1
Pokaż ćwiczenia:
1
Ćwiczenie 1

Przyjrzyj się portretom władców żyjących w XVII w., a następnie wykonaj polecenia.

RsDzkVSjPxjq7
Hyacinthe Rigaud, Ludwik XIV, 1701 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
RtnQVhAMzmt4Y
Zaznacz odpowiednich władców. Władcy przedstawieni na obrazach z insygniami władzy: } Ludwik XIV, Karol X Gustaw, Aleksy I Romanow, Jan III Sobieski, Cesarz Leopold I, {# Karol II Stuart

Władca, którego portrey namalowano pośmiertnie: } Ludwik XIV, { Karol X Gustaw, } Aleksy I Romanow, Jan III Sobieski, { Cesarz Leopold I, {} Karol II Stuart

Rządzący, którzy nie byli władcami absolutnymi: } Ludwik XIV, { Karol X Gustaw, } Aleksy I Romanow, Jan III Sobieski, Cesarz Leopold I, {# Karol II Stuart
RNEqwpcuNBHlR
Kraje, którymi rządzili władcy (zachowaj kolejność zgodną z kolejnością ilustracji). 1. Tu uzupełnij 2. Tu uzupełnij 3. Tu uzupełnij 4. Tu uzupełnij 5. Tu uzupełnij 6. Tu uzupełnij
RELqRuwU9L7b7
Wskaż, którzy rządzący, którzy nie byli władcami absolutnymi? Możliwe odpowiedzi: 1. Ludwik XIV, 2. Aleksy I Romanow, 3. Jan III Sobieski, 4. Cesarz Leopold I, 5. Karol II Stuart
RBjW95Eb1MIi8
Uzupełnij luki w tekście.
11
Ćwiczenie 2

Przeciągnij podpisy do odpowiednich elementów na ilustracji.

