Autor: Anna Juwan

Przedmiot: Biologia

Temat: Łuski, pióra i włosy

Grupa docelowa: uczniowie III etapu edukacyjnego – kształcenie w zakresie rozszerzonym

Podstawa programowa:

Zakres rozszerzony
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
XI. Funkcjonowanie zwierząt.
2. Porównanie poszczególnych czynności życiowych zwierząt, z uwzględnieniem struktur odpowiedzialnych za ich przeprowadzanie.
8) Pokrycie ciała i termoregulacja. Uczeń:
a) przedstawia różne rodzaje pokrycia ciała zwierząt i podaje ich funkcje,

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

  • kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii.

Cele operacyjne (językiem ucznia):

  • Wykażesz związek między budową łusek, piór oraz włosów a pełnionymi przez nie funkcjami.

  • Opiszesz typy łusek ryb.

  • Wyjaśnisz, czym różnią się łuski ryb od łusek gadów.

  • Scharakteryzujesz rodzaje piór ptaków.

  • Przedstawisz rodzaje włosów ssaków.

Strategie nauczania:

  • konstruktywizm;

  • konektywizm;

  • nauczanie wyprzedzające.

Metody i techniki nauczania:

  • z użyciem komputera;

  • ćwiczenia interaktywne;

  • analiza grafiki interaktywnej;

  • prezentacja;

  • mapa pojęć.

Formy pracy:

  • praca indywidualna;

  • praca w parach;

  • praca w grupach;

  • praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

  • komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przed lekcją:

  1. Uczniowie zapoznają się z treściami w sekcji „Przeczytaj”.

  2. Nauczyciel dzieli uczniów na trzy grupy, których zadaniem będzie przygotowanie prezentacji z wykorzystaniem wyszukanych informacji i materiałów (artykuły, zdjęcia, rysunki, filmy) na następujące tematy:
    grupa I – łuski jako wytwór naskórka lub skóry właściwej u różnych grup zwierząt;
    grupa II – pióra jako wytwór naskórka u zwierząt;
    grupa III – włosy jako wytwór naskórka u zwierząt.
    Informacje powinny pochodzić z e‑materiału oraz dodatkowych źródeł (np. internetowych) i muszą obejmować typy danego wytworu naskórka, jego budowę, funkcje oraz przykłady gatunków, u których występuje.

Przebieg lekcji

Faza wstępna:

  1. Uczniowie z pomocą nauczyciela formułują cele lekcji oraz określają kryteria sukcesu.

  2. Wprowadzenie do tematu. Nauczyciel pyta uczniów: „Co wpłynęło na powstanie różnych wytworów naskórka u zwierząt?”.
    Uczniowie udzielają swobodnych odpowiedzi.

Faza realizacyjna:

  1. Prezentacje uczniów. Część właściwa lekcji zaczyna się od prezentacji i omówienia przez grupy materiałów przygotowanych w domu. Nauczyciel z całą klasą wybiera najlepszą prezentację, tzn. taką, która w skondensowany i poprawny sposób przedstawia informacje na temat wszystkich zagadnień.

  2. Mapa pojęć. Uczniowie, pracując w parach, tworzą mapy pojęć związane z tematem lekcji i na podstawie treści z sekcji „Przeczytaj”.

  3. Praca z multimedium („Grafika interaktywna”). Uczniowie zapoznają się z materiałem, nauczyciel czyta polecenie nr 1 („Przeanalizuj grafiki interaktywne, a następnie wykaż związek między budową poszczególnych wytworów skóry a pełnionymi przez nie funkcjami”) i prosi uczniów, aby wykonali je w parach. Następnie wybrana osoba prezentuje propozycję odpowiedzi, a pozostali uczniowie ustosunkowują się do niej. Nauczyciel w razie potrzeby uzupełnia ją.

  4. Utrwalenie wiedzy i umiejętności. Uczniowie w parach wykonują ćwiczenie nr 7 (w którym mają za zadanie opisać znaczenie piór ptaków dla ich stałocieplności na podstawie tekstu źródłowego) z sekcji „Sprawdź się”. Następnie porównują swoje odpowiedzi z najbliżej siedzącymi sąsiadami. Nauczyciel w razie trudności naprowadza podopiecznych na właściwe rozwiązania lub wyjaśnia wątpliwości.

  5. Nauczyciel prosi chętne osoby o wyjaśnienie, czym są narządy homologiczne i narządy analogiczne. Następnie uczniowie, pracując w parach, wykonują polecenie nr 2, zamieszczone w sekcji „Grafika interaktywna”, oraz ćwiczenie nr 8, zamieszczone w sekcji „Sprawdź się” (oba poświęcone kwestii homologii i analogii narządów). Po upływie wyznaczonego czasu wybrana para prezentuje swoje odpowiedzi na forum klasy.

Faza podsumowująca:

  1. Nauczyciel dzieli klasę na cztery grupy. Każdy zespół wyłania swojego lidera i wspólnie układa 10 pytań związanych z tematem lekcji. Pytania powinny być tak ułożone, żeby przeciwnicy mogli na nie odpowiedzieć jednym wyrazem.
    Nauczyciel inicjuje grę, zadając wszystkim grupom własne pytanie. Grupa, której lider zgłosi się pierwszy i odpowie poprawnie, rozpoczyna rywalizację. Nauczyciel nadaje kolejne numery pozostałym grupom, a następnie zapisuje je na tablicy.
    Lider grupy nr 1 zadaje pytanie wybranemu członkowi drużyny nr 2. Jeśli osoba ta poprawnie odpowie na pytanie, jej zespół zdobywa punkt, a ona sama zadaje pytanie wskazanemu przez nią członkowi grupy nr 3. Jeśli jednak członek grupy nr 2 nie będzie potrafił udzielić poprawnej odpowiedzi, lider grupy nr 1 sam odpowiada na zadane przez siebie pytanie, a jego drużyna otrzymuje punkt. Następnie zadaje pytanie członkowi grupy nr 3 itd. Gra kończy się po zadaniu 10 pytań, a wygrywa grupa, która uzyska najwięcej punktów.

  2. Nauczyciel wyświetla na tablicy temat lekcji i cele zawarte w sekcji „Wprowadzenie”. W tym kontekście dokonuje podsumowania najważniejszych informacji przedstawionych na lekcji oraz wyjaśnia wątpliwości uczniów.

Praca domowa:

  1. Wykonaj ćwiczenia od 1 do 6 z sekcji „Sprawdź się”.

Materiały pomocnicze:

  • Neil A. Campbell i in., „Biologia Campbella”, tłum. K. Stobrawa i in., Rebis, Poznań 2019.

  • „Encyklopedia szkolna. Biologia”, red. Marta Stęplewska, Robert Mitoraj, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2006.

RTb0REftLydaE

Pobierz załącznik

Załącznik 1. Przykładowe pytania (pdf).
Plik PDF o rozmiarze 172.48 KB w języku polskim

Dodatkowe wskazówki metodyczne:

  • Uczniowie mogą wykorzystać multimedium z sekcji „Grafika interaktywna” jako inspirację do przygotowania własnej prezentacji multimedialnej.