Autorka scenariusza: Sabina Świtała

Temat: O balladzie – wczoraj i dziś

Adresat

III etap edukacyjny, liceum, technikum, zakres podstawowy i rozszerzony

Podstawa programowa

Zakres podstawowy

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

1. Czytanie utworów literackich.

Uczeń:

3) rozróżnia gatunki epickie, liryczne, dramatyczne i synkretyczne, w tym: gatunki poznane w szkole podstawowej oraz epos, odę, tragedię antyczną, psalm, kronikę, satyrę, sielankę, balladę, dramat romantyczny, powieść poetycką, a także odmiany powieści i dramatu, wymienia ich podstawowe cechy gatunkowe.

Zakres rozszerzony

I. Kształcenie literackie i kulturowe.

1. Czytanie utworów literackich.

Uczeń:

1) odczytuje tekst w jego warstwie semantycznej i semiotycznej;

2) rozumie pojęcie tradycji literackiej i kulturowej, rozpoznaje elementy tradycji w utworach, rozumie ich rolę w budowaniu wartości uniwersalnych.

Kształtowane kompetencje kluczowe

kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

kompetencje cyfrowe;

kompetencje w zakresie wielojęzyczności;

kompetencje w zakresie świadomości i ekspresji kulturalnej.

Cele operacyjne

Uczeń:

- przedstawia na osi czasu rozwój ballady jako gatunku;

- wyróżnia motywy i elementy charakterystyczne dla ballady;

- wskazuje cechy wywodzące się z ballady romantycznej w tekście współczesnym.

Strategie nauczania

konstruktywizm.

Metody i techniki nauczania

metoda oglądowa;

pogadanka;

metoda ćwiczeń przedmiotowych;

praca z tekstem;

metoda aktywizująca – kości opowieści.

Formy pracy

praca indywidualna;

praca całego zespołu klasowego;

praca w parach.

Środki dydaktyczne

komputery z głośnikami i dostępem do internetu, słuchawki;

zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda;

wybrana pieśń ludowa;

treść Ballady Wisławy Szymborskiej;

kości opowieści (story cubes).

Przebieg zajęć

Faza wstępna

1. Nauczyciel odczytuje uczniom pieśń gminną np. ze zbioru Pieśni gminne i przysłowia ludu polskiego w Prusach Zachodnich:

RFu9XOeiRwIu2

Źródło: Pieśni gminne i przysłowia ludu polskiego w Prusach Zachodnich, zebrał I. Łyskowski, Brodnica 1854, s. 24‑25.

Nauczyciel mówi uczniom, że pieśń ma być inspiracją do historii, którą za chwilę spróbują wspólnie stworzyć. Uczniowie dobrani w pary kolejno rzucają kośćmi (story cubes), wybierają jeden z wylosowanych rysunków i rozwijają klasową opowieść. Zadanie ma na celu rozwijanie myślenia dywergencyjnego.

2. Nauczyciel sprawdza czy uczniowie umieją wskazać cechy gatunkowe ballady.

3. Podanie celu i tematu zajęć.

Faza realizacyjna

1. Uczniowie zapoznają się z multimedium bazowym. Tworzą oś czasu tak, na której przedstawiają najważniejsze informacje dotyczące historii ballady. Chętne osoby odczytują punkty zaznaczone na osi.

2. Nauczyciel wprowadza uczniów w zagadnienie romantycznej balladomanii. Wybrana osoba odczytuje fragment artykułu Marii Janion dotyczący ballady Lenora Gottfrieda Augusta Bürgera. Następnie uczniowie wykonują ćwiczenia 1 i 2.

3. Uczestnicy zajęć poznają balladę Adama Mickiewicza pt. Ucieczka i pracują nad ćwiczeniami 4, 5, 6, 7. Każde zadanie jest omawiane i komentowane przez uczniów oraz prowadzącego na forum klasy.

2. Uczestnicy zajęć czytają wiersz Wisławy Szymborskiej pt. Ballada i odpowiadają na pytanie, w jaki sposób artystka nawiązuje do tradycji ballady. Swoje spostrzeżenia notują w zeszycie. Wskazane osoby odpowiadają na postawione pytanie, pozostali uczestnicy zajęć oraz nauczyciel komentują ich wypowiedzi.

Wisława Szymborska Ballada

To ballada o zabitej, 
która nagle z krzesła wstała.

Ułożona w dobrej wierze, 
napisana na papierze.

Przy nie zasłoniętym oknie, 
w świetle lampy rzecz się miała.

Każdy, kto chciał, widzieć mógł.

Kiedy się zamknęły drzwi, 
i zabójca zbiegł ze schodów, 
ona wstała tak jak żywi 
nagłą ciszą obudzeni.

Ona wstała, rusza głową 
i twardymi jak z pierścionka 
oczami patrzy po kątach.

Nie unosi się w powietrzu, 
ale po zwykłej podłodze, 
po skrzypiących deskach stąpa.

Wszystkie po zabójcy ślady 
pali w piecu. Aż do szczętu 
fotografii, do imentu 
sznurowadła z dna szuflady. 
Ona nie jest uduszona. 
Ona nie jest zastrzelona. 
Niewidoczną śmierć poniosła.

Może dawać znaki życia, 
płakać z różnych drobnych przyczyn, 
nawet krzyczeć z przerażenia 
na widok myszy. 
Tak wiele. 
jest słabości i śmieszności 
nietrudnych do podrobienia.

Ona wstała, jak się wstaje.

Ona chodzi, jak się chodzi.

Nawet śpiewa czesząc włosy, 
które rosną.

Źródło: W. Szymborska, Ballada, [w:] tejże, Wybór wierszy, Warszawa 1979, s. 64.

5 Źródło: Wisława Szymborska, Ballada, [w:] Wybór wierszy, Warszawa 1979, s. 64.

Faza podsumowująca

Nauczyciel prosi, by uczniowie uzupełnili mapę myśli, której głównym hasłem jest ballada. Powinny się na niej znaleźć informacje dotyczące formy, stylu i tematyki ballady jako gatunku.

Praca domowa:

1) Sparafrazuj wybraną balladę romantyczną. Zapisz ją w formie opowiadania i dostosuj do współczesnych realiów.

Materiały pomocnicze:

A. Czajkowska, Ballada we współczesnej liryce polskiej - tradycja i nowatorstwo, „Prace Naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Filologia Polska. Historia i Teoria Literatury”, 2006, nr 10, 21‑28.

I. Opacki, Cz. Zgorzelski, Ballada, Wrocław 1970.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

Multimedium bazowe można wykorzystać jako wprowadzenie do zajęć.