R1S9ijmvwZYuA
Wybierz jedno nowe słowo poznane podczas dzisiejszej lekcji i ułóż z nim zdanie.
Giacomo Lauro, Polski sejm w czasie panowania Zygmunta III Wazy, 1622 r.
Źródło: Wikimedia Commons, domena publiczna.
R1IMOpnkPAAeE
Wskaż wszystkich uczestników Polskiego sejmu w czasie panowania Zygmunta III Wazy Możliwe odpowiedzi: 1. król, 2. arcybiskup gnieźnieński, prymas, 3. arcybiskup lwowski, 4. biskupi, 5. senatorowie świeccy, 6. przedstawiciele miast Korony i Litwy (bez prawa głosu), 7. przedstawiciel Stolicy Apostolskiej, 8. posłowie z Korony i Litwy, 9. chłopi małorolni
RkZrvIsAvHHwd
W czasie panowania Zygmunta III Wazy w senacie zasiadało 147 osób. Oprócz senatorów duchownych (2 arcybiskupów i biskupów), w jego skład wchodziły również osoby świeckie. Połącz nazwę urzędu, który dawał szlachcicowi prawo do zasiadania w senacie, z odpowiednią definicją. wojewoda Możliwe odpowiedzi: 1. urząd odrębny dla Korony i Litwy; nadzorował ściąganie podatków, i dystrybucję dochodów państwowych; stał na czele mennicy królewskiej, 2. urząd odrębny dla Korony i Litwy; przygotowywał oficjalne dokumenty; bez jego pieczęci żadne pismo nie miało mocy prawnej (nawet jeśli podpisał je król); prowadził korespondencję dyplomatyczną; pracowało dla niego wielu sekretarzy, 3. urząd odrębny dla Korony i Litwy; zajmował się osobistymi rachunkami króla i zastępował podskarbiego wielkiego, 4. urząd odrębny dla Korony i Litwy; drugi mistrz ceremonii (zastępował pierwszego), zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 5. urząd odrębny dla Korony i Litwy; miał takie same uprawnienia jak kanclerz wielki, ale ustępował mu prestiżem, 6. najwyższy urzędnik w województwie; prowadził pospolite ruszenie danej ziemi do miejsca koncentracji sił państwowych; nadzorował życie gospodarcze − ustanawiał tzw. taksy wojewodzińskie, czyli urzędowe ceny na towary i usługi; przewodniczył sądowi, który sprawował jurysdykcję nad Żydami w dobrach królewskich, 7. urząd odrębny dla Korony i Litwy; pierwszy mistrz ceremonii, zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 8. miał obowiązek doprowadzenia pospolitego ruszenia ze swojego terytorium do miejsca koncentracji sił państwowych; mógł być większy (inaczej krzesłowy − w senacie zasiadał na krześle) lub mniejszy (inaczej drążkowy − w senacie siedział na ławce) kasztelan Możliwe odpowiedzi: 1. urząd odrębny dla Korony i Litwy; nadzorował ściąganie podatków, i dystrybucję dochodów państwowych; stał na czele mennicy królewskiej, 2. urząd odrębny dla Korony i Litwy; przygotowywał oficjalne dokumenty; bez jego pieczęci żadne pismo nie miało mocy prawnej (nawet jeśli podpisał je król); prowadził korespondencję dyplomatyczną; pracowało dla niego wielu sekretarzy, 3. urząd odrębny dla Korony i Litwy; zajmował się osobistymi rachunkami króla i zastępował podskarbiego wielkiego, 4. urząd odrębny dla Korony i Litwy; drugi mistrz ceremonii (zastępował pierwszego), zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 5. urząd odrębny dla Korony i Litwy; miał takie same uprawnienia jak kanclerz wielki, ale ustępował mu prestiżem, 6. najwyższy urzędnik w województwie; prowadził pospolite ruszenie danej ziemi do miejsca koncentracji sił państwowych; nadzorował życie gospodarcze − ustanawiał tzw. taksy wojewodzińskie, czyli urzędowe ceny na towary i usługi; przewodniczył sądowi, który sprawował jurysdykcję nad Żydami w dobrach królewskich, 7. urząd odrębny dla Korony i Litwy; pierwszy mistrz ceremonii, zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 8. miał obowiązek doprowadzenia pospolitego ruszenia ze swojego terytorium do miejsca koncentracji sił państwowych; mógł być większy (inaczej krzesłowy − w senacie zasiadał na krześle) lub mniejszy (inaczej drążkowy − w senacie siedział na ławce) marszałek wielki Możliwe odpowiedzi: 1. urząd odrębny dla Korony i Litwy; nadzorował ściąganie podatków, i dystrybucję dochodów państwowych; stał na czele mennicy królewskiej, 2. urząd odrębny dla Korony i Litwy; przygotowywał oficjalne dokumenty; bez jego pieczęci żadne pismo nie miało mocy prawnej (nawet jeśli podpisał je król); prowadził korespondencję dyplomatyczną; pracowało dla niego wielu sekretarzy, 3. urząd odrębny dla Korony i Litwy; zajmował