Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Pobierz materiał do EPUB Pobierz materiał do MOBI Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Autor: Martyna Wojtowicz

Przedmiot: Historia

Temat: W poszukiwaniu równowagi. Ustrój Rzeczypospolitej w XVII w.

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
Zakres podstawowy
XXIII. Ustrój, społeczeństwo i kultura Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w. Uczeń:
3) ocenia polską specyfikę w zakresie rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej i modelu życia gospodarczego na tle europejskim w XVII w.;
Treści nauczania - wymagania szczegółowe
Zakres podstawowy
XXIII. Ustrój, społeczeństwo i kultura Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII wieku. Uczeń:
1) opisuje proces oligarchizacji życia politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów, uwzględniając wpływy obce, liberum veto i rokosze;
Zakres rozszerzony
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
XXIII. Ustrój, społeczeństwo i kultura Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w. Uczeń: spełnia wymagania określone dla zakresu podstawowego, a ponadto:
2) opisuje i ocenia projekty wzmocnienia władzy królewskiej w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w tym: Piotra Skargi, Jana Kazimierza;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

  • kompetencje obywatelskie.

Cele operacyjne:

Uczeń:

  • tłumaczy rozwiązania ustrojowe wykształcone w Rzeczypospolitej szlacheckiej;

  • opisuje demokrację w wydaniu staropolskim;

  • porównuje ustrój Rzeczypospolitej do ustrojów innych państw;

  • ocenia znaczenie liberum veto.

Strategie nauczania:

  • konstruktywizm;

  • konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

  • rozmowa nauczająca z wykorzystaniem ćwiczeń interaktywnych;

  • analiza materiału źródłowego (porównawcza);

  • dyskusja.

Formy pracy:

  • praca indywidualna;

  • praca w parach;

  • praca w grupach;

  • praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

  • komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda;

  • telefony z dostępem do internetu.

Przebieg lekcji

Przed lekcją:

Nauczyciel poleca, aby uczniowie przed lekcją przypomnieli sobie zagadnienia związane z ustrojem Rzeczypospolitej szlacheckiej i parlamentaryzmu polskiego.

Faza wstępna:

  1. Nauczyciel poleca jednemu uczniowi lub uczennicy przeczytanie wyświetlonego tematu zajęć. Wspólnie ustalają kryteria sukcesu.

  2. Prowadzący zadaje uczniom pytania: Jak kształtował się ustrój Rzeczypospolitej i polski parlamentaryzm? Jaką władzę i uprawnienia miał król, co wpływało na ich zmianę? Wskazany uczeń (albo ochotnik) udziela odpowiedzi, nauczyciel dopowiada ważne informacje w razie potrzeby.

Faza realizacyjna:

  1. Nauczyciel omawia, w jaki sposób historycy określają ustrój Rzeczypospolitej w XVII w., czym jest koncepcja monarchii mieszanej. Zaznacza rolę rywalizacji między królem a elitami politycznymi.

  2. Praca z tekstem. Aby przybliżyć omawiany motyw rywalizacji między władcą a szlachtą i magnaterią, nauczyciel poleca uczniom w parach zapoznać się z tekstem w sekcji „Przeczytaj”. Pierwsza osoba w parze opracowuje akapit dotyczący prerogatyw króla, druga – rady senatu oraz sejmu. Następnie uczniowie w parach przedstawiają koledze/koleżance najważniejsze informacje. Gdy uczniowie skończą, nauczyciel poleca dwu osobom (każda opracowywała inny fragment), aby na forum klasy zreferowały swoje notatki. Mogą je zapisywać w punktach na tablicy.

  3. Uzupełnienie tej części zajęć stanowi praca z multimedium („Schemat interaktywny”). Uczniowie zapoznają się z multimedium, a następnie wykonują polecenie 1: „Zapoznaj się z poniższym schematem interaktywnym. Udowodnij, że przyrównanie funkcjonowania ustroju Rzeczypospolitej do „wagi, gdzie na jednej szalce waży król, na drugiej wolność, a ramię stanowi senat” (Mariusz Markiewicz) jest trafnym skojarzeniem”. Wskazana osoba przedstawia swoje argumenty, pozostali uczniowie mogą uzupełniać jej odpowiedź.

  4. Prowadzący omawia różnice między ustrojem Rzeczypospolitej a innych państw w XVII w. Uczniowie wykonują w parach ćwiczenie 6.

  5. Nauczyciel omawia źródła dochodów skarbu koronnego w XVII w. Uczniowie wykonują ćwiczenie 7.

Faza podsumowująca:

  1. Nauczyciel prosi, aby uczniowie wskazali różnice między sejmem w XVII w. a tym działającym współcześnie (uwzględniając m.in. skład, sposób wyboru członków czy proces podejmowania decyzji). Wspólne omówienie przedstawionych propozycji.

  2. Nauczyciel ponownie wyświetla na tablicy temat lekcji zawarty w sekcji „Wprowadzenie” i inicjuje krótką rozmowę na temat kryteriów sukcesu. Czego uczniowie się nauczyli?

  3. Nauczyciel omawia przebieg zajęć, wskazuje mocne i słabe strony pracy uczniów, udziela im tym samym informacji zwrotnej.

Praca domowa:

Wykonaj ćwiczenie 8: „Prywata czy walka o słuszną sprawę? Oceń, czy liberum veto było przejawem warcholstwa i krótkowzroczności szlachty, czy też obrony ważnych dla niej wartości. Uzasadnij swoje stanowisko”.

Materiały pomocnicze:

  • Historia sejmu polskiego, t. 1, Do schyłku szlacheckiej Rzeczypospolitej, red. J. Michalski, oprac. J. Bardach [et al.], Warszawa 1984.

  • A. Mączak, Klientela: nieformalne systemy władzy w Polsce i Europie XVI–XVIII w., Warszawa 1994.

  • H. Olszewski, Sejm w dawnej Rzeczypospolitej. Ustrój i idee, t. 2, Studia i rozprawy, Poznań 2002.

  • E. Opaliński, Kultura polityczna szlachty polskiej w latach 1587−1652: system parlamentarny a społeczeństwo obywatelskie, Warszawa 1995.

Wskazówki metodyczne:

Nauczyciel może wykorzystać multimedium do pracy w grupach – wówczas w fazie realizacyjnej uczniowie dzielą się na cztery grupy, które opracowują na podstawie tekstu oraz schematu następujące zagadnienia: 1) rola i uprawnienia władcy, 2) uprawnienia sejmu i posłów, 3) uprawnienia senatorów, 4) rola liberum veto.