Wróć do informacji o e-podręczniku Wydrukuj Pobierz materiał do PDF Zaloguj się, aby dodać do ulubionych Zaloguj się, aby skopiować i edytować materiał Zaloguj się, aby udostępnić materiał Zaloguj się, aby dodać całą stronę do teczki

Autor: Anna Grabarczyk

Przedmiot: Język polski

Temat: Spór o Rzeczpospolitą w traktatach Andrzeja Frycza Modrzewskiego i Stanisława Orzechowskiego

Grupa docelowa:

Szkoła ponadpodstawowa, liceum ogólnokształcące, technikum, zakres podstawowy

Podstawa programowa:

Zakres podstawowy
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe.
1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:
1) rozumie podstawy periodyzacji literatury, sytuuje utwory literackie w poszczególnych okresach: starożytność, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji, literatura lat 1945–1989 krajowa i emigracyjna, literatura po 1989 r.;
2) rozpoznaje konwencje literackie i określa ich cechy w utworach (fantastyczną, symboliczną, mimetyczną, realistyczną, naturalistyczną, groteskową);
9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje ją refleksji;
2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:
1) przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów, np. publicystycznych, popularnonaukowych, naukowych;
3) rozpoznaje specyfikę tekstów publicystycznych (artykuł, felieton, reportaż), retorycznych (przemówienie, laudacja, homilia), popularnonaukowych i naukowych (rozprawa); wśród tekstów prasowych rozróżnia wiadomość i komentarz; rozpoznaje środki językowe i ich funkcje zastosowane w tekstach; odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte; rozróżnia odpowiedzi właściwe i unikowe;
III. Tworzenie wypowiedzi.
2. Mówienie i pisanie. Uczeń:
1) zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie;
4) zgodnie z normami formułuje pytania, odpowiedzi, oceny, redaguje informacje, uzasadnienia, komentarze, głos w dyskusji;
IV. Samokształcenie.
2. porządkuje informacje w problemowe całości poprzez ich wartościowanie; syntetyzuje poznawane treści wokół problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach;
9. wykorzystuje multimedialne źródła informacji oraz dokonuje ich krytycznej oceny;
Lektura uzupełniająca
6) Andrzej Frycz Modrzewski, O poprawie Rzeczypospolitej (fragmenty);

Kształtowane kompetencje kluczowe:

  • kompetencje w zakresie wielojęzyczności;

  • kompetencje cyfrowe;

  • kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się;

  • kompetencje obywatelskie;

  • kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej;

  • kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji.

Cele operacyjne. Uczeń:

  • pozna kontekst historyczny renesansowego sporu o Rzeczpospolitą;

  • ustosunkuje się do poglądów wyrażanych przez czołowych publicystów polskiego renesansu;

  • wskaże różnice w poglądach Andrzeja Frycza Modrzewskiego i Stanisława Orzechowskiego na temat konieczności reform w Rzeczypospolitej.

Strategie nauczania:

  • konstruktywizm;

  • konektywizm.

Metody i techniki nauczania:

  • z użyciem e‑podręcznika;

  • ćwiczeń przedmiotowych;

  • z użyciem komputera;

  • dyskusja.

Formy pracy:

  • praca indywidualna;

  • praca w parach;

  • praca w grupach;

  • praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

  • komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do internetu;

  • zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

  • tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda.

Przebieg lekcji

Faza wprowadzająca:

  1. Nauczyciel wyświetla na tablicy temat lekcji, formułuje cel zajęć oraz kryteria sukcesu.

  2. Uczniowie zapoznają się z sekcją „Wprowadzenie” i „Przeczytaj”.

Faza realizacyjna:

  1. Uczniowie zapoznają się z audiobookiem. Słuchają informacji dotyczących podejścia Modrzewskiego i Orzechowskiego do wizji Rzeczpospolitej. Zapisują sformułowane przez Modrzewskiego postulaty dotyczące zmian, które należy zaprowadzić w państwie. Oceniają, które postulaty można uznać za aktualne, warte przemyślenia także współcześnie. Wyjaśniają również, co jest gwarantem ładu według Orzechowskiego.