się osobistymi rachunkami króla i zastępował podskarbiego wielkiego, 4. urząd odrębny dla Korony i Litwy; drugi mistrz ceremonii (zastępował pierwszego), zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 5. urząd odrębny dla Korony i Litwy; miał takie same uprawnienia jak kanclerz wielki, ale ustępował mu prestiżem, 6. najwyższy urzędnik w województwie; prowadził pospolite ruszenie danej ziemi do miejsca koncentracji sił państwowych; nadzorował życie gospodarcze − ustanawiał tzw. taksy wojewodzińskie, czyli urzędowe ceny na towary i usługi; przewodniczył sądowi, który sprawował jurysdykcję nad Żydami w dobrach królewskich, 7. urząd odrębny dla Korony i Litwy; pierwszy mistrz ceremonii, zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 8. miał obowiązek doprowadzenia pospolitego ruszenia ze swojego terytorium do miejsca koncentracji sił państwowych; mógł być większy (inaczej krzesłowy − w senacie zasiadał na krześle) lub mniejszy (inaczej drążkowy − w senacie siedział na ławce) marszałek nadworny Możliwe odpowiedzi: 1. urząd odrębny dla Korony i Litwy; nadzorował ściąganie podatków, i dystrybucję dochodów państwowych; stał na czele mennicy królewskiej, 2. urząd odrębny dla Korony i Litwy; przygotowywał oficjalne dokumenty; bez jego pieczęci żadne pismo nie miało mocy prawnej (nawet jeśli podpisał je król); prowadził korespondencję dyplomatyczną; pracowało dla niego wielu sekretarzy, 3. urząd odrębny dla Korony i Litwy; zajmował się osobistymi rachunkami króla i zastępował podskarbiego wielkiego, 4. urząd odrębny dla Korony i Litwy; drugi mistrz ceremonii (zastępował pierwszego), zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 5. urząd odrębny dla Korony i Litwy; miał takie same uprawnienia jak kanclerz wielki, ale ustępował mu prestiżem, 6. najwyższy urzędnik w województwie; prowadził pospolite ruszenie danej ziemi do miejsca koncentracji sił państwowych; nadzorował życie gospodarcze − ustanawiał tzw. taksy wojewodzińskie, czyli urzędowe ceny na towary i usługi; przewodniczył sądowi, który sprawował jurysdykcję nad Żydami w dobrach królewskich, 7. urząd odrębny dla Korony i Litwy; pierwszy mistrz ceremonii, zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 8. miał obowiązek doprowadzenia pospolitego ruszenia ze swojego terytorium do miejsca koncentracji sił państwowych; mógł być większy (inaczej krzesłowy − w senacie zasiadał na krześle) lub mniejszy (inaczej drążkowy − w senacie siedział na ławce) kanclerz wielki Możliwe odpowiedzi: 1. urząd odrębny dla Korony i Litwy; nadzorował ściąganie podatków, i dystrybucję dochodów państwowych; stał na czele mennicy królewskiej, 2. urząd odrębny dla Korony i Litwy; przygotowywał oficjalne dokumenty; bez jego pieczęci żadne pismo nie miało mocy prawnej (nawet jeśli podpisał je król); prowadził korespondencję dyplomatyczną; pracowało dla niego wielu sekretarzy, 3. urząd odrębny dla Korony i Litwy; zajmował się osobistymi rachunkami króla i zastępował podskarbiego wielkiego, 4. urząd odrębny dla Korony i Litwy; drugi mistrz ceremonii (zastępował pierwszego), zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 5. urząd odrębny dla Korony i Litwy; miał takie same uprawnienia jak kanclerz wielki, ale ustępował mu prestiżem, 6. najwyższy urzędnik w województwie; prowadził pospolite ruszenie danej ziemi do miejsca koncentracji sił państwowych; nadzorował życie gospodarcze − ustanawiał tzw. taksy wojewodzińskie, czyli urzędowe ceny na towary i usługi; przewodniczył sądowi, który sprawował jurysdykcję nad Żydami w dobrach królewskich, 7. urząd odrębny dla Korony i Litwy; pierwszy mistrz ceremonii, zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 8. miał obowiązek doprowadzenia pospolitego ruszenia ze swojego terytorium do miejsca koncentracji sił państwowych; mógł być większy (inaczej krzesłowy − w senacie zasiadał na krześle) lub mniejszy (inaczej drążkowy − w senacie siedział na ławce) podkanclerzy Możliwe odpowiedzi: 1. urząd odrębny dla Korony i Litwy; nadzorował ściąganie podatków, i dystrybucję dochodów państwowych; stał na czele mennicy królewskiej, 2. urząd odrębny dla Korony i Litwy; przygotowywał oficjalne dokumenty; bez jego pieczęci żadne pismo nie miało mocy prawnej (nawet jeśli podpisał je król); prowadził korespondencję dyplomatyczną; pracowało dla niego wielu sekretarzy, 3. urząd odrębny dla Korony i Litwy; zajmował się osobistymi rachunkami króla i zastępował podskarbiego wielkiego, 4. urząd odrębny dla Korony i Litwy; drugi mistrz ceremonii (zastępował pierwszego), zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 5. urząd odrębny dla Korony i Litwy; miał takie same uprawnienia jak kanclerz wielki, ale ustępował mu prestiżem, 6. najwyższy urzędnik w województwie; prowadził pospolite ruszenie danej ziemi do miejsca koncentracji sił państwowych; nadzorował życie gospodarcze − ustanawiał tzw. taksy wojewodzińskie, czyli urzędowe ceny na towary i usługi; przewodniczył sądowi, który sprawował jurysdykcję nad Żydami w dobrach królewskich, 7. urząd odrębny dla Korony i Litwy; pierwszy mistrz ceremonii, zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 8. miał obowiązek doprowadzenia pospolitego ruszenia ze swojego terytorium do miejsca koncentracji sił państwowych; mógł być większy (inaczej krzesłowy − w senacie zasiadał na krześle) lub mniejszy (inaczej drążkowy − w senacie siedział na ławce) podskarbi wielki Możliwe odpowiedzi: 1. urząd odrębny dla Korony i Litwy; nadzorował ściąganie podatków, i dystrybucję dochodów państwowych; stał na czele mennicy królewskiej, 2. urząd odrębny dla Korony i Litwy; przygotowywał oficjalne dokumenty; bez jego pieczęci żadne pismo nie miało mocy prawnej (nawet jeśli podpisał je król); prowadził korespondencję dyplomatyczną; pracowało dla niego wielu sekretarzy, 3. urząd odrębny dla Korony i Litwy; zajmował się osobistymi rachunkami króla i zastępował podskarbiego wielkiego, 4. urząd odrębny dla Korony i Litwy; drugi mistrz ceremonii (zastępował pierwszego), zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 5. urząd odrębny dla Korony i Litwy; miał takie same uprawnienia jak kanclerz wielki, ale ustępował mu prestiżem, 6. najwyższy urzędnik w województwie; prowadził pospolite ruszenie danej ziemi do miejsca koncentracji sił państwowych; nadzorował życie gospodarcze − ustanawiał tzw. taksy wojewodzińskie, czyli urzędowe ceny na towary i usługi; przewodniczył sądowi, który sprawował jurysdykcję nad Żydami w dobrach królewskich, 7. urząd odrębny dla Korony i Litwy; pierwszy mistrz ceremonii, zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 8. miał obowiązek doprowadzenia pospolitego ruszenia ze swojego terytorium do miejsca koncentracji sił państwowych; mógł być większy (inaczej krzesłowy − w senacie zasiadał na krześle) lub mniejszy (inaczej drążkowy − w senacie siedział na ławce) podskarbi nadworny Możliwe odpowiedzi: 1. urząd odrębny dla Korony i Litwy; nadzorował ściąganie podatków, i dystrybucję dochodów państwowych; stał na czele mennicy królewskiej, 2. urząd odrębny dla Korony i Litwy; przygotowywał oficjalne dokumenty; bez jego pieczęci żadne pismo nie miało mocy prawnej (nawet jeśli podpisał je król); prowadził korespondencję dyplomatyczną; pracowało dla niego wielu sekretarzy, 3. urząd odrębny dla Korony i Litwy; zajmował się osobistymi rachunkami króla i zastępował podskarbiego wielkiego, 4. urząd odrębny dla Korony i Litwy; drugi mistrz ceremonii (zastępował pierwszego), zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 5. urząd odrębny dla Korony i Litwy; miał takie same uprawnienia jak kanclerz wielki, ale ustępował mu prestiżem, 6. najwyższy urzędnik w województwie; prowadził pospolite ruszenie danej ziemi do miejsca koncentracji sił państwowych; nadzorował życie gospodarcze − ustanawiał tzw. taksy wojewodzińskie, czyli urzędowe ceny na towary i usługi; przewodniczył sądowi, który sprawował jurysdykcję nad Żydami w dobrach królewskich, 7. urząd odrębny dla Korony i Litwy; pierwszy mistrz ceremonii, zarządzał dworem królewskim, dbał o bezpieczeństwo i porządek w mieście, w którym rezydował dwór. Przewodniczył straży marszałkowskiej, miał spore kompetencje policyjne i sądownicze, 8. miał obowiązek doprowadzenia pospolitego ruszenia ze swojego terytorium do miejsca koncentracji sił państwowych; mógł być większy (inaczej krzesłowy − w senacie zasiadał na krześle) lub mniejszy (inaczej drążkowy − w senacie siedział na ławce)
211
Ćwiczenie 3

Wyjaśnij, odwołując się do obu źródeł, dlaczego w okresie wczesnonowożytnym „król polski nie ucieleśniał sam państwa”.

Źródło A

Wydaje się słuszne twierdzenie, że ustrój Rzeczypospolitej Obojga Narodów to monarchia mieszana, której podstawowe zasady były akceptowane przez zasadniczą większość narodu politycznego. Fundamentem ustroju była głęboko zakorzeniona wiara mas szlacheckich w ideały „złotej wolności”, do których mogła się zawsze odwołać opozycja sprzeciwiająca się reformom państwa. Ustrój państwa przedstawiany był często w formie wagi, gdzie na jednej szalce waży król, na drugiej wolność, a ramie wagi stanowi senat. Król zawsze chciał wzmocnienia władzy monarszej, szlachta broniła na sejmikach wolności, w końcu zawsze zwyciężał duch kompromisu i waga wracała do równowagi.

c1 Cytat za: Mariusz Markiewicz, Historia Polski 1492−1795, Kraków 2011, s. 33.

Źródło B

Król polski nie ucieleśniał sam państwa, jak to miało miejsce w europejskich nowożytnych monarchiach absolutnych, gdzie w pełni uprawnione było skupienie istoty państwa w osobie panującego − w myśl klasycznej formuły Ludwika XIV l’Etat c’est moi − państwo to ja.

c2 Cytat za: Wacław Uruszczak, In Polonia lex est rex. Niektóre cechy ustroju Rzeczypospolitej XVI–XVII w., w: Polska na tle Europy XVI–XVII wieku, materiały pokonferencyjne, Konferencja Muzeum Historii Polski, Warszawa 23–24 października 2007, z. 1, Warszawa 2007, s. 16.
ReDw0JaqblKmF
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
21
Ćwiczenie 4

Udowodnij, że poniższy tekst wyszedł spod pióra szlachcica‑sarmaty.

[…] kochamy zaś wolność i, co jest z tym jednoznaczne, cenimy ową wolność, nie powiem: złotą, lecz bezcenną, która jest szczególnym darem ducha i nagrodą dobrego żywota. […] Tę to mianowicie najdawniejszą formę rządu, zupełnie zgodną z naturą i rozumem, nadzwyczaj pożyteczną i korzystną niegdyś przyjęliśmy i stale aż dotąd zachowujemy. Mamy króla, lecz nie jesteśmy jego dziedzictwem ani ojcowizną, a tylko podlegamy jego władzy.

c3 Cytat za: Łukasz Opaliński, Obrona Polski przeciw Janowi Barclayowi (1648), w: Historia Polski nowożytnej. Wybór tekstów źródłowych, oprac. S. Ochmann, K. Matwijowski, t. 2, Wrocław 1981, s. 260–261.
R1UvxyOnu88IM
Twoja odpowiedź (Uzupełnij).
311
Ćwiczenie 5

Zapoznaj się z tekstami źródłowymi, zaznacz w zamieszczonym niżej tekście kolorem zielonym zdania prawdziwe, a następnie wykonaj polecenia.

Zapoznaj się z tekstami źródłowymi, wskaż w zamieszczonym niżej tekście zdania prawdziwe, a następnie wykonaj polecenia.

Źródło A

Ponieważ prawa ogólne i ustawy dotyczą nie pojedynczego człowieka, ale ogółu narodu, przeto na tym walnym sejmie radomskim wraz ze wszystkimi królestwa naszego prałatami, radami i posłami ziemskimi za słuszne i sprawiedliwie uznaliśmy, jakoż postanowiliśmy, iż odtąd na potomne czasy nic nowego [nihil novi] stanowionym być nie ma przez nas i naszych następców bez wspólnego zezwolenia senatorów i posłów ziemskich […].

c4 Cytat za: Konstytucja Nihil novi, 1505, w: Historia Polski nowożytnej. Wybór tekstów źródłowych, oprac. S. Ochmann, K. Matwijowski, cz. 1, Wrocław 1980, s. 5.

Źródło B

Roku 1652 sejm dnia 26 januara [stycznia] zaczął się, a według propozycji Króla Jmci, materią bezpieczeństwa […]. Pozwolona była prolongacja [przedłużenie] i już rzeczy ku dobremu końcowi się miały, aliści na trzecim dniu prolongowanego sejmu, niejakiś Siciński z Upity poseł, mając za uciążliwy dekret sejmowy, względem podymnego szesnaściorga, które Król Jmć słusznie z ekonomii swojej szawelskiej i innych aprobował, a Upita poborami wydając, wielu do skarbu winną została: zaniósł protestacyją, że dekret skasowany nie był przeciwko wszystkiemu sejmowi i zaraz z izby zniknął, za Wisłę się przewiózł. I tak pretekstem wolności, że za jednego kontradykcyją [sprzeciwem] nic się nie stanowi na sejmie, sejm się rozerwał.

c5 Cytat za: Diariusz Kazimierza Filipa Obuchowicza, 1652, w: Historia Polski nowożytnej. Wybór tekstów źródłowych, oprac. S. Ochmann, K. Matwijowski, cz. 1, Wrocław 1980, s. 109–110.

Źródło C

W literaturze przedmiotu najczęściej się przyjmuje, iż Siciński postąpił tak na zlecenie czy prośbę ks. Janusza Radziwiłła, któremu z pobudek prywatnych zależało na zerwaniu obrad. Poseł upicki mógł uczynić to tym łatwiej, że był też zobowiązany instrukcją swego sejmiku do korzystnego dla miejscowej szlachty rozstrzygnięcia sporu podatkowego z dzierżawcą ekonomii szawelskiej, znajdującej się w granicach tego powiatu. […] W rezultacie […] liberum veto stało się formułą, która w czasach panowania Jana Kazimierza pozwalała pojedynczemu posłowi uniemożliwić prolongowanie obrad parlamentu, a od roku 1669 ich zrywanie w każdym momencie.

c6 Cytat za: artykuł Zerwanie sejmu przez Władysława Sicińskiego, fragment wywiadu z prof. Janem Dzięgielewskim na stronie Muzeum Historii Polski.
R1358sjx9XyDe
Uwaga: aby zaznaczyć całe zdanie, oznacz po kolei pojedyncze słowa. Konstytucja Nihil novi została uchwalona przez sejm za panowania króla Zygmunta II Augusta.
Sejm roku 1652 r. odbył się, gdy władcą Rzeczpospolitej był Jan II Kazimierz Waza.
Od uchwalenia konstytucji Nihil novi prawo pospolite oraz dotyczące szlachty było uchwalane za zgodą króla, senatorów i posłów ziemskich.
Sytuacja zaistniała na sejmie w 1652 r. była bezprecedensowym złamaniem zasady zgody i dotychczasowej praktyki poszukiwania konsensusu w podejmowaniu decyzji przez stany sejmujące.
RfLwQsEhsSTg6
Wskaż zdania prawdziwe. Zdania prawdziwe Możliwe odpowiedzi: 1. Sytuacja zaistniała na sejmie w 1652 r. była bezprecedensowym złamaniem zasady zgody i dotychczasowej praktyki poszukiwania konsensusu w podejmowaniu decyzji przez stany sejmujące., 2. Konstytucja Nihil novi została uchwalona przez sejm za panowania króla Zygmunta II Augusta., 3. Od uchwalenia konstytucji Nihil novi prawo pospolite oraz dotyczące szlachty było uchwalane za zgodą króla, senatorów i posłów ziemskich., 4. Sejm roku 1652 r. odbył się, gdy władcą Rzeczpospolitej był Jan II Kazimierz Waza.
RhNMfuwy4zDPO
Wskaż motyw działania posła Władysława Sicińskiego, o którym najprawdopodobniej nie wiedział autor źródła B. (Uzupełnij) Wyjaśnij, jakie konsekwencje społeczno-polityczne miało wydarzenie opisane w źródle B. (Uzupełnij).
311
Ćwiczenie 6

Zapoznaj się ze źródłami i wykonaj polecenia.

Źródło A

[W 1680 r. stany zgromadzone w riksdagu − szwedzkim parlamencie] stwierdzały, iż król jest związany w swych działaniach tylko prawami królestwa szwedzkiego […] i odpowiada jedynie przed Bogiem. Przykazanie, by rządził w oparciu o Radę, miało oznaczać prawo do zasięgania opinii Rady i komunikowania jej decyzji królewskich. […] Karol IX Gustaw krwawo rozprawił się z magnackimi przeciwnikami. […] nie musiał już więzić i mordować przywódców opozycji magnackiej, miał bowiem oparcie w trzech nieszlacheckich stanach oraz w niższej szlachcie. […] Podstawą budżetu królestwa stały się, tak jak to było za pierwszych Wazów, czynsze z dóbr koronnych [sukcesywnie powiększanych na drodze redukcji − wcielania do domeny królewskiej dóbr, które władcy szwedzcy wyprzedawali i rozdawali bogatej szlachcie i magnaterii od początku XVII w.] oraz podatki płacone przez wolnych chłopów. Nowa Rada Królewska [a nie jak dotąd Królestwa] była w większości złożona z ludzi bliskich królowi i od niego uzależnionych; ponieważ pełniła funkcje Najwyższego Trybunału, wchodzili do niej najwybitniejsi prawnicy, których zdania król bynajmniej nie lekceważył.

c7 Cytat za: Adam Kersten, Historia Szwecji, Wrocław 1973, s. 224–225.

Źródło B

W poszczególnych krajach [niemieckich] jeszcze w pierwszej połowie XVII w. żywa była idea rządów stanowych […]. W Austrii Górnej dopiero zwycięstwo nad Czechami i pomoc innych państw pozwoliły cesarzowi zmusić stany do posłuszeństwa i uległości. W innych krajach niemieckich pomocna przy realizacji absolutnych rządów okazała się wojna trzydziestoletnia, albowiem w dużym stopniu usprawiedliwiała żądania władców, by stany płaciły wyższe podatki i tym samym umożliwiły utrzymanie stałych wojsk potrzebnych do walki z nieprzyjacielem, równocześnie jednak przydatnych władcom przy narzucaniu poddanym swej woli.

c8 Cytat za: Władysław Czapliński, Adam Galos, Wacław Korta, Historia Niemiec, Wrocław 2010, s. 307.

Źródło C

Sprzedaż urzędów i poulette [ich dziedziczenia] zapewniły monarchii pokaźne dochody, bo ceny były wysokie. Rząd mógł się teraz obywać bez pomocy Stanów Generalnych […]; rodziła się już nowa, urzędnicza szlachta, „szlachta w todze” (noblesse de robe). […] Ludwik XIV miał niewątpliwy talent do reklamy i autoreklamy; jego teksty […] zawierają już akcenty właściwe despotyzmowi oświeconemu (monarcha jako sługa państwa, praca dla dobra poddanych, król musi znać gruntownie wszystkie sprawy, bo wtedy nie zależy od swoich ministrów). Motyw Bożego namiestnictwa władcy rozwijał w otoczeniu Ludwika XIV biskup Jakub Bossuet: tron króla jest tronem samego Boga, nie tylko opór władcy, ale choćby „szemranie” jest świętokradztwem. […] Etykieta [na dworze] stanowiła osobliwą liturgię, w której się wyrażał kult władcy. Ambicje parlamentów zostały przez Ludwika XIV złamane z całą stanowczością; przypomniano parlamentom, że są tylko sądami, odebrano im nadzieje wywierania wpływu na ustawodawstwo (1673).

