z różnymi częściami mowy; pisowni zakończeń -ji, -ii, -i ; zapisu przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; pisowni przyimków złożonych; pisowni nosówek ( a, ę ) oraz połączeń om, on, em, en ; pisowni skrótów i skrótowców;
Zakres rozszerzony
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
2) rozumie pojęcie tradycji literackiej i kulturowej, rozpoznaje elementy tradycji w utworach, rozumie ich rolę w budowaniu wartości uniwersalnych;
4) rozróżnia grupę literacką i pokolenie literackie; rozpoznaje założenia programowe w utworach literackich różnych epok;
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
6) odczytuje poglądy filozoficzne zawarte w różnorodnych dziełach;
Lektura uzupełniająca
16) wybrane wiersze poetów polskich i obcych;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

  • kompetencje w zakresie wielojęzyczności;

  • kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej.

Cele operacyjne. Uczeń:

  • przedstawia okoliczności powstania wiersza Pogoda lasu... Jarosława Iwaszkiewicza;

  • wskazuje środki stylistyczne w wierszu Pogoda lasu... i opisuje ich funkcje;

  • przedstawia formalne cechy prozatorskie i poetyckie wiersza Pogoda lasu...;

  • wyjaśnia, w jaki sposób realizuje się w wierszu postawa humanistyczna i stoicka.

Strategie nauczania:

  • konstruktywizm;

  • konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

  • odwrócona klasa;

  • ćwiczeń przedmiotowych;

  • z użyciem komputera;

  • dyskusja.

Formy pracy:

  • praca indywidualna;

  • praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

  • komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg lekcji

Faza wprowadzająca

W fazie wprowadzającej nauczyciel prosi uczniów, by wypisali wszystkie skojarzenia z wyrazem „pogoda”. Mogą także podać tytuły znanych im utworów (muzycznych, literackich, teatralnych i innych), które zawierają w tytule słowo „pogoda”. W następnym kroku dzielą zebrane skojarzenia na pozytywne, negatywne, neutralne. Zastanawiają się nad frazeologicznym użyciem słowa „pogoda” i wykonują ćwiczenie 4 z sekcji „Sprawdź się”. Nauczyciel informuje uczniów, że ta wiedza będzie im potrzebna do analizy i interpretacji wiersza Jarosława Iwaszkiewicza Pogoda lasu.... Następnie prezentuje „Wprowadzenie” do materiału, podaje cele lekcji i zapisuje jej temat na tablicy.

Faza realizacyjna

Fazę realizacyjną uczniowie rozpoczynają od lektury wiersza Pogoda lasu... oraz treści dotyczącej kontekstu jego powstania (sekcja „Przeczytaj”). W następnym kroku uczniowie powracają do definicji słownikowej terminu „pogoda”, a następnie wykonują ćwiczenie nr 5 w sekcji „Sprawdź się”.

Uczniowie przed rozpoczęciem analizy wiersza mogą kontrolnie wykonać ćwiczenie 2 z sekcji „Sprawdź się”. Następnie przystępują do pracy z multimedium („Mapa myśli”) i wykonują przyporządkowane do niego polecenia.

Po analizie nauczyciel dobiera ćwiczenia z sekcji „Sprawdź się” do pracy interpretacyjnej.

Faza podsumowująca

W fazie podsumowującej nauczyciel może poruszyć kwestię tytułu całego zbioru, z którego pochodzi wiersz Pogoda lasu.... Uczniowie, podobnie jak na początku zajęć, proponują skojarzenia i frazeologizmy ze słowem „mapa”. Jeśli nauczyciel dysponuje na lekcji Słownikiem języka polskiego, może także wyszukać ten termin i odczytać jego znaczenie w różnych kontekstach. Uczniowie zastanawiają się, który z kontekstów najbardziej pasuje do tomiku, o którym wiadomo, że był ostatnim wydanym za życia poety.

Inną propozycją na podsumowanie lekcji może być prezentacja filmu dokumentalnego: Pogoda domu niechaj będzie z tobą... Jarosław Iwaszkiewcz dostępnego na kanale vod.tvp.pl z udziałem samego poety.

Praca domowa:

Wykorzystując frazeologię oraz własne doświadczenia kulturowe i obserwacje natury, dopisz jedną zwrotkę wiersza Pogoda lasu...

Materiały dodatkowe:

  • Zdzisława Mokranowska, Młodość i starość. Studia o twórczości Jarosława Iwaszkiewicza, Katowice 2009.

  • Tomasz Wójcik, Pociecha mieszka w pięknie. Studia o twórczości Jarosława Iwaszkiewicza, Warszawa 1998.

Wskazówki metodyczne

  • Uczniowie mogą wykorzystać multimedium „Mapa myśli” do przygotowania się do lekcji powtórkowej.

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida