Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby udostępnić materiał Dodaj całą stronę do teczki

Autor: Joanna Oparek

Przedmiot: Język polski

Temat: Wyprawa w stronę fantastyki

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres podstawowy

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy
Cele kształcenia – wymagania ogólne
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
4. Rozróżnianie kultury wysokiej i niskiej, elitarnej i popularnej oraz dostrzeganie związków między nimi.
6. Kształtowanie różnorodnych postaw czytelniczych: od spontanicznego czytania do odbioru opartego na podstawach naukowych.
IV. Samokształcenie.
4. Wyrabianie nawyku samodzielnej, systematycznej lektury.
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
1) rozumie podstawy periodyzacji literatury, sytuuje utwory literackie w poszczególnych okresach: starożytność, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji, literatura lat 1945–1989 krajowa i emigracyjna, literatura po 1989 r.;
2) rozpoznaje konwencje literackie i określa ich cechy w utworach (fantastyczną, symboliczną, mimetyczną, realistyczną, naturalistyczną, groteskową);
3) rozróżnia gatunki epickie, liryczne, dramatyczne i synkretyczne, w tym: gatunki poznane w szkole podstawowej oraz epos, odę, tragedię antyczną, psalm, kronikę, satyrę, sielankę, balladę, dramat romantyczny, powieść poetycką, a także odmiany powieści i dramatu, wymienia ich podstawowe cechy gatunkowe;
6) rozpoznaje w tekstach literackich: ironię i autoironię, komizm, tragizm, humor, patos; określa ich funkcje w tekście i rozumie wartościujący charakter;
9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje ją refleksji;
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
1) przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów, np. publicystycznych, popularnonaukowych, naukowych;
2) analizuje strukturę tekstu: odczytuje jego sens, główną myśl, sposób prowadzenia wywodu oraz argumentację;
6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki;
III. Tworzenie wypowiedzi.
2. Mówienie i pisanie. Uczeń:
1) zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie;
4) zgodnie z normami formułuje pytania, odpowiedzi, oceny, redaguje informacje, uzasadnienia, komentarze, głos w dyskusji;
IV. Samokształcenie.
2. porządkuje informacje w problemowe całości poprzez ich wartościowanie; syntetyzuje poznawane treści wokół problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach;
7. wzbogaca swoją wypowiedź pozajęzykowymi środkami komunikacji;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje w zakresie wielojęzyczności;

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

  • kompetencje obywatelskie;

  • kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej;

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji.

Cele operacyjne. Uczeń:

  • definiuje termin literatury science‑fiction;

  • tworzy mapę myśli przedstawiającą Podróże Guliwera jako antyutopię;

  • wyjaśnia, jak powieść Podróże Guliwera wpłynęła na rozwój fantastyki i fantasy.

Strategie nauczania:

  • konstruktywizm;

  • konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

  • ćwiczeń przedmiotowych;

  • z użyciem komputera;

  • mapa myśli.

Formy pracy:

  • praca indywidualna;

  • praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

  • komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg lekcji

Faza wprowadzająca:

  1. Nauczyciel zachęca uczniów do zdefiniowania terminu literatura science‑fiction. Zaznacza, że gatunek nie jest łatwy do zdefiniowania – może przytoczyć zdanie Isaaca Asimova z 1953 roku, że jest to „gałąź literatury zajmującą się wpływem rozwoju nauki na istoty ludzkie”. Może dodać, że bywa określana jako literatura, która mówi „o tym, co się nie zdarzyło”. Po próbach definicji sformułowanych przez uczniów nauczyciel podsumowuje, że gatunek science‑fiction przedstawia podróże na odległe planety, podróże w czasie, zderzenie z obcymi cywilizacjami, walkę z najeźdźcami z kosmosu, rożne wizje rozwoju ludzkości, społeczne skutki odkryć naukowych itp. Zaznacza, że akcja może toczy c się w kosmosie lub na Ziemi, w przyszłości (także w przeszłości, gdy jest to podróż wczasie) lub w czasie równoległym. Podkreśla, że przy wprowadzaniu motywów fantastycznych zostają zachowane pozory prawdopodobieństwa. Nauczyciel dodaje, że fantastykę naukową wywodzi się od utopii oraz, że zapożycza ona pewne konwencje od literatury podróżniczej i przygodowej, a także powieści grozy.

  2. Nauczyciel wprowadza uczniów w temat lekcji, mówiąc, że jej tematem będzie pierwsza powieść fantastyczna Podróże GuliweraSwifta. Zaznacza, że choć za początek fantastyki naukowej uważa się opublikowaną w 1818 roku powieść Frankenstein Mary Shelley, to Podróże Guliwera wprowadzają do literatury motywy niezwykle istotne dla rozwoju fantastyki w wieku XX.

  3. Nauczyciel udostępnia uczniom e‑materiał. Następnie wraz z uczniami ustala cele zajęć i kryteria sukcesu.

Faza realizacyjna:

  1. Uczniowie indywidualnie zapoznają się z treścią sekcji „Przeczytaj”.

  2. Nauczyciel (w nawiązaniu do e‑materiału) prosi uczniów o wspólne sporządzenie mapy myśli przedstawiającej Podróże Guliwera jako antyutopię. Nauczyciel może także rozszerzyć opisane w e‑materiale zestawienie Dzienników gwiazdowych Lema z Podróżami Guliwera Swifta

  3. Uczniowie zapoznają się z treścią sekcji „Audiobook” i wykonują zamieszczone tam polecenia oraz ćwiczenia. Wybrane osoby prezentują odpowiedzi, a nauczyciel komentuje. Następnie analogicznie postępują z materiałe w sekcji „Galeria zdjęć interaktywnych”.

Faza podsumowująca:

  1. Nauczyciel stawia pytanie podsumowujące: Jak powieść Podróże Guliwera wpłynęła na rozwój fantastyki i fantasyfantasy? Następnie pyta, na jakie rodzaje fantastyki wpłynęła powieść Swifta (literatura podejmująca motyw podroży oraz zderzenia cywilizacji, literatura dystopijna, nurt humorystyczno‑satyryczny).

  2. Nauczyciel ponownie odczytuje temat lekcji i inicjuje krótką rozmowę na temat spełnienia kryteriów sukcesu.

  3. Nauczyciel podkreśla, że choć Jonathan Swift nie był pierwszym, który opisywał nieistniejące krainy i utopijne ustroje państwowe, to po mistrzowsku połączył kilka istniejących już motywów, tworząc w ten sposób model, do którego odnosi się późniejsza literatura nurtu fantastyki.

  4. Na zakończenie nauczyciel może przytoczyć opinię Orwella, który powiedział, że gdyby miał wybrać sześć książek, które miałyby ocaleć, podczas gdy wszystkie inne uległyby zniszczeniu, Podróże Guliwera z pewnością znalazłyby się wśród nich. Nauczyciel też może krótko przedstawić historię ekranizacji powieści Swifta – od filmu niemego z roku 1902, przez rosyjski film z 1935, filmy animowane, mini‑serial z 1996, aż do ekranizacji amerykańskiej z 2010.

Praca domowa:

  1. Przeanalizuj wybrany film science‑fiction i określ jakiego rodzaju inspiracje czerpie z Podroży GuliweraSwifta

Materiały pomocnicze:

  • Witold Bobiński, Konteksty kulturowe w dydaktyce literatury, w: Polonista w szkole, pod red. Anny Janus‑Sitarz, Kraków 2004.

  • Ryszard Handke, Alfabet kultury w lekturze tekstu literackiego, w: Metodyka literatury, tom 2, wybór i oprac. J. Pachecka, A. Piątkowska, K. Sałkiewicz, Warszawa 2002.

Wskazówki metodyczne

  • Uczniowie mogą przed lekcją zapoznać się z multimedium z sekcji „Audiobook”, aby aktywnie uczestniczyć w zajęciach i pogłębiać swoją wiedzę.

Aplikacje dostępne w
Pobierz aplikację ZPE - Zintegrowana Platforma Edukacyjna na androida