c9 Cytat za: Jan Baszkiewicz, Historia Francji, Wrocław 1999, s. 241, 242.
RM3lZlHy8wFiA
Ustal, na czym polegała odrębność ustrojowa Rzeczpospolitej w XVII w. w porównaniu z krajami, o których mowa w źródłach A−C. (Uzupełnij) Wskaż metodę, za pomocą której władcy krajów opisanych w źródłach A−C umocnili swoje rządy. (Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 7

Zapoznaj się ze źródłem i wykonaj polecenia.

Podatki stałe i niestałe w Koronie

Okres

Podatki stałe

(w złotych polskich)

Podatki niestałe

(w złotych polskich)

15 XI 1649 – 15 VII 1652

1 828 740

9 612 570

16 VII 1652 – 15 VI 1654

1 274 365

8 581 888

16 VI 1654 – 1 VII 1658

1 540 934

8 988 244

2 VII 1658 – 15 II 1662

2 609 977

5 524 099

16 II 1662 – 15 XI 1664

2 287 709

8 977 938

16 XI 1664 – 15 VIII 1668

3 112 641

3 631 664

16 VIII 1668 – 15 I 1672

2 466 585

1 904 225

16 I 1672 – 1 II 1676

2 853 599

6 446 383

2 II 1676 – 1 XII 1678

1 888 651

13 252 913

Podatki stałe w ówczesnych latach to: cło, sympla kwarty, podymne, pogłówne żydowskie, donatywa kupiecka (specjalny podatek nakładany na kupców, jako uzupełnienie podatku podymnego) i monopol tabaczny. Pozostawały one w bezpośredniej dyspozycji podskarbiego i były przeznaczone na różne cele. Natomiast podatki niestałe, uchwalane jednorazowo, to przede wszystkim cło generalne i pogłówne generalne, które z reguły przeznaczone były na wojsko.

Indeks dolny Źródło: Historia Polski w liczbach, t. 2, Gospodarka, oprac. Andrzej Wyczański, Cezary Kuklo, Juliusz Łukasiewicz, Andrzej Jezierski, Cecylia Leszczyńska, Warszawa 2006, s. 159. Indeks dolny koniec

R9GgxGpu8D77L
Podaj nazwy urzędników, którzy zajmowali się sprawami skarbowymi w Rzeczpospolitej. (Uzupełnij).
RPVfdLHd3LKjS
Oblicz, w jakich okresach udział dochodów z podatków niestałych wyniósł powyżej 80% całkowitych wpływów do budżetu. W latach Tu uzupełnij − Tu uzupełnij oraz Tu uzupełnij − Tu uzupełnij.
RNsZgZ4u1k6SN
Wyjaśnij, dlaczego w tych okresach doszło do wyraźnego wzrostu dochodów skarbu koronnego z podatków niestałych. (Uzupełnij).
31
Ćwiczenie 8

Prywata czy walka o słuszną sprawę? Oceń, czy liberum veto było przejawem warcholstwa i krótkowzroczności szlachty, czy też obrony ważnych dla niej wartości. Weź pod uwagę konsekwencje wojen prowadzonych przez Rzeczpospolitą w XVII w., zwłaszcza zubożenie średniej szlachty i umacnianie się magnaterii w życiu publicznym (klientyzmu).

Rlrgapoh1Q6rK
Stanowisko: (Uzupełnij) Uzasadnienie: (Uzupełnij).