Scenariusz zajęć

Autor: Wioleta Kopek‑Putała

Przedmiot: chemia

Temat: Reakcje charakterystyczne siarczanów(VI) oraz azotanów(V)

Grupa docelowa: III etap edukacyjny, liceum, technikum, zakres podstawowy i rozszerzony; uczniowie III etapu edukacyjnego – kształcenie w zakresie podstawowym i rozszerzonym (podstawowym/rozszerzonym)

Podstawa programowa:

Wymagania ogólne

Zakres podstawowy i rozszerzony

II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Uczeń:

1) opisuje właściwości substancji i wyjaśnia przebieg procesów chemicznych;

5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych z zastosowaniem podstaw metody naukowej.

Kształtowane kompetencje kluczowe:

• kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia informacji;

• kompetencje matematyczne oraz kompetencje w zakresie nauk przyrodniczych, technologii i inżynierii;

• kompetencje cyfrowe;

• kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się.

Cele operacyjne:

Uczeń:

• dokonuje podziału anionów na grupy analityczne wg Bunsena;

• omawia reakcje charakterystyczne wybranych anionów: siarczanowych(VI) oraz azotanowych(V);

• wykonuje reakcje wybranych anionów siarczanowych(VI) oraz azotanowych(V) z jonami ${\mathrm{Ag}}^{+}$ oraz ${\mathrm{Ba}}^{2+}$;

• wykonuje reakcje charakterystyczne wybranych anionów: siarczanowych(VI) oraz azotanowych(V);

• zapisuje równania reakcji charakterystycznych anionów: siarczanowych(VI) oraz azotanowych(V).

Strategie nauczania:

• asocjacyjna;

• problemowa.

Metody i techniki nauczania:

• wirtualne laboratorium;

• analiza materiału źródłowego;

• ćwiczenia uczniowskie;

• eksperyment chemiczny.

Formy pracy:

• praca indywidualna;

• praca w parach;

• praca w grupach;

• praca całego zespołu klasowego.

Środki dydaktyczne:

• komputery z głośnikami, słuchawkami i dostępem do Internetu;

• zasoby multimedialne zawarte w e‑materiale;

• tablica interaktywna/tablica, pisak/kreda;

• rzutnik multimedialny.

Przebieg zajęć

Faza wstępna:

1. Nauczyciel korzysta z wstępu e‑materiału oraz wyświetla grafikę (lub ewentualnie korzysta z zasobności własnej pracowni chemicznej), w której na tacy stoją pojemniki z wodnymi roztworami soli częściowo nie opisanymi.

2. Prowadzący przedstawia temat oraz wspólnie z uczniami formułuje cele lekcji.

3. Nauczyciel sprawdza wiedzę wyjściową uczniów, zadając pytanie: Ile jest grup analitycznych anionów oraz który gaz ma charakterystyczny ostry duszący zapach?

Faza realizacyjna:

1. Eksperyment chemiczny – „Wykrywanie jonów siarczanowych(VI) azotanowych(V)”. Nauczyciel dzieli losowo uczniów na dwie grupy zadaniowe i rozdaje karty pracy: grupa I – wykrywanie jonów siarczanowych(VI), grupa II – wykrywanie jonów azotanowych(V). Uczniowie pobierają ze stołu laboratoryjnego wcześniej przygotowany sprzęt laboratoryjny i odczynniki chemiczne. Chętne osoby podają na forum klasy czynności jakie należy po kolei przeprowadzić – nauczyciel akceptuje propozycję i ewentualnie koryguje. Uczniowie przeprowadzają eksperyment, obserwują zmiany, zapisują równania reakcji chemicznych i wnioski w kartach pracy. Po wyznaczonym czasie, chętni uczniowie prezentują efekty pracy grupowej.

2. Nauczyciel proponuje uczniom pracę w parach z wirtualnym laboratorium. Ich zadaniem jest przeprowadzenie wirtualnych reakcji wykrywających jony siarczanowe(VI) i azotanowe(V). Obserwacje, wyniki i wnioski uczniowie zapisują w wirtualnych dzienniczkach. Po wyznaczonym czasie, chętne osoby prezentują efekty pracy na forum klasy, pozostali uczniowie i nauczyciel weryfikują poprawność wypowiedzi.

3. Uczniowie pracują w parach z częścią „Sprawdź się”. Wykonują zadania. Nauczyciel może wyświetlić treść poleceń na tablicy multimedialnej. Po każdym przeczytanym poleceniu daje uczniom określony czas na zastanowienie się, a następnie chętna osoba z danej pary udziela odpowiedzi/prezentuje rozwiązanie na tablicy. Pozostali uczniowie ustosunkowują się do niej, proponując ewentualnie swoje pomysły. Nauczyciel w razie potrzeby koryguje odpowiedzi, dopowiada istotne informacje, udziela uczniom informacji zwrotnej. Ćwiczenia, których uczniowie nie zdążą wykonać podczas lekcji, mogą być zlecone do wykonania w ramach pracy domowej.

Faza podsumowująca:

1. Uczniowie wykonują po dwa zadania z e‑materiału i konsultują poprawność swoich odpowiedzi w parach. Nauczyciel koryguje ewentualne błędy.

2. Nauczyciel wspólnie z uczniami podsumowuje omawiany na lekcji materiał i poleca im ułożyć trzy pytania związane z tematem zajęć. Uczniowie odpowiadają w parach na zadane pytania oraz dyskutują na temat wykonanych analiz. Dodatkowo próbują wymyślić jaką inną rolę w grze mógłby mieć nauczyciel.

Praca domowa:

Uczniowie wykonują pozostałe ćwiczenia z e‑materiału.

Wskazówki metodyczne opisujące różne zastosowania multimedium:

Medium można zastosować podczas tematów z reakcji anionów z jonami ${\mathrm{Ag}}^{+}$ oraz ${\mathrm{Ba}}^{2+}$, jako formę częściowego podsumowania wiadomości z analizy jonów lub podczas określania, jak wykryć obecność anionu w próbce.

Materiały pomocnicze:

1. Doświadczenie chemiczne – „Wykrywanie jonów azotanowych(V) i siarczanowych(VI)”.

• Szkło i sprzęt laboratoryjny: statywy do probówek, probówki, pipety.

• Odczynniki chemiczne: roztwory wodne: siarczanu(VI) żelaza(II), azotanu(V) sodu, siarczanu(VI) sodu, chlorku baru, azotanu(V) srebra(I) oraz stężony kwas siarkowy(VI).

2. Karty charakterystyk substancji chemicznych.

3. Karta pracy ucznia: