Autor: Paweł Kaniowski

Przedmiot: Filozofia

Temat: Benedykt (Baruch) Spinoza – Bóg, czyli natura

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres rozszerzony

Podstawa programowa:

Zakres rozszerzony
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
II. Elementy historii filozofii.
3. René Descartes. Uczeń:
4) omawia poglądy jednego z następujących kontynuatorów filozofii René Descartesa: Gotfrieda Wilhelma Leibniza lub Barucha Spinozy;

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje obywatelskie;

  • kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej;

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji.

Cele operacyjne (językiem ucznia):

  • Zapoznasz się z wybranymi poglądami filozoficznymi B. Spinozy.

  • Dokonasz analizy spinozjańskiej formuły Bóg, czyli natura.

  • Skonfrontujesz i ocenisz stanowiska Spinozy w podstawowych kwestiach epistemologicznych i metafizycznych z innymi stanowiskami obecnymi w filozofii.

Cele operacyjne. Uczeń:

  • identyfikuje różne problemy, stanowiska i nurty filozoficzne na przykładach pytań i twierdzeń filozofów;

  • omawia poglądy filozofów reprezentatywnych dla poszczególnych epok kultury europejskiej;

  • umie stawiać pytania światopoglądowe (w tym moralne) i poszukiwać odpowiedzi na nie z wykorzystaniem wiedzy filozoficznej.

Strategie nauczania:

  • konstruktywizm;

  • konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

  • ćwiczeń przedmiotowych;

  • z użyciem komputera;

  • dyskusja;

  • mapa myśli;

  • audiobook.

Formy pracy:

  • praca indywidualna;

  • praca w parach;

  • praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

  • komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg lekcji

Przed lekcją:

  1. Uczniowie zapoznają się z treściami w sekcji „Przeczytaj”.

Faza wprowadzająca:

  1. Prowadzący zajęcia loguje się na platformie. Na tablicy interaktywnej lub za pomocą rzutnika wyświetla temat lekcji, następnie omawia cel zajęć i informuje uczniów o ich planowanym przebiegu. Wspólnie z uczniami ustala kryteria sukcesu.

  2. Dyskusja wprowadzająca. Nauczyciel, za pomocą raportu dostępnego w panelu użytkownika, weryfikuje, czy uczniowie zapoznali się z tekstem w zakładce „Przeczytaj”. Następnie prosi uczniów, aby zastanowili się, jaka zachodzi relacja między Bogiem a naturą. Wybrani uczniowie dzielą się swoimi przemyśleniami na forum klasy. Nauczyciel pyta się, czy uczestnicy i uczestniczki zajęć zgadzają się postawionymi propozycjami odpowiedzi i rozpoczyna krótką dyskusję wokół poruszonego tematu.

Faza realizacyjna:

  1. Mapa myśli. Nauczyciel zapisuje na tablicy hasło związane z tematem zajęć: Bóg, czyli natura. Uczniowie podają swoje pomysły, a wyznaczony moderator zapisuje je na tablicy w formie mapy myśli/pojęć, której centralnym punktem jest zapisany problem. Po zapisaniu propozycji uczniowie samodzielnie je weryfikują. Następnie nauczyciel uzupełnia wypowiedzi uczniów, jeśli jest to konieczne.

  2. Praca z multimedium. Nauczyciel wyświetla na tablicy interaktywnej lub za pomocą rzutnika multimedium w sekcji „Audiobook”. Uczniowie i uczennice odczytują polecenia:
    – Odpowiedz w dwu zdaniach na pytanie - „Co można powiedzieć o przyczynach bytu, który jest określony jako istniejący sam z siebie?”
    Zrekonstruuj argumentację Spinozy na rzecz dwu cech substancji (bytu) wybranych spośród poniższych: na rzecz wieczności substancji, na rzecz prostoty substancji, na rzecz nieskończoności substancji, na rzecz niepodzielności substancji.
    Uczniowie i uczennice pracują w parach. Następnie dzielą się swoimi odpowiedziami na forum klasy.

  3. Ćwiczenia przedmiotowe. Uczniowie indywidualnie rozwiązują ćwiczenia nr 1‑5. Następnie porównują swoje odpowiedzi z koleżanką lub kolegom z ławki.

Faza podsumowująca:

  1. Uczniowie, na podstawie wiedzy zdobytej przed lekcją oraz podczas lekcji, układają trzy zadania quizowe związane z tematem zajęć, które następnie dają do rozwiązania wybranej osobie z klasy. W ten sposób utrwalają zdobytą wiedzę i umiejętności.

  2. Wszyscy uczniowie podsumowują zajęcia, zwracając uwagę na nabyte umiejętności.

Praca domowa:

  1. Uczniowie wykonują ćwiczenia otwarte 6‑8 z sekcji „Sprawdź się”. Przygotowują uzasadnienia poprawnych odpowiedzi.

Materiały pomocnicze:

  • Winkler M., Commichau A., Sztuka prowadzenia wykładów i lekcji, Kraków 2008.

  • B. Spinoza, Etyka : wyłożona sposobem geometrycznym i podzielona na pięć części, tłum. I. Halpern‑Myślicki, Kraków 2006.

  • Baruch Spinoza. „Wszystko jest Bogiem”, audycja radiowa polskieradio24.pl.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

  • Uczniowie mogą wykorzystać medium w sekcji „Audiobook” do przygotowania się do lekcji powtórkowej.