  2. Uczniowie prowadza dyskusję na temat środków retorycznych pojawiających się w dziele Andrzeja Frycza Modrzewskiego O poprawie Rzeczypospolitej. Wyjaśniają również ich funkcję.

  3. Uczniowie dobierają się w pary. Zadaniem każdej dwójki jest:
    - wskazanie różnic w podejściu Modrzewskiego i Orzechowskiego do wizji Rzeczpospolitej,
    - uzasadnienie, że Modrzewski i Orzechowski są zaangażowani w życie społeczne oraz polityczne kraju.
    Następnie, również w parach, rozwiązują ćwiczenia w sekcji „Audiobook”.

  4. Nauczyciel wyświetla na dużym ekranie mapę myśli. Uczniowie w kilkuosobowych grupach podają przyczyny ocenzurowania części traktatu O poprawie Rzeczpospolitej Frycza Modrzewskiego. Porównują również stosunek do Kościoła Modrzewskiego i Orzechowskiego.
    Przedstawiciele zespołów prezentują wyniki pracy grupy.

Faza podsumowująca:

  1. Uczniowie zapoznają się z wierszem Czesława Miłosza Naród. Wskazują problemy narodowe, o których mowa w tekście Miłosza, a które są tożsame z kwestiami poruszanymi w dziele Andrzeja Frycza Modrzewskiego O poprawie Rzeczypospolitej.

    Czesław Miłosz
    Naród
    Najczystszy z narodów ziemi gdy osądza je światło błyskawic,
    Bezmyślny a przebiegły w trudzie zwykłego dnia.

    Bez litości dla wdów i sierot, bez litości dla starców,
    Kradnący sprzed ręki dziecka skórkę od chleba.

    Życie składa w ofierze, aby ściągnąć gniew niebios na wrogów,
    Płaczem sierot i kobiet wroga porażą.

    Władzę oddaje ludziom o oczach handlarzy złotem,
    Pozwala wznosić się ludziom o sumieniach zarządców bordelu.

    Najlepsi jego synowie pozostają nieznani,
    Zjawiają się tylko raz jeden, aby umrzeć na barykadach.

    Gorzkie łzy tego ludu przerywają w połowie pieśń,
    A kiedy milknie pieśń, mówi się głośno dowcipy.

    W kątach izb cień przystaje i pokazuje na serce,
    Za oknem wyje pies do niewidzialnej planety.

    Naród wielki, naród niezwalczony, naród ironiczny,
    Umie rozpoznać prawdę zachowując o tym milczenie.

    Koczuje na targowiskach, porozumiewa się żartem,
    Handluje starymi klamkami ukradzionymi w ruinach.

    Naród w pomiętych czapkach, z całym dobytkiem na plecach,
    Idzie szukając siedzib na zachód i na południe.

    Nie ma ni miast ni pomników, ni rzeźby ani malarstwa,
    Tylko z ust do ust niesione słowo i wróżbę poetów.

    Mężczyzna tego narodu, przystając nad syna kołyską,
    Powtarza słowa nadziei zawsze dotychczas daremne.

    Źródło: Czesław Miłosz, Naród, [w:] tegoż, Światło dzienne, Warszawa 1953, s. 16.

  2. Po analizie wiersza we wnioskach powinny się pojawić następujące kwestie: społeczna niesprawiedliwość, przyzwolenie na cierpienie słabszych, brak przemyślanego planu działania, niemoralność: hipokryzja, nieuczciwość, sprzedajność.

Praca domowa:

  1. Wyjaśnij, dlaczego dzieło Andrzeja Frycza Modrzewskiego O poprawie Rzeczypospolitej określano mianem „polskiej utopii”.

Materiały pomocnicze:

  • Dziedzictwo Andrzeja Frycza Modrzewskiego w myśli politycznej i humanistycznej, red. Jerzy Kukulski, Toruń 2004.

  • Stanisława Orzechowskiego polskie dialogi polityczne:1563–1564, Kraków 1919.

Wskazówki metodyczne

  • Nauczyciel może wykorzystać medium w sekcji „Mapa myśli” do podsumowania lekcji.